Pesse, Hervormde kerk



1871: De kerk stamt uit het midden van de 19e eeuw en is gesticht in 1871.
Sinds 1867 werd er in de openbare lagere school ''gepredikt door evangelisten zich noemende: vrienden der waarheid''. (Voorlopers van de huidige ''waarheidsvrienden''). In een bewaard gebleven krantenartikel wordt gevraagd of zij van plan zijn een kerk van de afgescheidenen te stichten of een hervormde kerk met eventueel een orthodoxe voorganger. Het antwoord is niet bekend, maar een dorpsbewoner schenkt een hectare grond waarop een kerkgebouw gebouwd kan worden.
Op 8 oktober 1870 gaf het classicale bestuur zijn fiat. 25 maart 1871 volgde de aanbesteding van de bouw van de kerk en pastorie ten huize van B. Oldenijens te Pesse. Aannemer Van der Veen uit Meppel was de laagste inschrijver voor 9.673, .
Na een wat ''onfrisse'' strijd tussen mensen van de kerk te Ruinen en commissieleden van Pesse werd op 26 november 1871 de nieuwe kerk in Pesse door consulent ds. J. J. Damst uit Ruinen ingewijd.
De kerk stond aan de brede zandweg naar Hoogeveen die pas in 1878 verhard werd.
Ds. Damst preekt over Hagga 2 : 10: De toekomstige heerlijkheid van dit huis zal groter zijn don de vorige, zegt de Heere der Heerscharen; op deze plaats zal Ik heil geven, luidt het woord van de Heere der Heerscharen''. (08)

1901: 6 december Verzoekschrift van de kerkenraad inhoudende dat m.i.v. 1 januari 1902 geen voorzanger is benoemd en daaraan gekoppeld het verzoek tegen die datum tot organist te benoemen G. Blanken op een jaarwedde van 50, - . Dit wordt behandeld op een gecombineerde vergadering van kerkvoogden en notabelen den 16 december 1901. Besloten wordt G. Blanken voor een jaar te benoemen op nader te bepalen voorwaarden en salaris.
Ondertussen had ds. Saraber voor een orgel gezorgd. (08)

1907: 30 oktober Ds. Saraber bezoekt de kerkenraadsvergadering met het voorstel voor 25, - het orgel over te dragen aan de kerkvoogdij zodat deze dan eigenaar is.

1911:

Bericht uit "Het Orgel" 1911 juni
1919: J. de Koff plaatst een gebruikt orgel. Het orgel is gebouwd door G.H. Quellhorst in 1807 voor de Hervormde kerk in Heemse. Het instrument werd destijds geschonken door Clara Feyoena van Sytzema. Het orgel werd op 17-7-1807 ingewijd en daarbij bespeeld door de "Examinator, den Wel Eerw. Heer P.A. Schultz, Rector te Bentheim". (1)
22 augustus Een handelaar in orgels was overgekomen uit Kampen (GJP: Proper?) om alhier een orgel te verkopen. Na wat over en weer gepraat wordt de koop gesloten op de volgende voorwaarden: koopprijs van het orgel met 10 jaar garantie is 427, 50, waarvan 300, - contant en het overige binnen een jaar na levering. Het oude orgel ontvangt de fabrikant in ruil toe op het nieuwe orgel.
23 september: Daar het nieuwe orgel niet bevalt was de leverancier van Kampen overgekomen om te onderhandelen over een ander orgel dat hier beter zal voldoen. Hij stelde voor om een gebruikt pijporgel ervoor in ruil te geven maar dat kon niet direct gebeuren daar het nog moest opgebouwd worden. (Dit gebruikte orgel stond oorspronkelijk in Heemse. Daar had men dit orgel over. Dit orgel werd eens aan Heemse geschonken door een adellijke familie. Pesse kon dit orgel kopen maar moest bij eventuele verkoop aan Heemse de eerste koop gunnen. In 1960 gaat dit orgel dan ook weer terug naar Heemse). Hij zou dan schrijven zodra het in orde was. Dan zouden een paar kerkvoogden overkomen naar Kampen om het orgel eerst te zien en te horen. Bij stemming wordt een tweetal daarvoor benoemd.
23 december:Er wordt instructie opgemaakt voor een orgelpomper.(08)

17 oktober 1919 Weeklblad van de Nederlandse hervormde kerk:
PESSE (classis Meppel). Zondag j.l. was voor onze Gemeente een feestdag bij uitnemendheid. De lang gekoesterde wensch, een welluidend, degelijk kerkorgel te mogen bezitten, kwam toen in vervulling.
Het Geloofd zij God, de grondtoon der prediking van dien dag, vond weerklank in aller hart.
Ds. Westenburg herdacht met dankbaarheid, hoe de Gemeente zelve een behoorlijke som had bijeengebracht, maar ook uit andere oorden des lands op verrassende wijze was geholpen.
Vol en krachtig steeg het Wij loven U, o God, wij prijzen Uwen naam, het eerste lied, dat onder begeleiding van het
orgel gezongen werd, uit de Gemeente op.
Ten slotte werden tot den heer De Koff, den bekenden kerkorgelfabrikant te Utrecht en den heer Van Lankeren, student te Groningen, die de Gemeente door zijn schoon spel had geboeid, woorden van hulde en dank gesproken.










Als dispositie geeft de Boekzaal (1):

"Het orgel bestaat uit de volgende registers:

Linkerzijde   Regterzijde  
Octaaf 2' Praestant 4'
Fluit doux 4' Bourdon 8'
Cromhoorn 8' bas Fluittraver 8' discant
Cromhoorn 8' discant Quinte 3'
Mixtuur 4 (voet)"    

In 1919 wordt het door J. de Koff afgebroken en verplaatst naar Pesse (2). Te Heemse plaatst J. de Koff een nieuw orgel (3).

Dispositie van het orgel na plaatsing te Pesse:

Prestant 8'
Holpijp 8'
Voix Celeste 8'
Viola 8'
Octaaf 4'
Fuit Harmonique 4'
Octaaf 2'
Calcant  


Bericht uit het tijdschrift "Het Orgel" van oktober 1919

1925 28 oktober: Vergoeding orgelblaastrapper: 20, - per jaar. Dit werd dhr. Okken, de schaapherder.  (08)

1938:19 april: Reparatie orgel door dhr. Ruif te Dedemsvaart bedrag 90, - tot 100, - . Vanaf 1941 een jaarlijks contract met dhr. Ruif voor 15, - . (08)

1941: 5 september: Nieuwe blaasbalg kost 100, - . Een elektrische (automatische) kost 290, - .
3 december: Blaasbalgtrapper J. Okken krijgt 5, - meer. Wordt dan 55, - per jaar. (08)

1960:
Op 1 december stuurt Reil een offerte (blz. 010203) voor een nieuw orgel op basis van een bezoek van de intonateur van Reil dhr. Logtenberg. Voor deze kerkzaal met een goed akoestiek is een orgel met minimaal 9 stemmen op 2 manualen en pedaal. De kosten van dit instrument bedragen HFl 20.560,= Ook schetst hij een paar uitbreidingsmogelijkheden en de kosten daarvan. Hij wijst op het orgel dat ze op dit moment bouwen voor de Christelijk Gereformeerde kerk in Hoogeveen. (07)

1960:
Nieuw orgel door Flentrop. Kosten 35.000, - .De kas van het oude orgel gaat weer terug naar Heemse en wordt opgeslagen bij particulieren. Later werd het geplaatst als koororgel in de Hervormde kerk van Lochem.


Foto Geert Jan Pottjewijd

Dispositie:

Manuaal
  Pedaal
Holpijp
8' /d
C-d1
Roerfluit
4' b/d
 
Prestant
4'
 
Octaaf
2'
 
Sesquialter
II
 
Mixtuur
II
 


Foto Geert Jan Pottjewijd

198x: Restauratie van het orgel? Zie onderstaand krantenbericht

Meppeler Courant 1989-07-26

2015: Beide kerken in Pesse worden samengevoegd. Eerst wordt geprobeerd de oudste kerk te verkopen.

Bericht uit het Dagblad van het Noorden van 29 september 2015

2017: De kerk is inmiddels verkocht. Het orgel schijnt verkocht te zijn naar Noord-Holland

Bronvermelding:

  1. Boekzaal 1807, 2e deel, blz.224
  2. Hierover schrijft Seerp Anema in "Een vergeten dichteres uit de achttiende eeuw", Amsterdam 1921. blz. 2 "Op last van Kerkvoogden weggebroken. Mijn pogingen het daar te behouden, liepen, helaas, op niets uit." Hij bezocht Heemse, kerk en orgel in 1917, in de nazomer. In dit boek komen een foto voor van Clara Feyoena van Sytzema en van het orgel, zoals het toen nog te zien was. Op blz. 171 zegt hij nog: "Hoe zal ik de daad der kerkvoogdij qualificeren, die in 1918, geheel onnodig, die hand tussen haar (C.F.v.Sytzema) en 't heden heeft weggebroken en verkwanseld?" Waaruit op te maken zou zijn dat het orgel in 1918 verdween.
  3. Het organistenblad juli 1918 vermeldt de nieuwbouw van een orgel door de orgelmaker J. de Koff.
  4. www: http://reliwiki.nl/index.php/Pesse,_Hoogeveenseweg_42_-_Voorhofkerk
  5. www: http://reliwiki.nl/index.php/Lochem,_Markt_2_-_Grote_of_St._Gudulakerk
  6. www: http://nl.wikipedia.org/wiki/Clara_Feyoena_van_Raesfelt-van_Sytzama
  7. Archief Reil
  8. Tijdschrift: De Waarheidsvriend, 5 februari 1998 , pag. 11
Situatie te Lochem

Reformatorisch Dagblad 12 februari 1983 Lochems Grote Kerk kreeg historisch koororgel
Achterhoekse orgels (II)
In de afgelopen jaren zijn relatief veel kerken overgegaan tot aanschaffing van een koororgel. In de rij van deze kerken heeft zich onlangs ook de fraai gerestaureerde Grote- of Gudulakerk van het oude stadje Lochem gevoegd, het stadje dat dit jaar evenals EIburg, Arnhem en Grave, zijn 750-jarig bestaan hoopt te vieren.
De kerkmuziek wordt in de Grote Kerk van Lochem op hoog niveau beoefend en in het kader hiervan was een koororgel dan ook onontbeerlijk. Dat men een historisch koororgel heeft weten te bemachtigen en heeft kunnen plaatsen, is alleen al in het kader van ons nationale orgelbezit van groot belang. De belangrijkheid van dit koororgel zit mede hierin dat het van oorsprong een werkstuk is van de bekwame orgelmaker G. H. Quellhorst, destijds nog wonende in Neuenhaus in de Graafschap Bentheim, ook de bouwer van het fraaie orgel in de Grote- of St.-Nicolaaskerk te Elburg, het orgel in de Bethlehemkerk te Zwolle en het orgel zoals dat thans staat in de kerk van de Geref. Gemeente te Utrecht.
Drie orgels die merkwaardigerwijs thans alle worden gerestaureerd en binnenkort gereed zullen komen.
Het koororgel zoals dat thans staat opgesteld werd oorspronkelijk gebouwd door Quellhorst voor de Hervormde Kerk van Heemse zoals de Boekzaal der Geleerde Wereld" aldus meldt: Heemse, den 24 Juny 1807: Dit orgel is op edelmoedige en weldadige wijs uit Liefde en (ter) opluistering voor de Godsdienst, tot verfraaiing van ons Bedehuis alsmede, tot verbetering van het gemeenschappelijk Psalm- en Evangeliezang, door de Hoog Welgeb. Vrouw, Baronesse, Douairiere C. F. van Raasfelt, geboren van Sytzama en vrouw van Heemse, aan onze kerk geschonken: gemaakt door den, in dit vak doorkundigen G. . H. Quellhorst, orgelmaker te Nieuwenhuis, in het Graafschap Bentheim en zoo vervaardigd, dat hetzelve de goedkeuring van kunstkenners volkomen wegdraagt".
Dispositie
Toen het gereed was bezat het orgel de navolgende dispositie en het is wel leuk even door te geven hoe men dat toen noteerde:
Slinkerzijde: Octaaf 2 voet, Fluitdoux 4 voet, Mixtuur 4 voet (moet zijn: 4 sterk), Cromhoorn 8 voet; Bas en Cromhoorn 8 voet Discant.
Tregterzijde: Prestant 4 voet, Bourdon 8 voet, Fluittravers 8 voet Discant, Quinte 3 voet.
Tot ongeveer 1919 heeft het dienst gedaan in Heemse waarna het werd geplaatst in de Hervormde Kerk van Pesse (Drenthe). Hier heeft het gestaan tot ongeveer 1962. Merkwaardig is het dat men over de tussinliggende lotgevallen van dit orgel niets heeft kunnen vinden, ondanks de intensieve naspeuringen die de orgeldeskundige J. Legne, als adviseur bij de bouw van het koororgel in Lochem betrokken, heeft uitgevoerd. Toen men dit orgel voor Lochems kerk had aangekocht was het helaas niet meer compleet. Zo waren de Cromhoorn en de Fluittravers verdwenen terwijl pijpen van de Mixtuur o.a. in de Octaaf 2' waren opgenomen. Herstel hiervan was dus niet zo moeilijk. Omdat er van Quellhorst geen Cromhoorn meer bekend was, heeft men de Dulciaan 8'' van het Elburger orgel gekopieerd en ook naar het voorbeeld van de registeropschriften bij genoemd orgel in verkleinde vorm de registerbordjes gemaakt. Bij de bouw en reconstructie van dit orgel kwamen nog enkele opzienbarende zaken te voorschijn.
Zo ontdekte men dat de windlade geen plaats bezat voor de cis, maar die toets zat wel op het oude klavier. Bovendien hebben de registerstrekkers nooit ter weerszijden van het klavier geze, ten zoals de hierboven vermelde Boekzaal" aangeeft.
Al met al wekt dit orgeltje wel het vermoeden dat het uit bestaande delen is samengesteld al was het pijpwerk in 1807 stellig wel nieuw, met uitzondering van de Quint 3' die veel inscripties bevat en ongetwijfeld van nog oudere datum is.
Het is verheugend dat dit fijn klinkende instrumentje, op vakkundige wijze hersteld en gerestaureerd door de orgelmakerij Flentrop uit Zaandam, zo''n bijzonder goede plek heeft gevonden in de Grote Kerk van Lochem.
De dispositie luidt: Prestant 4', Holpijp 8', Fluittravers diskant 8', Quinte 3', Gedektfluit 4', Octaaf 2', Mixtuur 4 sterk. Kromhoorn 8 gehalveerd.




















Het orgel nu te Lochem (05)


Clara Feyoena van Raesfelt-van Sytzama (Friens, 5 april 1729 - Heemse, 1 september 1807)
Info: http://nl.wikipedia.org/wiki/Clara_Feyoena_van_Raesfelt-van_Sytzama