Hollandsche Veld, Hervormde kerk

Kerk
De kerk werd gebouwd in 1851. De eerste steen werd gelegd op 12 mei 1851.

Orgel
De foto's (uitgezonderd de foto van het kerk-exterieur) zijn van Ronald IJmker.

Ca. 1863: In de kerk wordt door A. van Bloemen uit Steenwijk een orgel geplaatst dat afkomstig is uit de Hervormde kerk te Steenwijk. Bij de inwijding op 25 oktober wordt het orgel bespeeld door de organist J.P. de Groot uit Steenwijk. Het programma van dit concert luidde als volgt: (01)

A. Hesse Preludium
J.A. van Eyken Variaties over het nederlands volkslied
C.H. Rinck negen variaties en finale
J. Haydn Die Himmel erzählen uit die Schöpfung
C.H. Rinck Largo en fuga
C.H. Rinck Fluitconcert
J.Haydn Aria uit die Schöpfung
J.P. de Groot Vrije fantasie

Ds. H.R. de Holl uit Hoogeveen sprak naar aanleiding van psalm 33 vers 2 en 3 (02). Het is niet zeker of het gehele orgel is overgeplaatst. Waarschijnlijk werd alleen het rugpositief overgeplaatst (03) Van het provinciaal college van toezicht op de kerkelijke administratie is een brief bewaard gebleven omtrent de aanschaf van het orgel (04)


Provinciale Drentsche en Asser courant 30-04-1863


Aanbesteding van de orgeltribune Provinciale Drentsche en Asser courant 27-06-1863


Provinciale Drentsche en Asser courant 16-07-1863


Provinciale Drentsche en Asser courant 15-10-1863


Provinciale Drentsche en Asser courant 20-10-1863


Provinciale Drentsche en Asser courant 27-10-1863

1864: Verbetering van het orgel door N.A. Lohmann. Provinciale Drentsche en Asser courant 27-10-1864


1868: Problemen in de kerk volgens bericht uit de Provinciale Drentsche en Asser courant 17-11-1868


Ca. 1898: Er wordt overwogen een nieuw orgel aan te kopen of het bestaande orgel te repareren. (05)
Er wordt een advertentie geplaatst, maar het orgel wordt niet verkocht.


Advertentie in " Het Orgel" 1899-11 januari

1900: H. Engels Wz. benoemd tot organist als opvolger van B. Veldkamp


1900: Blijkbaar is het orgel in 1900 gerepareerd door Doornbos, gezien de aanbeveling uit de advertentie hieronder.

Nieuwsblad van het Noorden 21-04-1900

1910: Nieuw orgel door Jan Proper uit Kampen. Het is niet bekend waar het oude orgel is gebleven. (06)



Foto vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl

Dispositie:
Hoofdwerk   Bovenwerk   Pedaal
Bourdon 16' Viola da Gamba 8' C-d1
Prestant 8' Roerfluit 8'  
Holpijp 8' Voix Celeste 8'  
Octaaf 4' Aeoline 4'  
Fluit 4' Fluit 4'  
Quint 2 2/3'      
Octaaf 2'      
Mixtuur III-V      
Cornet (disc.) V      
Trompet 8' b/d      


Foto vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl


Advertentie van Proper uit "Het Orgel" 1897/10

1911: Men vraagt zich af of de hervomde kerk van Hollandscheveld nog recht heeft op een toelage van Hfl 250,= vanwege een hoog batig saldo.
Men hield dit aan om het nieuwe orgel te kunnen financieren.

Handelingen van de 96ste Gewone Vergadering van de Algemeene Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk, ten Jare 1911

1944: Herstel en dispositiewijziging door Klaas Doornbos. Voix Celeste wordt Woudfluit 2', Aeoline 4' wordt Nazard 1 1/3'. (06)
-Revisie mechanieken
-Samenstelling Mixtuur Hoofdwerk gewijzigd. Nieuwe bekers voor de Trompet 8' vanaf c3
-Gedeeltelijk herintonatie (09)

1976: Orgelkas geschilderd in een eiken imitatie (09)



Foto's: Ronald IJmker

1978: Restauratie door Reil. (06) en (09)
-Herstel klaviatuur en mechanieken. Vervanging van een deel van de registerplaatjes.
-Balgen opnieuw beleerd. Tredes op nieuw aangebracht.
-Nieuwe tremulant.
-Restauratie windladen. Pneumatiek lden Bourdon 16' hersteld. Frontpijpen via conducten aangesloten.
-Hoogste octaaf van de holpijp 8' vernieuwd. Tertskoor van de Cornet aangevuld. Bekers C-H van de Trompet 8' vernieuwd.

Onbekend moment: Nasard 1/ 1/3' gewijzigd naar 2 2/3'

1999: Schade door blikseminslag

Ferormatorisch Dagblad 8 december 1999 Door B. L. P. Tramper
"Ik zag alleen maar vuur en lichtbollen"
Gemeenteleden in Hollandscheveld geschokt door enorme blikseminslag
HOLLANDSCHEVELD - "Opeens zag ik alleen nog maar vuur en lichtbollen. Er volgde een enorme klap. Daarna werd alles pikdonker." Mevrouw J. de Jonge bevond zich gisteravond op nauwelijks tien meter afstand van de hervormde kerk in Hollandscheveld, toen een bolbliksem met groot geweld in de toren sloeg.
Inmiddels staat de spits naast het kerkgebouw. De balken zijn versplinterd, het uurwerk is eruit. Vlak bij de toren, die gisteravond nog door een hoogwerker op het pad is neergezet, praten omstanders vandaag na over de enorme inslag die de kerk gisteravond om tien over half acht trof. Buurtbewoners geven tekst en uitleg.
"Het was verschrikkelijk", vertelt mevrouw De Jonge, die op het moment van de inslag op het punt stond om, samen met haar vriendin, het kerkpad op te gaan om in het gebouw deel te nemen aan een repetitie van het zangkoor. Delen van de toren, het uurwerk, grote hoeveelheden leisteen en dakpannen vielen naar beneden. Elektriciteit viel uit, de meterkasten werden verwoest.
De andere veertig leden van het koor waren al binnen. Elders in het gebouw waren een jongerenvereniging en een meisjesclub bijeen. "Het is een wonder dat iedereen er met de schrik af is gekomen. Het was verschrikkelijk. In de kerk rook alles naar zwavel. Ik hoorde dat sommige mensen door de knal tegen de vloer werden gedrukt."
Ontreddering
Niet alleen onder de getuigen van de inslag is de ontreddering groot. Volgens president-kerkvoogd J. de Jonge zijn alle gemeenteleden "diep onder de indruk van het natuurgeweld. Toen ik zelf gisteravond bij de kerk kwam, was ik vrij onbevangen. Maar later werd ik ook bijzonder emotioneel."
Volgens De Jonge is de bliksem op de veenschop op de spits ingeslagen. "Die schop heeft grote traditionele waarde, omdat ze herinnert aan het veentijdperk. Omstanders hebben ze later gevonden. De onderkant was helemaal verpulverd. Ook het uurwerk is uit de toren geblazen. Door de klap kwamen diverse balken naar beneden", aldus De Jonge.
Wegens instortingsgevaar heeft een hoogwerker later op de avond de dertig meter hoge spits van de kerk gehaald. Ze staat nu naast het kerkgebouw. "De toren is normaal op vier punten aan het stenen gebouw bevestigd, maar op drie plaatsen was ze losgeslagen. Het was onverantwoord ze overeind te houden."
Ook het dak op het koorgedeelte is volgens De Jonge beschadigd. "Volgens een brandweerman is het door de explosie zo''n twee centimeter opgelicht. Her en der zijn scheuren ontstaan. Brokstukken liggen binnen en buiten de kerk."
Orgel
De Jonge probeert vandaag met de verzekeringsmaatschappij Donatus en een aannemer de omvang van de schade in beeld te krijgen. "Gisteravond werd me al duidelijk dat we dit niet met enkele tonnen afdoen. We hebben zeker een miljoen nodig om alles te herstellen. Alle apparatuur is kapot, ook de geluidsinstallatie. Alleen het orgel is nog intact."

2000: Orgel hersteld door Reil van de schade die ontstond door de inslag van een bolbliksem (05)

Dispositie:
Hoofdwerk   Bovenwerk   Pedaal
Bourdon 16' Gamba 8' C-d1
Prestant 8' Roerfluit 8'  
Holpijp 8' Roerfluit 4'  
Octaaf 4' Fluit 2' (1944)  
Fluit 4' Nasard 2 2/3 (19xx)  
Quint 2 2/3'      
Octaaf 2'      
Mixtuur III-V      
Cornet V      
Trompet 8' b/d      

2012: Groot onderhoud door Reil. De trompetbekers zijn verlengd. Deze bleken te kort te zijn. (07)

Bronvermelding:

  1. Caciliae 1863 blz. 224
  2. Boekzaal 1863/II/594
  3. In Steenwijk is er al zeer vroeg sprake van een orgel . Uit 1558 dateren reeds de eerste berichten. Rond 1615 wordt een nieuw orgel gebouwd door misschien één van de leden van de familie Slegel. Ook is er een organist Slegel bekend in Steenwijk. Dit orgel wordt meerdere malen vergroot. 1715? Nieuw rugwerk door een niet bekende orgelmaker. In 1861 bouwde Petrus van Oeckelen daar een nieuw nog bestaand orgel.
  4. Rijksarchief Assen. Archief Provinciaal College van Toezicht op de kerkelijke administratie Hollandsche Veld 1863.
  5. E-Mail van Jaap Brouwer d.d. 29-12-2002 18:39
  6. Boek: Uit  "Herziene en uitgebreide werklijst Properorgels" door Roel Walsma april 2011
  7. Mail van Ronald IJmker d.d. 25-05-2012
  8. Boek: Jan Proper (1853-1922) door Roel Walsma
  9. Boek: het Nederlandse historische orgel 1902-1910 blz. 355-357
  10. www: http://reliwiki.nl/index.php/Hollandscheveld,_Hendrik_Raakweg_19_-_Protestantse_Kerk
  11. www: http://www.kerkeninbeeld.nl



Mijne Heeren,

Bij uw besluit van den 3 Mey 11. Nr. 13/16 werden in mijne handen gesteld de stukken betreffende het stichten van een orgel en grafkamer in de kerk te Hollandscheveld gemeente Hoogeveen met uitnoodiging om deze zaak met kerkvoogden te behandelen en deswege aan het college verslag te doen.

In voldoening aan die opdragt heb ik de eer uw college mede te deelen dat kerkvoogden onder uwe goedkeuring hebben aangekocht een orgel dat zij wenschen te plaatsen in de kerk te Hollandscheveld, dat zij onder dat orgel een consistoriekamer willen maken en dat volgens hunne verzekering het aantal zitplaatsen in de kerk door de voorgenomene vertimmering niet zal verminderen, daar zoo wel op de tribune als onder dezelve de gelegenheid zal bestaan voor zitplaatsen. Door kerkvoogden was een soort van bestek overgelegd, dat echter niet aan de eischen voldeed en waarbij tevens eene teekening ontbrak. Met mijn overleg hebben de kerkvoogden hierin door een andere timmerman doen voorzien en met weder aanbieding der mij toegezonden stukken biede ik tevens aan een nieuw bestek begroting van kosten en teekening.

Wat nu de zaak zelve aangaat, zoo maak ik geene zwarigheid uw college in bedenking te geven

  1. Aan kerkvoogden te kennen te gegeven dat er bij het college geene bedenking tegen bestaat dat er omstreeks f 800,- uit de kerkelijke fondsen worden aangewend tot aankoop van een orgel mits die som op de begrooting hetzij gewoon hetzij suppletoir worde gebracht.
  2. Van den heer Commissaris des Konings te verzoeken om het bestek , enz. door de provinciaal ingenieur te doen onderzoeken. Ik adviseer tot het eerste omdat het mij bekend is dat de gemeente er grote prijs op steld, dat er een orgel in de kerk worde aangebragt en de middelen dit wel toe laten. Ik moet tevens verzoeken dat er omtrent het eerste punt eene spoedige beslissing genomen wordt, omdat de kerkvoogden zich omtrent het aannemen van het orgel in koop moet verklaren. Ten aanzien van mijn advies sub 2o merk ik op dat ik ofschoon ik het bestek heb onderzocht en ik er geene aanmerking op heb gemaakt, het echter een werk moet zijn dat hecht en sterk is om ongelukken voor te komen en ik dus de voorlichting van een deskundige nodig acht. Bij de mededeling der beschikking sub. lo voorgesteld, zou aan kerkvoogden kunnen worden te kennen gegeven, dat omtrent het bestek nader zal worden berigt.

 

Echten, 30 Mey 1863. De Gv.

v. Echten v. Holthe

  1. Notulenboek Kerkvoogdij:

26-12-1898 De Algemene Compagnie van 5000 Morgens te Hoogeveen, zegt f400,- toe uit het fonds van Schoolkerk en Armenwezen (zg. Kas Ad pios usus), ter restauratie van het orgel in de kerk der N.H. gem.te Hollandsch Veld.

2-1-1899 De vraag rijst of het oude orgel vervangen zal worden. Men wil een Duits- of Amerikaans orgel (seraphine-orgel of harmonium) aanschaffen. Dit i.p.v. het oude orgel. Doch men komt tot de conclusie dat een dergelijk orgel te klein en te zwak zal zijn voor de kerk, bovendien zal men het front missen. Men besluit daarom een advertentie te plaatsen en het oude orgel in ruil aan te bieden.

10-4-1899 Verschillende fabrikanten zijn ingegaan op de advertentie. en hebben een aanbieding gedaan voor het bouwen van een nieuw orgel, enkele ook met de aanbieding het orgel te ruilen. Hun prijzen zijn echter te hoog, terwijl men voor het oude orgel slechts ongeveer f100,- kan krijgen. Toevallig is de heer D.P. Garms uit Leiden te Hollandsche Veld geweest, die deskundig bleek en tot de conclusie kwam, dat het oude orgel wat het binnenwerk betreft over het algemeen beter is van kwaliteit dan de tegenwoordige nieuwe orgels! Na een onderzoek ingesteld op het aanbod van de orgelmaker H. v.d. Molen te Steenwijk, die voor f.1000.- een nieuw orgel wilde plaatsen, bleek het, dat dit te licht zou zijn en te zwak van toon. Toen met besloot het orgel door dhr. v.d. Molen te laten repareren, onder toezicht van dhr. Garms, zag men echter in dat dhr. v.d. Molen "niet recht voor den draad kwam" en zag men van verder contact met deze orgelmaker af. Daarna wenste men met de orgelmaker J. Doornbos uit Groningen in zee te gaan, die de opdracht kreeg het orgel te laten repareren, mede omdat hij de laagste prijsgever was. Wederom onder toezicht van dhr. Garms.

1-5-1899 Na nader overleg met J. Doornbos, handelt men de orgelreparatie verder met hem af.

16-4-1900 In deze vergadering komen de rekeningen van de orgelreparatie ter tafel:

Advertentiekosten f 1,20
Onderzoek dhr. Garms f 15.--
Reiskosten Steenwijk f 5.--
E. Post v. orgeltrapper f 1.80
Opzicht D.P. Garms f 25.--
Schilderen Z. Naber f 72.21
Advertentie tot rerecommandatie f 1.--
Aanneemsom J. Doornbos Groningen f 570.--
--------
Totaal f691.21 (begroot op f.700.--).

Rekeningen: (kwitanties).
23-8-l899: le termijn aanneemsom rep. orgel J. Doornbos. f.200.--
7-2-1900: 2e en 3e termijn id.(geeft op de reparatie 3 jaar garantie) f.300.--(f.75.-- voorschot)
8-8-1900: Laatste termijn id. f.50.--
16-3-1899: Egbert Post Jzn. helpt bij het orgel f 1.80
2-3-1899: Nota maandblad voor de Nederlandse Toonkunst: Het Orgel. Voor dhr. K. Veldkamp te Groningen advertentiekosten f. 1.20.
7-2-1900: Deskundige bij het orgel D.P. Garms f.25.--
10-4-1899: Reiskosten voor het orgel naar Steenwijk door G. Bakker f 5,-
28-4-1900: Z. Naber, schilder te Hoogeveen voor schilderwerk aan het orgel, o.a. 22 boekjes ducatengoud à f 1,25 is f 27,50 en zilver f 1,75 (totaal f.72,21).

Rekening Inkomsten en Uitgaven staat:
1910 Aankoop orgel f 1500.-- (le termijn plus het oude orgel).
1911 Idem f 600.-- (2e termijn). Orgel volgens opschrift gebouwd door J. Proper Kampen.

 

Fotoserie van Ronald IJmker midden april 2010