Meppel, Christelijk Gereformeerde kerk (De Hoeksteen)


Foto (14)

Eerste orgel (1888-1897)
1889: Het eerste orgel van de christelijk gereformeerde kerk was een gebruikt orgel en werd na enkele jaren weer doorverkocht naar de Hervormde kerk van Nijeveen waar het nu nog aanwezig is. Voor een beschrijving zie aldaar.
Tekst vanuit http://gereformeerdekerken.info  "Over het zogenoemde ‘kabinetorgel’ weten we niet veel meer dan dat het geen pedaal had en dat het vermoedelijk eind 1889 werd aangeschaft; dat de waarde ervan ruim vier jaar later op fl. 860 bepaald werd en dat – naast giften voor dat doel – vermoedelijk een renteloze lening van fl. 250 werd afgesloten voor de aankoop van het instrument. In ieder geval werd ook vier maal per jaar voor het orgel gecollecteerd. Die collectes brachten overigens voor zover bekend nooit meer op dan fl. 80 per jaar. In januari 1890 werd voor het eerst salaris betaald aan de orgeltrapper (‘broeder Houwlo’) en werd een ‘wollen kleed voor het orgel’ aangeschaft (dat fl. 1,65 kostte). Toen in 1896 afspraken gemaakt werden over de ingebruikneming van de gezamenlijke nieuwe kerk aan de Groen-marktstraat, werd besloten het orgel van de Chr. Geref. Gemeente (toen ‘Kerk A’ genoemd) te verkopen aan de hervormde gemeente te Nijeveen, en het orgel van de Dolerende Kerk (‘Kerk B’) over te plaatsen naar het nieuwe kerkgebouw". (17)


De Christelijke Gereformeerde kerk te Meppel, in gebruik van 1845-1897 (17)

Tweede orgel (1897-1930)
Over het orgel dat hierna kwam zijn geen gegevens bekend. Zou er van 1897 tot 1930 geen pijporgel in deze kerk hebben gestaan? Behielp men zich al die jaren met een harmonium?

Derde orgel (1930-1988)
1930: In 1930 kwam er een orgel dat oorspronkelijk in 1781 gemaakt werd door de orgelmaker J. M. Gerstenhouwer voor de RK kerk te Heemstede, Berkenrode (RK).
Predikant was toen ds. Beekamp. Zijn zoon Lambertus Hendrikus Beekamp werd later orgelreparateur in Meppel en Hoogeveen.
Het werd in 1833 geplaatst in de Rooms-Katholieke kerk te Monnikendam. Het werd in 1835 door L. van den Brink uitgebreid (01). Toen er te Monnikendam in 1912 een nieuw orgel werd gemaakt kwam het oude te koop.
In 1912 kwam het orgel te Hilversum in de Hervormde Nieuwe kerk te staan. Het werd toen verplaatst door de firma A. M. T. van Ingen die er waarschijnlijk een pneumatisch pedaal bijbouwde met daarop een Subbas 16’ en Violon 8’.
Na de verbouwing van de Hervormde Nieuwe kerk te Hilversum in 1929 bleek het orgel te klein en werd een nieuw instrument aangeschaft.
Het oude orgel kwam te koop en werd in 1930 geplaatst in  Meppel voor een bedrag van f. 500,- (02). (07)


Meppeler Courant 1930-02-21

1939: Het orgel wordt gerestaureerd door de firma J. Reil te Heerde die er ook een tremulant bij maakte (03).
Op 6 januari 1939 informeert Reil naar de stand van zaken omtrent de nog uit te voeren restauartie voor Hfl 180,=. Hij zou in februari tijd hebben, maar dan is er wel een opdracht nodig.
Brief van predikant L.H. Berkamp met daarin de opdracht de restauratie van het orgel uit te voeren. Hij vraagt Reil door te geven wanneer de werkzaamheden worden begonnen in verband nog uit voeren werk aan de balustrade. (16)
Dispositie:

Hoofmanuaal Bovenmanuaal Pedaal
Prestant 8’ gehalv. Holfluit 8’ gehalv. Subbas 16’
Bourdon 16’ disc. Gamba 8’ Violon 8
Salicionaal 8’ Celeste 8’  
Holpijp 8’ Speelfluit 4’  
Prestant 4’ Gemshoorn 2’  
Fluit 4’    
Octaaf 2’    
Mixtuur 2 sterk bas    
Cornet 4 sterk disc.    
Tremulant.    

Het Pedaal is pneumatisch.
Manuaalkoppel.

1941-1943: Op 15 april 1941 wordt bij Reil een stembeurt aangevraagd. Op 25 december 1942 schrijft J. Nijmeijer of de  rekening van 1942 naar zijn adres gestuurd kunnen worden met het oog op het afsluiten van de boeken.
Op 19 januari 1943 schrijft Nijmeijer of Reil langs kan komen de gevolgen van waterschade te herstellen. Op 9 april 1943 vraagt organist Hovenberg een stembeurt en informeert naar de mogelijkheden van een tremulant. Op 16 oktober vraagt organist Hovenberg Reil de rekening te sturen dan kan hij betalen. In ander briefje meldt Hovenberg dat er een stemijzer in het orgel is blijven liggen.
Van 31 mei 1943 dateert een brief waar Reil aan Hovenberg vraagt wat de stand van zaken is rond de tremulant. Indien de tremulant wordt geplaatst dient ook een windregelaar tussen motor en balg te worden geplaatst. Op 8 juli 1943 vraag organist Hovenberg of de werkzaamheden voor een tremulant en een windregelaard uitgevoerd kunnen worden. Ook vraagt hij het Amerikaans harmonium kan worden gerepareerd.
Op 5 december 1943 schrijft J. Nijmeijer of rekeningen van Reil naar zijn adres gestuurd kunnen worden. (16)

1946: Op 25 april 1946 bericht Reil aan de kerk dat er nog geen Meidinger windmotor geleverd kan worden uit Zwitserland. Hij kan wel een andere windmotor leveren. (16)

196x?: Afbeelding hieronder van het orgel uit de verzameling van het orgelcentrum. Foto is gemaakt door Hannes Withaar. (09)

1972: In de loop van de tijd raakt het orgel in het ongerede en wordt niet meer gebruikt. Na de ombouw van de kerk in de jaren '70 van de vorige eeuw werd het orgel gedemonteerd en op zolder opgeslagen. Het zou sinds 1988 in opslag liggen bij orgelmaker Mense Ruiter te Zuidwolde.

De Wekker, 22 september 1972, p. 7.

Vierde orgel: (1972-1988)

Sinds 1972: Interim electronisch instrument


Beeldbank Drents Archief foto 06-06-1974

Vijfde orgel (1988-heden)

1986: In dit jaar kon een orgel worden aangekocht uit Amsterdam.
Onderstaand volgt de geschiedenis van dit instrument.

Meppeler Courant 14-09-1987


Meppeler Courant 21-10-1987 (GJP: De opmerking dat er nog maar 5 Flaes-orgels zouden zijn, is niet correct. Het zijn er veel meer!)



De Wekker, 4 maart 1988, p. 6.

1874: Oorspronkelijk was het een instrument van de orgelmaker P. Flaes dat in 1874 gemaakt werd voor de Engelse kerk op het Begijnhof te Amsterdam in kas uit 1753 van Christiaan Müller.
De dispositie was toen:
Hoofdklavier Bovenklavier Pedaal
Bourdon 16’ Holpijp 8’ Aangehangen
Prestant 8’ Salicionaal 8’  
Roerfluit 8’ Viola di Gamba 8’  
Quintadeen 8’ Roerfluit 4’  
Octaaf 4’    
Fluit 4’    
Quint 3’    
Octaaf 2’    

De grootste pijpen van Salicionaal en Viola di Gamba spreken in de Holpijp. Aangehangen pedaal; pedaalkoppel (05).

1907: Het binnenwerk van Flaes werd verkocht aan de orgelmaker G. Knoppers te Amsterdam, die het orgel, voorzien van een 19e eeuws front, plaatste in de Christelijk Gereformeerde kerk aan de Lauriergracht in Amsterdam. Hij maakte er een Trompet 8’ en een Bourdon 16’ bij op een pneumatische lade om pedaaltransmissies te verkrijgen.



Foto situatie Amsterdam: http://www.orgelsite.nl/kerken45/amsterdam12.htm (15)


Foto situatie Amsterdam: http://beeldbank.amsterdam.nl/beeldbank/weergave/record/?id=010122027093 (15)

1927 en 1943: De firma N. van Dam leverde een andere Trompet en voegde een Cornet 5 sterk disc. toe. Op het pedaal kwam een Octaafbas. De Quintadeen kwam met een Salicionaal 8’, Violon 8’ en Vox Celeste 8’ op een pneumatische lade te staan (06).

1962: Het orgel werd nogal rigoreus gewijzigd door de orgelmaker G. A. C. de Graaf te Amsterdam. Hij maakte een nieuwe sleeplade voor het Pedaal met daarop een Bourdon 16’ (van het Hoofdmanuaal) verdeeld in Subbas 16’ en Nachthoorn 4’, verder een Octaaf 8’en een Fagot 16’.

1986-1988: Zo bleef het orgel tot de sluiting van de kerk in 1986. Hierna werd het orgel verkocht aan de Christelijk Gereformeerde kerk te Meppel. Mense Ruiter BV uit Zuidwolde zou het orgel restaureren en plaatsen met als adviseur Nico Verrips. Er werd een nieuwe kast gemaakt en het front bleef gehandhaafd. Na een restauratie wordt op 26 september 1988 het orgel in gebruik genomen. De meeste gelden voor de restauratie zijn bijeengebracht tijdens de jaarlijkse rommelmarkt in oktober en het ophalen van oud papier. Aan deze avond werken de gastorganisten Stef Tuinstra (die tevens de adviseur was) en Adrie Duizendstra uit Amersfoort mee. De toegang is vrij, bij de uitgang wordt een collecte gehouden.
De dispositie luidde bij de ingebruikname in 1988 als volgt:

Hoofdwerk. C-f’’’
Prestant 8 vt op kantsleep, C-E binnen, 1988, F-cis’’’ front, 1988, d’’-f’’’ lade, 1874.
Mixtuur 3 st 1962, mahonie rooster, 1962,
samenstelling:
C: 1 1/3, 1, 2/3
g: 2, 1 1/3, 1
g1: 2 2/3, 2, 1 1/3
g2: 4, 2 2/3, 2
Fluit 4 vt 1874, eiken, gedekt, 12 hoogste open.
Roerfluit 8 vt C-H eiken, rest metaal, op de lade, wijd, vrij wijde roeren.
Octaaf 4 vt 1874
Viola di Gamba 8 vt C-H gecombineerd met Roerfluit, vanaf c0 tin.
Quint 3 vt 1874
Terts 1 1/3 vt 1962, uit oud materiaal, C-H 1 1/3 vt.
Octaaf 2 vt 1874
Trompet 8 vt op kantsleep, N. A. van Dam.
Bovenwerk C-f’’’
Quintadeen 8 vt 1874, geheel metaal.
Holpijp 8 vt 1874, C-H eiken, rest metaal.
Gemshoorn 2 vt 1962, conisch.
Roerfluit 4 vt 1874, 12 hoogste conisch, open.
Pedaal  C-f’
Bourdon 16 vt 1874, van Hoofdmanuaal, eiken (enkele pijpen grenen).
Octaaf 8 vt 1907, of later, grenen, open, 5 hoogste metaal.
Fluit 4 vt 1874, discant van de bourdon 16 vt hoofdmanuaal, metaal, gedekt.
Fagot 16 vt 1962, metalen stevels, loden koppen, bekers roodkoper.

Koppelingen: Hoofdwerk - Bovenwerk; Pedaal - Hoofdwerk; Pedaal - Bovenwerk. Twee tremulanten.


De Wekker, 24 oktober 1986, p. 6.


De Wekker, 4 maart 1988, p. 6.

meppel02.jpg (26582 bytes)




Tijdschrift Kerk en Muziek van 1989-03


Meppeler Courant 22-04-1988


De Wekker, 22 april 1988, p. 6.


Meppeler Courant 19??-02-21

2003: In dit jaar bestonden al plannen om het orgel te restaureren. Er was via de adviseur Stef Tuinstra contact met de orgelmakers BAG, Bakker & Timmenga, Reil en Mense Ruiter. De werkzaamheden werden echter nog niet uitgevoerd (16)

2008: Langzamerhand traden er problemen op met het orgel en was een nieuwe restauratie noodzakelijk. Voor details omtrent deze restauratie zie het ingebruikname-boekje door Stef Tuinstra. (08)



Meppeler Courant 29-09-2008


De Wekker, 12 september 2008, p. 15.

Bronvermelding:

  1. Broekhuyzen. Orgelbeschrijvingen (1986)540. M 15. Hess. Vervolg (1906)37.
  2. Zie Smit. Een veilige muur (1979)22.
  3. De Harp (1938)38. Het orgel dat al ruim honderd jaar oud was moest gerestaureerd worden. De genoemde 100 jaar gaat terug op de uitbreiding van 1835. In het verleden werd er ook door de firma Bätz aan het orgel gewerkt gezien enkele rekeningfragmenten in de hoeden van de Holpijp gevonden.
  4. De verdere geschiedenis van het orgel is niet bekend. (inmiddels is dit opgelost door info van Victor Timmer. Zie noot 09)
  5. Het Orgel (1988)334-338.
  6. Ingebruikname augustus 1907. Zie ook nog Het Orgel (1989)68-69.
  7. Gegevens Cees van Dam November 1999.
  8. E-Mail Stef Tuinstra d.d. 23-12-2008
  9. Foto verkregen via een E-Mail d.d. xx-03-2013 van Victor Timmer.
  10. Boek: Het Nederlandse historische orgel 1872-1878 blz. 152-154
  11. Tijdschrift: Het Orgel 1988/07-08 Het orgel in de Christelijk gereformeerde kerk te Meppel door Jan Jongepier
  12. Tijdschrift: Het Orgel 1989/02 Naschrift door Jan Jongepier
  13. Tijdschrift: Het Orgel 1989/02 Reacties van lezers door G.A.C. de Graaf
  14. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Meppel,_Vledderstraat_7_-_De_Hoeksteen
  15. E-Mail d.d. 8 september 2014 door Frits Kaan
  16. Archief Reil
  17. www: http://gereformeerdekerken.info/2016/08/27/tien-jaar-dolerend-kerkelijk-leven-in-meppel-1887-1897/