Annerveenschekanaal, Hervormde Kerk

1915
In de notulen van de kerkvoogdij van 22 maart wordt besloten het jaarsalaris van de voorzanger Lammert van der Glas sr. te verhogen van f 65,- naar f 75,- (06) (08)

1916
Op de vergadering van 7 augustus wordt de gehouden collecte voor het orgel besproken. Een deel van de aanwezigen had liever geld voor de pastorie uitgetrokken.
Op de vergadering van de kerkvoogdij van 4 december wordt overlegd over de aanstelling van Lammert van der Glas jr. als organist (Hij was de zoon van de voorzanger). De kerkvoogdij heeft liever een ander, maar hij is de enige sollicitant. Men besluit hem voor 1 jaar te benoemen voor een jaarsalaris van f 100,- Daarvoor moest hij ook de avonddiensten verzorgen. Er wordt overlegd om Lammert van der Glas sr. een cadeau te geven, maar er wordt nog geen besluit genomen. (09) (08)
Er wordt een gebruikt viervoets orgel geplaatst door de firma A. S. J. Dekker, orgelmakers te Goes. Het orgel heeft een grotendeels vurenhouten kast en in het front zinken pijpwerk (01). Zie Het Orgel januari 1917

In een aantal bewaard gebleven cahiers van de firma Dekker is over deze plaatsing het volgende te lezen:
'ANNERVEEN (ANNERVEENSCHE KANAAL), Hervormde kerk: Oktober 1916 opdracht levering gebruikt pijporgel (windlade, pijpen enz. afkomstig van een huispijporgel van De Ligny, Oude Tonge). Nieuwe kas (zoals te Achlum), nieuwe zinken frontpijpen (op pneum. kegellade); klavier aan achterzijde, nieuw toetsbeleg, blaasbalg als nieuw.
Dispositie:
Prestant 8 vt bas (vanaf c°) en discant
Holpijp 8 Vt bas en discant
Prestant 4 Vt bas en discant
Violadegamba 8 Vt discant
Fluit 4 Vt doorlopend
Octaaf 2 Vt doorlopend
Ventiel
Manuaalomvang: C — f3 (nieuw) aangehangen pedaal: C-f0
Kosten voor vervoer en plaatsing f 910,—. 10 jaar garantie, mits jaarlijkse stemming.' (01)

De ingebruikneming vind plaats op 21 december 1916 om 18:00 uur met een leerrede over Psalm 98:2 door ds. B. Scholtens.

Achterin het notulenboek van de kerkenraad staat over het orgel het volgende aangetekend: 'Dit orgel is geleverd door den Heer A.J. Dekker van Goes, orgelfabrikant. De muziek was van een gebruikt orgel, het houten omkleedsel was geheel nieuw gemaakt. Het heeft gekost f 910,- De gezamenlijke onkosten hebben bedragen f 1362,55 De inkomsten, bijdragen en collecten bedragen f 1010,52 Het ontbrekende is door de Kerkvoogden bijgepast. De vertimmering is geschied door Gebr. Spiekman en heeft gekost f 323,95 Het verfwerk door L. van Glasjes voor f 75,- ... Het orgel is een sieraad voor de kerk, en heeft een lief, zacht geluid.'
Daarna de namen van de kerkvoogden van dat moment. (01) (06)


Foto van waarschijnlijk voor de Tweede Wereldoorlog. Het model van de kachel oogt minder modern dan de foto het de Beeldbank van het Drents Archief. http://www.kerkeninbeeld.nl nr. 15503

1917
In de vergadering van de kerkvoogdij van 29 mei wordt besloten voorzanger Lammert van der Glas sr. een gratificatie van f 10,- te geven voor langdurig bewezen diensten.
In de vergadering van 27 november wordt besloten de tijdelijke benoeming van Lammert van der Glas jr. als organist om te zetten in een vaste benoeming.
Indien hij zijn verplichtingen niet nakomt, kan hij alsnog worden ontslagen. Dit wordt met algemene stemmen aangenomen. (08)

1920
In de vergadering van 26 mei van de kerkvoogdij wordt een salarisverhoging van de organist besproken. Er wordt geen besluit genomen. (08)

1929
Concert in de kerk door organist van der Glas jr., zijn zoon als violist en het kerkkoor Crescendo. Zie Nieuwsblad van het Noorden (28-11-1929)

1928
In de vergadering van 25 juli wordt een vraag van de organist behandeld of de kerk kan bijdragen in het pensioenfonds. Dit wordt toegezegd, met de kanttekening dat de bijdrage te allen tijde kon worden beëindigd.. (08)

1932
In de vergadering van 15 december vraagt men zich af of het bedrag van f 22,- voor het stemmen van het orgel  niet te hoog is. Huisman neemt contact op met iemand uit Stadskanaal. Ook het orgel in het lokaal moet worden nagezien. (09)
Organist L. van der Glas viert zijn 25-jarig jubileum als koordirigent. Zie Nieuwsblad van het Noorden (14-04-1932) en Provinciale Drentsche en Asser courant (12-04-1932).

1933
In de vergadering van 20 maart wordt een brief van de fa. Brandt & Zn. voor nieuwe gezangboeken behandeld. Er wordt niet vermeld of men van het aanbod gebruik heeft gemaakt. (09)

1934
In de vergadering van 28 maart komt het functioneren van organist Lammert vd Glas aan de orde. Hij wordt voor het laatst gewaarschuwd. Er is geen melding van de soort problemen. (09)

1934
In de vergadering van 12 juli wordt de toestand van het orgel besproken. Huisman zal nog een keer contact opnemen met de persoon uit Stadskanaal om het orgel na te zien. (09)

1934
In de vergadering van 12 december wordt gemeld dat er een gesprek geweest is met de orgelstemmer Runeman uit Assen. Hij zal het orgel binnenkort nazien. (09)
Organist van der Glas is vertrokken naar Warffum en heeft een orgeldiploma behaald bij de Nederlandse Organisten Vereniging. Als opvolger is benoemd G.R. Hilbrandie. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (17-07-1934), (26-09-1934) en (13-10-1934).

1935
In de vergadering van 12 december komt aan de orde dat de toeslag voor de pensioenopbouw van de vorige organist Van der Glas is gewijzigd. Dit wordt aan hem doorgegeven. (09)

1937
Op 5 april: wordt een brief over een 'gemeenschappelijke' orgelstemming behandeld. De Vereniging van Kerkvoogdijen in Drenthe probeert voor alle kerken een gezamenlijk stemcontract af te sluiten. (09)
Op 30 november is er een concert van het gemengd kerkkoor van Gieten onder leiding van de voormalige organist L. van der Glas. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (30-11-1937)

1938
Blad met inkomsten en uitgaven met vermelding van een aantal posten voor orgel en organist. Dit blad zat los bij de notulen van de kerkvoogdij. Vermoedelijk is dit fout bewaard. De organist verdient inmiddels f 25,- meer dan bij zijn aanstelling in 1916.
De orgeltrapper ontving f 25,- per jaar. Er is dus nog geen windmotor aanwezig. Een stembeurt kost f 12,50 (09)

1938
Voormalig organist Lammert van der Glas wordt uit 25 sollicitanten benoemd als organist in Zuidlaren. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (01-06-1938).

1939
'Ons Kerkkoor' uit Gieten onder leiding van voormalig organist Lammert van der Glas  geeft een concert. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (07-03-1939).

Op  22 april maakt K. M. Luijten uit Delden, technisch orgelbouwkundig adviseur van de afdelingen Gelderland en Drenthe van de Vereniging van Kerkvoogdijen een rapport over het orgel. (07).
Hij stelt het volgende voor: 'Schoonmaken van het orgel, pijpen opnieuw intoneeren en stemmen, ventielen beleeren, pulpeten vervangen door koperplaat met leer, nieuw koperdraad, een nieuw klavier -op het oude blijft het ivoor niet weer vastzitten- ca. Fl. 300.-.
Een fout is dat de lade zeer kleine afmetingen heeft, waardoor het pijpwerk zéér dicht op elkaar staat en niet voldoende uitspraak heeft; verder dat maar één 8 voets register voor de 12 diepste tonen pijpen heeft, waardoor het orgel geen grond heeft. Bij de Prestant het hoofdregister ontbreken deze 12 grootste pijpen en bij de V.d.Gamba ontbreken 24 grootste pijpen.
Het verdient daarom, indien mogelijk, alle aanbeveling om een grootere nieuwe windlade van normale afmetingen te laten aanbrengen, geheel pneumatisch, het bovengenoemde ontbrekende pijpwerk ook te laten aanbrengen, waarbij het mogelijk is van deze prestantpijpen een nieuw grooter front te bouwen dat meer aanzien heeft. De kosten hiervan komen op FI. 1000.- à 1100.-.
Een wind motor met toebehooren komt op ca. fl. 225.-.
Mocht Uw College nadere gegevens of adviezen wenschen, dan ben ik gaarne bereid U die te verstrekken.
Vertrouwend U hiermede voorloopig voldoende van dienst te zijn geweest, teekent'

1939
30 augustus: Bovenstaand orgelrapport wordt besproken. Het wordt terzijde gelegd omdat men niet beschikt over voldoende financiële middelen.
Ook besluit men de nieuwe gezangboeken van Brandt (Hervormde bundel 1938) niet te gebruiken. (09)

1942
16 december: Er komt een verzoek van de Orgelbouwcommissie van de Nederlandse Organisten Vereniging (NOV) voor een bijdrage binnen. Hierop werd niet ingegaan. (09)

1945
1 november: Er wordt een ingekomen stuk behandeld van het 'Adviesbureau voor Kerkorgels' van F. Riemersma uit Ferwerd met een voorstel om het orgel te herstellen.
Besloten wordt het orgel door de reguliere orgelstemmer te laten inspecteren.

1946
27 maart: Ingekomen stuk over de nieuwe Orgelcommissie van de Nederlandse Organisten Vereniging voor kennisgeving aangenomen.
Kerkenraadsvergadering 5 januari: Er wordt nagedacht over de oprichting van een kerkkoor.
Kerkenraadsvergadering 1 oktober: Er wordt afgesproken dat het kerkkoor zes keer per jaar meewerkt aan een kerkdienst. De collecte in de dienst is voor het kerkkoor, dat er financieel niet zo goed voor staat.

1947
Er worden plannen gemaakt om het orgel te 'electrificeren' en een windmotor aan te schaffen. Er zijn problemen met het vinden van een orgeltrapper.
Het kerkkoor krijgt f 50,- om de financiële nood te ledigen.

194x
Kort na de oorlog is sprake van een nieuwe organiste. De nieuwe organist is mevrouw Tjabbes.

1949
14 augustus: Aanbieding van Ruif uit Dedemsvaart voor een harmonium. Er wordt niet op ingegaan. (10)

1952
Op 18 mei wordt H. Greven-Sligter  met ingang van 25 mei benoemd tot organiste. (10)

1953
19 juni: Er wordt gediscussieerd over de aanschaf van een windmotor. Uit het verslag blijkt niet of de windmotor daadwerkelijk is aangeschaft. (10)

1956
22 augustus Er wordt overlegd over de aanschaf van een orgel voor f 100,-. Dhr. van der Glas zal verder onderzoek doen. Dit kan niet de voormalige organist, Lammert van der Glas,  zijn geweest. Hij overlijdt in 1954. Misschien een familielid?

1958
Weer discussie over de aanschaf van een orgel. De prijs is nog niet bekend, vandaar dat de kerkenraad nog geen beslissing wil nemen. Onbekend is of het betrekking heeft op het orgel in de kerk of een orgel voor een lokaal.
Op 8 mei biedt Mense Ruiter aan een windmotor te leveren voor f 617,80 inclusief plaatsing en bekisting. De windmotor kan worden aangesloten op het stroomnet. Levertijd is zes tot acht week.
Uit een Notitie blijkt dat er in de orgelkas geen ruimte is voor een wind motor. Er is een windkanaal nodig van circa 1 meter. (12)

1961
In de vergadering komt de orgeltrapper aan de orde. Blijkbaar is er nog geen windmotor aanwezig.

1962
Op 29 september vraagt de kerkvoogdij Mense Ruiter om een prijsopgave te doen voor een windmotor.
Op 2 oktober biedt Mense Ruiter opnieuw een windmotor aan. De prijs is nu f 705,-
Op 19 oktober bericht Mense Ruiter dat de fabrikant van de windmotoren de prijs heeft verhoogd. De prijs gaat hierdoor omhoog naar f 776,65. De  motor kan echter jaren mee en de organist kan oefenen zonder dat er een orgeltrapper nodig is. (12)

1963
Er ligt een prijsopgave van Vierdag voor het plaatsen van een windmotor. Men vindt die te hoog en zal ook prijsopgave vragen bij Mense Ruiter.
In de rondvraag van een latere kerkenraadsvergadering komt de orgeltrapper weer aan de orde.
In de vergadering van 31 oktober wordt aangekondigd dat er een windmotor zal worden geplaatst voor f 365,-.

196x
Het orgel is buiten gebruik en verkeert in een verwaarloosde toestand. De registerindeling is als volgt:

* De Holpijp heeft 33 pijpen van hout, vanaf gis1 van metaal.

Het klavier bevindt zich aan de achterzijde en loopt van C-f3. Het wat provisorisch aangehangen pedaaltje heeft de omvang van C-f0. De frontpijpen zijn met aluminiumverf bestreken en werken via een pneumatisch hulplaadje. Verder geheel mechanisch (drukmechaniek). De windlade is maar klein, waardoor het bestaande pijpwerk te dicht op elkaar staat. Enkele series pijpen zijn via conducten op houten balkjes afgeleid.
Aan de binnenzijde van de kast komen enkele aantekeningen voor in handschrift: D. J. Bareveld, C. A. Runeman - Assen 1939 (stemmer) en K. Holtman 29-10-1946 (stemmer).
Onderin het orgel werd een vijftal losse pijpen aangetroffen, waaronder één waarop in schoonschrift staat gegraveerd: "Fieola die Gamba 8v C" en een andere (Holpijp cis1) met het opschrift: "Bourdon 8 v." Op Prestant 8' c1 (een gedekte pijp) staat te lezen: "Gemshoorn C". De omlijsting van de klavieren is, naar het schijnt, nog origineel. Bespeelbaar is het werk niet meer; in het balghout vertonen zich grote overlangse scheuren, waardoor het instrument geen wind meer krijgt.
Het orgel te Annerveenschekanaal is wel eens een "18e-eeuws positief " genoemd (02) en bevat ongetwijfeld oude elementen. Nader onderzoek is nodig. (03)

Jaren '80
De kerk en de daaraan vast gebouwde pastorie worden in 1982/1983 gerestaureerd. Het orgel wordt niet gerestaureerd. De kerk wordt op 2 juli 1983 weer in gebruik genomen. (13)

2011
Jarig Bangma bezoekt op 27 januari het orgel en schrijft een rapport over de toestand van het orgel. Hij concludeert dat het orgel historisch waardevol is en een restauratie verdient.


Foto Michiel van 't Einde Reliwiki (07)

2017
De stichting Vrienden van de Kerk van Annerveenschekanaal is bezig met plannen om het orgel weer bespeelbaar te krijgen en misschien later te restaureren. (05)

2018
Er wordt een subsidie van EUR 10.000,- toegezegd door de gemeente Aa en Hunze.
Orgelmaker Rini Wimmenhove uit Hoogeveen heeft het instrument inmiddels provisorisch bespeelbaar gemaakt als voorbereiding op een definitieve restauratie. Zie krantenbericht (krant onbekend).

2018
De restauratie van het orgel door Rini Wimmenhove uit Hoogeveen is medio december gestart. Zie Dagblad van het Noorden van 12-12-2018

RTV Drenthe over het orgel in Strunen door Drenthe: https://www.rtvdrenthe.nl/tv/aflevering/strunen/97893674531A4F65C12582270039A273" (2024-06-09)
RTV Drenthe: 12 december Start van de restauratie van het orgel: https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/141840/Kerkorgel-Annerveenschekanaal-in-honderden-stukjes-voor-reparatie (2024-06-09)

2019-2024
Het orgel wordt in de werkplaats in Hoogeveen door Rini Wimmenhove gerestaureerd. De orgelkas met frontpijpen blijven tijdens de restauratie in de kerk.
-Op de lade missen enkele pijpen. Deze blijken echter gehavend onder in het orgel te liggen en kunnen worden hersteld.
-Alle schroeven in het orgel zijn totaal verroest en moeten worden uitgeboord. Daarna worden de gaten gepropt en kunnen nieuwe koperen schroeven worden gebruikt.
-De blaasbalg wordt dichtgemaakt en opnieuw met leer bekleed.
-De oude windmotor wordt vervangen door nieuw stiller exemplaar met een nieuwe regulateur.
-Het klavier wordt geheel gerestaureerd met handhaving van het celluloidbeleg. (Vervanging door been zou te duur worden)
-De stekers vanaf het manuaal naar de windlade worden gerestaureerd.
-De windlade vertoont scheuren en wordt volledig hersteld. De ventielen krijgen nieuw leer.
-De pneumatische windlade voor de frontpijpen is hersteld en voorzien van nieuwe membranen
-Er is een nieuwe stok voor de baspijpen van de Holpijp 8' gemaakt, waardoor er meer ruimte is op de windlade voor het andere pijpwerk.
-Het groot octaaf van de Prestant 8' krijgt een transmissie met de Holpijp 8'

Zie ook de video  van 6 september 2024 van RTV Drenthe
Het orgel is op zaterdag 7 december weer in gebruik genomen. Zie de video van RTV Drenthe en het programma van de ingebruikname.
De organisten Douwe Kraster en Wim van de Laar van de Magnuskerk in Anloo verzorgen de inspeling. Leden van het Hunzekoor zingen een viertal stukken.
Bij de ingebruikname verschijnt een boekje over het orgel. Het boekje (A4-formaat) heeft de volgende hoofdstukken:
 -Geschiedenis van de kerk
 -Geschiedenis van het orgel
 -Restauratie van het orgel
 -Organisten
 -Herkomst van het orgel
 -Nawoord orgelmaker
 -Nawoord Stichting Vrienden van de Waterstaatkerk Annerveenschekanaal
Zie hieronder de cover van het boek en het ingebruiknameprogramma

Klik op de foto's voor een vergroting

Bronvermelding:

1. 2 Het Orgel (1917); Het orgel (1993) 88. Artikel V. Timmer en Ton van Eck. Waar zijn ze gebleven.....? Annerveen (Annerveenschekanaal) Hervormde kerk. .
2. 5 Nieuwe Drentse Volksalmanak (1964) blz. 262.
3. 6 Onderzoek ter plaatse door Willem Hendrik Zwart en Wilhelm Derk van der Kleij
4. 7 Reliwiki: https://reliwiki.nl/index.php/Annerveenschekanaal,_Greveling_117_-_Hervormde_Kerk_(1835_-_1992) (2024-06-09)
5. 8 Mail van Jaap Last d.d. 21-11-2017
6. 9 Drents Archief: 0302 - 2   Nederlands Hervormde Gemeente Annerveen Notulen Registers vergaderingen van de kerkenraad en het kiescollege 2. 1888-1939, achterin aantekeningen betreffende het orgel 1916
7. 10 Drents Archief: 0302 - 58 Nederlands Hervormde Gemeente Annerveen - 1834-1983 2. Archief van de kerkvoogdij Rapport betreffende de toestand van het orgel, met bijlage, 1939. 2 stukken
8. 11 Drents Archief: 0302  -33 Nederlands Hervormde Gemeente Annerveen Archief van de kerkvoogdij Notulen Registers vergaderingen van kerkvoogdij en notabelen, 1871-1931
9. 12 Drents Archief: 0302  -34 Nederlands Hervormde Gemeente Annerveen Archief van de kerkvoogdij Notulen Registers vergaderingen van kerkvoogdij en notabelen, 1931-1949.
10. 13 Drents Archief: 0302 - 35 Nederlands Hervormde Gemeente Annerveen - 1834-1983 2. Archief van de kerkvoogdij Registers van het verhandelde in de vergaderingen van kerkvoogdij en notabelen 1949-1960,
11. 14 Drents Archief: 0302 - 3   Nederlands Hervormde Gemeente Annerveen - 1834-1983 1. Archief van de kerkenraad 1.1.1. Notulen 3. 1939-1965
12. 15 Mense Ruiter oud archief
13. 16 Drents Archief: 0913 Archief van de afdeling Monumentenzorg van de provincie Drenthe 79 Annerveenschekanaal, Greveling 117-119 (NH kerk); 1962-1985

Foto van na de Tweede Wereldoorlog Beeldbank Drents archief nr. DA999001011



Foto Michiel van 't Einde Reliwiki (04)


Foto Michiel van 't Einde Reliwiki (07)

Foto's van de opbouw in september 2019 in de kerk

 Drukmechaniek van toets naar ventiel. Klik op de afbeelding voor een vergroting


Klavier en direct daarachter het pijpwerk. De windlade van het oorspronkelijke huisorgel is veel kleiner dan de in 1916 nieuw gemaakte orgelkas. Klik op de afbeelding voor een vergroting


De orgelmaker aan het werk. Klik op de foto voor een vergroting

Het kerkgebouw met recht de aangebouwde pastorie.