Assen, Voormalige Hervormde Kerk Assen-West 'Het Anker'

In de nieuwe kerk plaatst Leeflang in 1967 een nieuw klein tweeklaviers orgel. In de kern is het een dispositie voor één klavier, maar dan verdeeld over twee klavieren. De organist klaagt dan ook dat de mogelijkheden om met een utikomende stem te spelen zeer beperkt zijn. In 1983 zijn er plannen voor een groter orgel, maar die worden niet gerealiseerd. In 2006 wordt de kerk gesloten. Orgelmaker Sicco Steendam koopt het orgel en plaatst het in Bergen (Noorwegen).
 
Opnamen van het orgel door Wietse Meinardi op 10 mei 2008
J.S. Bach BWV556 Kleine prelude en fuga nr. 4 in f
J.S. Bach-BWV639 Ich ruf zu Dir, Herr Jesu Christ (Cantus firmus op de Octaaf 2', 2 octaven lager gespeeld)

1963
Op 31 mei schrijft de Bouw- en restauratiecommissie aan de Hervormde Orgelcommissie (HOC) dat de architect J. Boelens een eerste ontwerp voor de kerk heeft gemaakt.
Op 7 juni dankt de HOC voor het bericht. Op dezelfde datum stuurt de HOC een brief naar architect Boelens met aanwijzingen voor de bouw.
Op 7 juni schrijft de HOC naar de kerkvoogdij dat er aanwijzingen naar architect Boelens zijn gestuurd voor zijn ontwerp van het kerkgebouw.
Op 1 november schrijft de HOC aan het College van Toezicht over het bouwplan voor de kerk. Op dezelfde datum schrijft de HOC aan de kerkvoogdij over een gesprek dat Lambert Erné in juli had met de kerkvoogdij. Er zou een tekening worden gestuurd. Deze is nog niet ontvangen. (Noot: waarschijnlijk is hier verwarring ontstaan met het Hervormde Wijkcentrum De Schulp)
Op 1 november schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat op 18 september een tekening is ontvangen van een te bouwen kerk in Assen-Noord. De ontworpen ruimte lijkt geschikt voor kerkmuziek. Het is echter niet duidelijk waar het orgel geplaatst moet worden.
Op 23 november schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat zij geen zeggenschap heeft. Deze berust bij de Stichting Wijkcentrum-Oost. Het bouwplan van architect Boelens betreft een te bouwen kerk in Assen-Noord. (08)

1965
Op 24 mei geeft de HOC de kerkvoogdij adviezen over de te bouwen kerk qua plaatsing van hetorgel, grootte  van het orgel, de kerkruimte en de verwarming. (08)

1967
De bouw van de kerk is voltooid.
De kerkvoogdij onderzoekt of het orgel uit de gesloten kapel van de Stichting Licht en Kracht in de kerk kan worden geplaatst. De beschikbare ruimte laat plaatsing echter niet toe.
Op 27 september stuurt orgelmaker Ernst Leeflang een offerte voor een Positief met de volgende dispositie: Holpijp 8', Quintadeen 8', Prestant 4', Roerfluit 4', Octaaf 2', Mixtuur II-III.
De Holpijp en de Quintadeen zijn in het groot octaaf gedeeld. Kant en klaar kan het orgel worden geleverd voor f 20.250,-.
Daarnaast heeft Leeflang een klein orgel met Hoofdwerk, Nevenwerk en een zelfstandig Pedaal beschikbaar:

Hoofdwerk	Nevenwerk	Pedaal
Holpijp 8'	Regaal 8'	Sordun 16'
Prestant 4'	Roerfluit 4'	Quintadeen 4'
Mixtuur II-III	Octaaf 2'

Koppelingen:
Nevenwerk - Hoofdwerk (Het Nevenwerk koppelt naar boven)
Manuaal I - Pedaal
Manuaal II - Pedaal (03)

Samenstelling Mixtuur: (02)

C:			1	2/3
c:		1 1/3	1
c1	2	1 1/3	1

Dit bijna nieuwe orgel staat tijdelijk in een kerk waar een nieuw orgel wordt gebouwd en komt begin 1968 beschikbaar. De prijs is f 21.000,-.
Op 27 oktober schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat ze ingaan op de aanbieding van Leeflang. Kan de HOC adviseren?
Op 31 oktober schrijft de HOC dat ze graag advies geven. Het bijna nieuwe orgel, dat nu in gebruik is in een andere kerk, lijkt geschikt.
Op 27 november verschijnt het voorlopige rapport van de HOC. Het orgel staat nu in de Gereformeerde Kerk van Velp. Deze kerk is bezocht door de HOC en ook is een bezoek gebracht aan Assen. Het orgel zal op de begane grond worden geplaatst. Het aanbrengen van een schrotenplafond met tussenruimtes is zeer ongunstig voor de akoestiek. De wanden van de kerk zijn wel gunstig.
Op 1 december schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat ze graag een overleg willen tussen de HOC, de architect en de kerkvoogdij over het plafond van de kerk.
Op 5 december schrijft de HOC dat de architecten contact kunnen opnemen met Hülsmann voor een afspraak.
Op 8 december stuurt de HOC een rekening voor het voorlopige advies.
Op 22 december geeft de kerkenraad opdracht aan Leeflang voor de levering. (08)


1968
Op 3 januari bevestigt Leeflang de opdracht.
Op 5 januari schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat er inmiddels contact is geweest tussen de architect en Hülsmann. Er is afgesproken dat de schroten aaneensluitend zullen worden aangebracht.
Op 2 februari schrijft de kerkvoogdij aan Leeflang dat het gebouw nu zover klaar is dat plaatsing van het orgel in maart mogelijk is.
Op 12 februari meldt Leeflang dat de plaatsing van het orgel één dag in beslag neemt. Op 1 maart zal contact worden opgenomen omtrent de definitieve datum.
Op 26 februari heeft Leeflang contact met het architectenbureau over de plaatsing van stopcontacten en de draagpunten op de vloer.
Op 8 maart vraagt de kerkvoogdij of de HOC kan overleggen met orgelmaker Leeflang over de plaatsingdatum van het orgel.
Op 19 april schrijft de HOC dat het gesprek tussen Leeflang en Hülsmann over de intonatie van het orgel in 'Het Anker' kan plaatsvinden op 29 april. Aansluitend kan daarna worden overlegd over het orgel in de Jozefkerk.
Op 3 mei schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat ze helaas niet bij de ingebruikname op dinsdag 7 mei kunnen zijn.
Het orgel wordt op dinsdag 7 mei in gebruik genomen.
Op 8 mei stuurt Leeflang de rekening met de laatste termijn wegens de oplevering van het orgel.
Op 17 mei verschijnt het eindrapport van de HOC. 'Wij menen, dat uw college met de aankoop van dit orgel een gelukkige greep heeft gedaan en hopen, dat het instrument gedurende vele jaren zijn taak in de Eredienst zal mogen verrichten.'
Op 11 juli stuurt de HOC de eindafrekening met honorarium en gemaakte onkosten.  (05) (08)

1983
Mense Ruiter brengt op 19 april een offerte uit voor een nieuw orgel met Hoofdwerk, Nevenwerk en Pedaal. Adviseur is Jan Jongepier.
Hoofdwerk: Bourdon 16', Prestant 8', Octaaf 4', Quint 3', Octaaf 2', Mixtuur III-IV, Trompet 8'
Nevenwerk: Roerfluit 8', Gemshoorn 4', Nachthoorn 2', Cornet IV discant
Pedaal (transmissie): Bourdon 16', Prestant 8', Trompet 8'.
Op 21 april wordt overwogen om het orgel te verplaatsen naar de aula van De Scharmhof in Assen en daarbij  luiken aan te brengen. In dezelfde brief bevestigt Mense Ruiter ook de mondelinge vraag voor een nieuw positief met de volgende dispositie: Holpijp 8', Prestant 4', Woudfluit 2', Cornet II. De verplaatsing gaat niet door en ook de levering van het positief vindt niet plaats. (06)

1991
Op 30 oktober vraagt de kerkvoogdij aan de HOC of het orgel kan worden onderzocht. De organist is gevraagd zijn bevindingen op papier te zetten.
Organist Berend Breuker noteert op 12 november zijn bevindingen. '[...] Van een tweeklaviers orgel mag worden verwacht dat er met een uitkomende stem kan worden gespeeld. De dispositie (registerbezetting) maakt dit vrijwel onmogelijk. [...] Conclusie: Het orgel kan eigenlijk alleen als éénklaviers orgel bespeeld worden, waardoor de meeste orgelcomposities niet uitgevoerd kunnen worden. [...]' (08)

1992
Op 28 februari bezoekt Rudi van Straten van de HOC het orgel en brengt op 1 april een voorlopig rapport uit.
Van Straten veronderstelt dat het orgel oorspronkelijk als huisorgel is gebouwd. De windvoorziening is vrij gebrekkig. De motor maakt veel lawaai. Dit wordt waarschijnlijk veroorzaakt door een beschadigd lager. De speelmechanieken zijn in redelijke staat. De koppelingen zijn sterk ontregeld. Het pedaalklavier heeft veel speling en is lawaaiig. Het pijpwerk verkeert in redelijk goede conditie. De intonatie is zeer gedateerd en heeft te weinig draagkracht voor de begeleiding van de gemeentezang. 'Wij kunnen de bezwaren van uw organist tot op zekere hoogte onderschrijven; het instrument is niet echt als een gemeentezang-begeleidingsinstrument bedoeld en schiet dan ook voor dat doel tekort.'
Op 9 april stuurt de HOC een rekening voor het voorlopige rapport.
Op 19 november stuurt de kerkvoogdij het voorlopige rapport naar Mense Ruiter. Kan er een offerte worden gemaakt op basis van het rapport? (06) (08)

1993/1994
Orgelmakerij Mense Ruiter brengt op 12 maart een rapport uit en constateert:
- Een van de drie windmachines heeft vermoedelijk een beschadigd lager.
- Er is slijtage in de mechanieken.
- De Quintadeen 4' van het Pedaal heeft doorspraak.
- Het pedaalklavier is op de meeste draaipunten doorgesleten.
- De kas is van onbehandeld eiken en heeft een kaal en vlekkerig aanzien.
- De intonatie is fel en schreeuwerig.
Oplossingen:
- De drie zeer kleine windmachines in een dempkist zijn voor onderhoud en smering onbereikbaar. Beter is het om een nieuwe windmachine naast het orgel te plaatsen.
- Alle draaipunten en slijtagepunten van de mechaniek dienen passend gemaakt en met grafiet ingesmeerd te worden; nieuwe borgringen op de hevels, leermoeren en viltringen dienen vervangen te worden, en de mechaniek dient opnieuw ingeregeld te worden.
- De oorzaak van de doorspraak van de Quintadeen is nog niet duidelijk. Hiervoor dienen pijpstuk en pijpen te worden uitgenomen.
- Voor het pedaalklavier alles nazien qua veren, draaipunten en stiften.
- Schoonmaken van de orgelkas en in de blanke was zetten.
- Verbeteren van de intonatie.
- Vervoer instrument naar de werkplaats om efficiënt te kunnen werken.
Op 31 maart vraagt de kerkvoogdij het oordeel van Rudi van Straten over de offerte van Mense Ruiter.
Op 10 mei volgt het antwoord van de HOC. Beslist noodzakelijk zijn de reparatie van de windmachine, het vastzetten van de borgleertjes op de hevels, het opnieuw afregelen van de veerdruk en mechanieken en het herstel van het pedaalklavier. De door Ruiter geoffreerde werkzaamheden zijn op zich terecht, maar gezien de onzekere toekomst van het kerkgebouw lijken dit alleen zinvol als het orgel nog jarenlang wordt gebruikt. De bedragen per onderdeel zijn verantwoord.
Op 29 september geeft de kerkvoogdij Mense Ruiter opdracht om de volgende werkzaamheden uit te voeren:
- Nieuwe windvoorziening.
- Werkzaamheden aan de speelmechaniek.
- Oplossen van de lekkage onder de slepen.
- Herstel van het pedaalklavier.
- Lakken van de orgelkas. (06)

2007
De kerk wordt gesloten. De PKN-gemeente van deze wijk van Assen gaat in de toekomst de kerkdiensten vieren in het in aanbouw zijnde Marturiacentrum op de plek van de oude Gereformeerde Marturiakerk. In deze kerk komt een nieuw orgel van de orgelmakerij Steendam.

2008
Het orgel wordt aangekocht door orgelmakerij Sicco Steendam en als koororgel geplaatst in de Fana Kirke te Bergen in Noorwegen. Daarbij is het orgel geherintoneerd.
Het orgel wordt op 31 augustus in Noorwegen in gebruik genomen. (04)

2009
De kerk wordt afgebroken. (07)

Bronvermelding:

1. Zie J.B. van Mechelen, De kerkorgels in Assen (8), Gereformeerd kerkblad Assen 12-10-1993.
2. Het Orgel 1968-09 246, De Orgelvriend (1969) nr 11/8.
3. E-mail Wietse Meinardi 24-05-2007
4. Website Fana Kirke te Noorwegen: http://www.fanamenighet.no (inmiddels niet meer beschikbaar 29-06-2024)
5. Archief Leeflang bij Reil d.d. 22 januari 2016
6. Archief Mense Ruiter
7. www: https://reliwiki.nl/index.php/Assen,_Van_Heuven_Goedhartlaan_-_Het_Anker_(1968_-_2008) (29-06-2024)
8. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 182. Assen, 1951-1995


Foto: Sicco Steendam van de situatie te Assen


Het kerkgebouw "Het Anker" net voor de sloop in 2008

Foto's door Wietse en Inge Meinardi van de situatie te Assen. Klik op de afbeelding voor een vergroting

Ansichtkaart