Orgels in Drenthe - Assen Gereformeerde Noorderkerk. (Nu Kandelaarkerk)

Assen Gereformeerde Noorderkerk. (Nu Kandelaarkerk Gereformeerd Vrijgemaakt)

In 1883 doet een nieuwe predikant zijn intrede. Hij slaagt er in de kerkenraad er van te overtuigen een pijporgel aan te schaffen. Het orgel wordt een jaar later geleverd door de gebroeders Van Oeckelen. Gezien de korte levertijd zal Van Oeckelen het orgel op voorraad hebben gehad. De aanschaf van een nieuw orgel voor de Zuiderkerk is de aanleiding om het orgel in de Noorderkerk te laten moderniseren door Valckx & Van Kouteren. Het wordt omgebouwd tot een pneumatisch tweeklaviers instrument. Veel pijpwerk van Van Oeckelen wordt hergebruikt. De verbouwing van de kerk in 1939 is de aanleiding om het oude front te vervangen door een nieuw front, ontworpen door architect J. Smallenbroek. In 1970 wordt de kerk verkocht aan de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk, die in 1984 een nieuw orgel met Hoofdwerk, Rugwerk en een zelfstandig Pedaal laat bouwen door Mense Ruiter met hergebruik van enig pijpwerk van Van Oeckelen.

Kerk.
De kerkelijke gemeente wordt gesticht bij de akte van Afscheiding van 24 november 1834. Het eerste kerkgebouw wordt gebouwd in 1840 aan de Molenweg.
In 1876 wordt het nu nog bestaande kerkgebouw aan de Molenstraat in gebruik genomen. In 1895 wordt de kerk uitgebreid met een kruispand (07).
In 1970 wordt de kerk door de Gereformeerd Vrijgemaakte kerk gekocht als vervanging van de Bethelkerk (nu Christelijk Gereformeerde kerk).

Orgel.

1883
Onder leiding van de in oktober 1883 benoemde dominee J. D. van der Munnik worden er plannen gemaakt voor de aanschaf van een orgel.
In de kerkenraadsvergadering van 13 december komt de aanschaf van een orgel aan de orde. (06)

1884
Al op 10 januari komt er een vervolg en besluit de kerkenraad met één stem tegen om door te gaan met de aanschaf.
Bij een rondgang via een intekenlijst door de gemeente wordt f 1400,- opgehaald.
Op 13 maart besluit de kerkenraad met de firma Van Oeckelen te Haren te gaan overleggen omtrent de aanschaf van een orgel.
Op 4 april wordt besloten dat van Oeckelen in september voor f 2.000,- een orgel gaat plaatsen, dat gelijk is aan het orgel in de Hervormde kerk van Delfzijl. Gezien de snelle levertijd zal het orgel vermoedelijk op voorraad zijn gemaakt.
In de vergadering van 7 mei vraagt men zich af of Henderika van Dalen en de onderwijzer W. Dam bekwaam genoeg zijn om het orgel te bespelen. Men vermoedt dat ze niet kundig genoeg zijn, maar dat Henderika van Dalen bereid is les te volgen. Iemand van de kerkenraad gaat proberen dat beiden les krijgen op het orgel in de Hervormde Kerk van Assen. De bouwcommissie zorgt voor de bouw van een balkon voor het orgel.
Op 5 juni meldt de predikant dat de orgellessen voor Henderika van Dalen toch niet nodig blijken te zijn. De galerij is inmiddels gerealiseerd voor circa f 500,-. De trap naar de galerij moet kunnen worden afgesloten.
Op 1 oktober wordt overlegd hoe de ingebruikname dient te verlopen. Men besluit het orgel op zondag 12 oktober in gebruik te nemen, samen met de herdenking van het 50-jarig bestaan van de kerk. Zie Het nieuws van den dag (05-04-1884), Provinciale Drentsche en Asser courant (02-04-1884), (22-08-1884), (30-09-1884) en (11-10-1884).
Ds. De Munnik preekt over Psalm 100. 'Het orgel voldeed uitmuntend. Het ziet er eenvoudig doch netjes uit en de fabrikant kwam ten volle lof toe, hem door den voorganger in zijn rede toegebracht.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (14-10-1884), Stemmen voor waarheid en vrede jaargang 21, (1884 [volgnummer 2]).

Vermoedelijke dispositie:

Manuaal
Bourdon	16'
Prestant	8'
Holpijp	8'
Viola di Gamba	8'
Fluit Travers	8'
Octaaf	4'
Speelfluit	4'
Octaaf	2'
Trompet	8'

Aangehangen pedaal; mechanische sleepladen

Direct de dag erna op 13 oktober geeft de blinde organist H.J. Kruithof uit Kampen een concert. Zie Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad (14-10-1884). Het is sterk de vraag of dit bericht correct is. Een dag na de ingebruikname al weer een concert is mider waarschijnlijk.
In de vergadering van 22 november wordt het contract met van Oeckelen voorgelegd en geaccordeerd. Van Oeckelen geeft 10 jaar garantie. (06)
In een vergadering van de gemeenteraad van 20 oktober komt de benoeming van organisten aan de orde. Misschien wordt dit in de gemeenteraad behandeld omdat W. Dam ook werkzaam is als hulponderwijzer. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (21-10-1884), (15-10-1884), (21-10-1884).

1885
Op 17 november worden de financiën besproken. Dhr. Ruiter ligt de stand van zaken toe. Hij keurt af dat er al tot aankoop en plaatsing is overgegaan terwijl de financiën nog niet op orde waren. Hij vraagt zich af of er geen fonds gesticht had moeten worden.
Op 3 december is het proefjaar waarin organist Dam voor f 30,- per jaar het orgel bespeelt verstreken. Men wil eigenlijk dat hij het gratis gaat doen, maar misschien neemt hij genoegen met f 10,-. (06)

1886
Op 14 januari komt de beloning van de organist weer aan de orde. De organist heeft zich bereid verklaard gratis te spelen. Hij wil dan wel dat het koraalboek van Worp wordt besteld. Dit wordt besloten. (06)

1922:
Concert door de blinde organist H.J. Kruithof uit Kampen. Een defect aan het orgel wordt snel verholpen. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (13-01-1922).
In een vergadering van 23 februari van de financiële commissie over de bouw van een nieuwe kerk aan de Zuidersingel vraagt men zich af waarom er zoveel huur (f 80,- per jaar) betaald moet worden aan Meek uit Assen voor de huur van een orgel. Vermoedelijk heeft dit betrekking op een orgel in een noodgebouw.
In de vergadering van 6 juli wordt besloten f 3.000,- te reserveren voor een orgel in de nieuw te bouwen Zuiderkerk. De kosten voor de nieuwe kerk worden hierdoor verhoogd van f 92.000,- naar f 95.000,-. (07)

1923
Blijkbaar wordt de orgelgalerij ook gebruikt voor zitplaatsen voor militairen. Zie de tekst uit de notulen van de kerkenraad van 17 april. (07)

1926
Het onderhoud is tot 1918 in handen van de firma Van Oeckelen. Daarna wordt het onderhoud uitgevoerd door Hermannus Thijs, die meesterknecht van Van Oeckelen. Daarna wordt het onderhoud en stemwerk uitgevoerd door de firma Joh. Meek, muziekhandel te Assen. De eigenaar Johannes Meek is ook een van de de organisten van de kerk.
De organisten krijgen voor hun vrijwilligerswerk sigaren. Zie de notulen van de kerkenraad van 9 november. (07)
Op de kerkenraadsvergadering van 16 november komt een verzoek van de blinde organist H.J. Kruithof uit Kampen aan de orde, waarin hij vraagt of hij een concert mag geven om in het onderhoud van zijn gezin te voorzien. Dit wordt toegestaan op 13 januari 1927. (07)
Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (11-01-1927), (14-01-1927).

1927
In de kerkenraadsvergadering van 8 maart komt de aanschaf van een orgel voor de nieuw te bouwen Zuiderkerk aan de orde.
In de vergadering van 14 juni wordt besloten om organist Benes voor zijn 25-jarig jubileum een cadeau van f 50,- aan te bieden. Na een ander agendapunt komt het orgel voor de Zuiderkerk weer ter sprake. Besloten wordt een orgelcommissie op te richten. Deze orgelcommissie moet door de Commissie van Beheer worden ingesteld.
Op 6 september komt de orgelcommissie voor de Zuiderkerk weer aan bod. Men besluit dat er tien personen worden benoemd: twee uit de brede kerkenraad, twee uit de Commissie van Beheer en drie mannen en drie vrouwen uit de gemeente.
In de vergadering van 20 september wordt gemeld dat de orgelcommissie voor de Zuiderkerk is geïnstalleerd. Eén lid heeft bedankt wegens ziekte. Hiervoor wordt iemand anders benoemd.
Op 18 oktober wordt een verzoek van de orgelcommissie behandeld om ten bate van het orgelfonds voor de Zuiderkerk op 10 november een kunstavond te houden met orgel en zang. Dit wordt geaccordeerd.
Op 6 december wordt gemeld dat de kunstavond van 15 december niet doorgaat. De avond wordt verschoven naar 2 februari 1928. (07)

1928
Op 21 februari wordt besloten de orgelcommissie Zuiderkerk uit te breiden met vier leden: één vrouw en drie mannen. (07)
Op 29 mei vraagt de orgelcommissie toestemming om te beginnen met een geldinzameling voor een nieuw orgel. Met kleine, zonodig wekelijkse bijdragen, hoopt de commissie in drie jaar tijd genoeg geld bij elkaar te hebben. (13)

1930
Op 13 mei wordt een vraag behandeld van H. Ruiter of hij het orgel één avond per week mag gebruiken voor zijn muziekstudie. Dit wordt toegestaan mits de eigen organist toestemming geeft vanwege de ouderdom van het orgel. (13)

1931
Tegelijk met de plannen voor de bouw van een orgel in de nieuwe Zuiderkerk wordt ook het orgel in de Noorderkerk verbouwd tot een orgel met twee manualen en een zelfstandig Pedaal.
Op 18 september meldt de orgelcommissie in de kerkenraad dat Valckx en Van Kouteren voorstellen hebben gedaan voor de verbetering van het orgel. Hiervoor is al f 2.000,- gereserveerd. Er liggen voorstellen voor f 2.250,-, f 3.000,- en f 3.675,-. Voor het laatste bedrag krijgt de kerk een bijna nieuw orgel, 'waarop men met recht trots kan zijn.'
Op 6 oktober worden de contracten voor de ombouw van het orgel in de Molenstraatkerk en het nieuwe orgel van de Zuiderkerk getekend.
Op 20 oktober stuurt Valckx & Van Kouteren een aanvulling op het contract ter ondertekening. Het contract wordt teruggestuurd omdat men het niet eens is met de tekst. (13)
Zie De Bazuin jaargang 79, 1931, nummer 41, (09-10-1931), Het Orgel (oktober 1931), Nieuwe Utrechtsche courant (26-09-1931), Provinciale Drentsche en Asser courant (30-09-1931), Emmer courant (02-10-1931), Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (30-09-1931).

1932
In het kasboek van de orgelcommissie staat voor deze verbouwing een bedrag van f 3.750,- geboekt. De boekhouder van de Molenstraatkerk maakt een bedrag van f 2.000,- over naar de orgelcommissie.
Op 8 maart wordt in de kerkenraadsvergadering voorgesteld de orgels op een verschillend moment in gebruik te nemen. Het orgel in de Zuiderkerk wordt bij de ingebruikname bespeeld door organist Frans Timmermans uit Rotterdam en het orgel aan de Molenstraatkerk zal door organist Henk Pijlman uit Meppel bespeeld worden.
Op 5 april komt bij Art 2 aan de orde wie de orgels aan de kerkenraad zal overdragen. In de Zuiderkerk zal ds. Bos dit in de Zuiderkerk zal doen en de voorzitter van de orgelcommissie dhr. Gerber in de Molenstraatkerk. Het front van het orgel in de Molenstraat zal door broeder Buning gratis worden geschilderd.
Op 12 april wordt besloten dat het orgel op donderdag 28 april weer in gebruik wordt genomen. Gevraagd wordt of de avond wat gezelliger kan worden gemaakt dan bij de ingebruikname in de Zuiderkerk. Men zal hiervoor zorgen. (14)
Uit het Van Oeckelen-orgel worden 8 registers overgenomen. Het orgel wordt pneumatisch omgebouwd naar twee manualen en een zelfstandig Pedaal met 19 stemmen. Het oude front wordt gehandhaafd.
Op 28 april wordt het verbouwde orgel in gebruik genomen. De orgelbespeling wordt verzorgd door organist Henk Pijlman uit Meppel. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (20-04-1932), Het Orgel (1932-04), De standaard (30-04-1932), De Amsterdammer (30-04-1932), Nieuwe Utrechtsche courant (30-04-1932).

1933
Op 21 februari wordt gemeld dat het orgel te lijden heeft van vocht. Dit probeert men op te lossen door het plaatsen van een elektrisch kacheltje.
Op 24 april wordt met twaalf tegen twee stemmen besloten dat het plan vanuit de Generale Deputaten om de bundel Eenige Gezangen uit te breiden wordt ondersteund.
Op 8 augustus wordt een vraag van organist Kruithof uit Kampen behandeld, waarin hij vraagt of hij een concert op een van de orgels kan geven. Dit verzoek wordt afgewezen. (14)
Op 21 december geeft Jan Zwart een concert met medewerking van het Christelijk à Capella koor. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (20-12-1933).

1934
In de Provinciale Drentsche en Asser courant (15-11-1934) en 17-11-1934 (01) en (02) wordt de geschiedenis van de kerk naar aanleiding van het 100-jarig bestaan beschreven.

1939: De kerk wordt verbouwd en het orgel wordt tijdens de verbouwing gedemonteerd en opgeslagen. Bij de wederopbouw wordt een nieuw, door de architect J. Smallenbroek ontworpen front, geplaatst.
De dispositie wordt uitgebreid met een Prestant 16' op Manuaal I. De werkzaamheden worden uitgevoerd door Valckx en Van Kouteren.
Kerk en orgel worden op 6 december weer in gebruik genomen. De kosten voor het orgel waren f 1.008,-.
Zie Christelijk sociaal dagblad voor Nederland De Amsterdammer (03-11-1939), De standaard (06-11-1939), Provinciale Drentsche en Asser courant (04-10-1939), Provinciale Drentsche en Asser courant (29-11-1939), Nieuwsblad van het Noorden (07-12-1939), Organist en Eredienst (1939-12) nr. 90, Het Orgel (december 1939).

Informatie uit het boek van Jaap Brouwer over organist Johan van Meurs (18)
'In 1939 waren Johannes Meek en Johan van Meurs als adviseurs betrokken bij de herplaatsing van het Valckx & Van Kouteren-orgel (1932) in het vergrote kerkgebouw. Kennelijk was het adviseurschap van Van Meurs (nog) niet aan Valckx & Van Kouteren doorgegeven want zij schreven hem op 9 mei 1939:⁴⁸⁸ "Met belangstelling namen wij er kennis van dat U, nadat U zich had aangeboden eventueel advies te geven, een onderhoud met Ds. Bos had. Alhoewel de Ds. deze aangelegenheid met U heeft besproken, denken wij toch niet dat men bij dit werkje, temeer daar de Heer Meek ook hier reeds toezicht houdt en op verzoek van den Kerkenraad behulpzaam is, nog een adviseur zal aanvragen." Uit een latere aantekening van Van Meurs blijkt dat het nieuwe door architect Jan Smallenbroek ontworpen front 37 sprekende Prestant 16'-pijpen had en dat van de Bourdon 16' op II slechts de discant in de zwelkast stond. Kerk en orgel werden 6 december 1939 ingewijd.
488 GrA, toegang 1618, inv. nr. 12.'

Dispositie na de werkzaamheden van 1939:

Dispositie volgens Van der Kleij:

Manuaal I C - g3		Manuaal II	C - g3	Pedaal	C - f1
Prestant	16' b/d	Bourdon	16' *	Subbas	16'
Prestant	8' *	Concertfluit	8'	Octaafbas	8'
Holpijp	8' * b/d	Aeoline	8'	Violon	16'
Viola di Gamba	8' *	Voix Celeste	8'
Fluit travers	8' *	Fluit	4'
Octaaf	4' *	Woudfluit	2' *
Speelfluit	4' *	Tremolo
Octaaf	2'
Mixtuur	3 sterk
Trompet	8' *

De met * gemerkte stemmen zijn nog uit het oorspronkelijke Van Oeckelen-orgel.
Pneumatische-kegelladen. Manuaal II in een Zwelkast. Bourdon 16' en Violon 16' als trede. Koppelingen: Manuaal-Manuaal II; Manuaal I.-Pedaal; Manuaal II-Pedaal; Suboctaafkoppelingen voor Manuaal I en Manuaal II; Superoctaafkoppeling voor Manuaal I, Manuaal II en Pedaal; Wijzerplaat voor Generaal Crescendo. Knoppen voor: Vrije Combinatie; PP, P, MF, F, T, Oplosser, Tongen Af, Oplosser, Automatisch Pedaal, Oplosser. De Fluit Travers 8' is vanaf klein c en het groot octaaf gecombineerd met de Holpijp 8'. De Violon 16' is een transmissie van de Bourdon 16' en de Octaafbas 8' is een transmissie van de Prestant 8'.

Dispositie volgens Bert Koetsier: (Hij studeerde in de jaren '60 op dit instrument) (05)

Manuaal I C - g3		Manuaal II	C - g3	Pedaal	C - f1
Prestant	16' b/d	Bourdon	16' *	Subbas	16'
Prestant	8' *	Concertfluit	8'	Octaafbas	8'
Holpijp	8' * b/d	Aeoline	8'	Violon	16'
Viola di Gamba	8' *	Voix Celeste	8'
Trafierfluit	8' *	Fluit	4'
Octaaf	4' *	Woudfluit	2' *
Speelfluit	4' *	Tremolo
Octaaf	2'
Mixtuur	3 sterk
Trompet (buiten werking)	8' *

Koppelingen: Manuaal II-I, Manuaal I-Pedaal, Manuaal II-Pedaal, Suboctaaf Manuaal I, Suboctaaf Manuaal II- Manuaal I, Superoctaafkoppel Manuaal II-Manuaal I, Superoctaafkoppel Manuaal I, Superoctaafkoppel Pedaal
Speelhulpen: Zwelkast Manuaal II, Generaal Crescendo, Automatisch pedaal, Vrije combinatie, Vast combinatie, PP, P, MF, F, T (05)

Opmerkingen van E.R. Helder uit Zwolle: (02)
De Violon 16 is een transmissie van de Prestant 16 (zoals vaker bij Valckx en Van Kouteren), dus niet van de Bourdon.
De Octaafbas 8 is zelfstandig, het is de oude Prestant 8 van Van Oeckelen. De Prestant 8 op het Hoofdwerk is van zink.
Het Generaal-Crescendo was, volgens een wijzerplaatje op de speeltafel, als volgt opgebouwd:

	Manuaal I	Manuaal II	Pedaal
1.	Holpijp 8	Aeoline 8	Koppel II
	Koppel I-II
2.	Viola da gamba 8		Koppel I
3.	Travers fluit 8	Concertfluit 8	Subbas 16
4.	Speelfluit 4
5.	Prestant 8	Fluit 4	Octaafbas 8
6.	Prestant 16
7.	Octaaf4	Woudfluit 2	Koppel superoctaaf
8.	Mixtuur	Koppel suboctaaf
	Koppel I-II suboctaaf
9.	Octaaf 2
	Trompet 8
10.	Koppel superoctaaf
	I-II superoctaaf

Foto's via Bert Koetsier (05)

1941
Concert door de Christelijk Oratorium Vereniging en een Jeugdkoor onder leiding van Johan van Meurs. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (23-12-1941).

1942
Op 30 maart wordt in de CvB een vraag van E. Bosscha behandeld om een keer het orgel te mogen bespelen. Dit wordt toegestaan als er wordt overlegd met de organisten. Het is niet duidelijk welk orgel wordt bedoeld.
Op 31 augustus wordt door Fokke Boersma gevraagd of hij in overleg met de organisten het orgel mag bespelen. Dit wordt toegestaan mits het niet teveel stroom kost.
In de CvB-vergadering van 14 december wordt besloten dat de organist in dezelfde bank een andere plaats krijgt, zodat hij sneller weer terug naar het orgel kan. De organisten krijgen als beloning voor hun werk dit jaar geen sigaren, maar f 25,-. (17)

1943
Op 8 mei komt het 'ongeoorloofd gebruik' van het orgel door Meek jr. aan de orde. Het probleem blijkt al te zijn behandeld door de kerkenraad. (17)

1944
De orgels in de Noorderkerk en de Zuiderkerk zijn verzekerd voor 12.000,- en f 18.000,-. (09)
Op 7 februari besluit de CvB dat alleen organisten en hulporganisten vanwege het stroomverbruik op het orgel mogen oefenen. (17)

1946
Op 4 februari wordt besloten dat J. Luik gebruik mag maken van het orgel voor zijn lessen, mits overlegd met de organisten. (17)

1947
In het maandblad Het Orgel van februari 1947 staat een verslag van het slot van een kerkdienst op 19 januari met psalm 145.

1949
Op 30 mei wordt het vertrek van organist van Mechelen besproken. De orgelcommissie zal zorgen voor een vervanger. (17)

1950
Op 4 september wordt een brief behandeld van de muziekcommissie. Kan de muziekcommissie het gebruik van het orgel voor studiedoeleinden gaan regelen? Dit wordt goedbevonden. Kunnen de belsignalen bij het orgel worden omgezet naar lichtsignalen? De CvB handhaaft de bestaande situatie. (17)

1953
In juli schrijft Johan van Meurs, organist van de der Aa-kerk in Groningen, een rapport over het orgel. (11)
'Algemeen:
Dit orgel bestaat uit een oud gedeelte pijpwerk en een aantal stemmen dat later bij uitbreiding van het orgel tot een tweeklaviers orgel is aangewend.
Jammer genoeg moet gezegd worden dat de verbinding van het oude en het nieuwe pijpwerk niet als een homogeen geheel gezien kan worden.
De onderlinge mensuren (= maten) van het oude pijpwerk en het nieuwe pijpwerk kloppen niet met elkaar. Daardoor is de intonatie en de dispositie van dit orgel niet erg geslaagd te noemen.
Gebreken.
1 De pneumatiek van het pedaal is zeer slecht.
2 De winddruk is te hoog.
3 Opstelling van het tweede manuaal is niet gunstig voor de klank in de kerk.
4 Mixtuur en Trompet zijn slecht samengesteld en te laag.
5 Trompet is niet bruikbaar, tevens ontbreken de 12 baspijpen.
Daar wellicht te weinig klank door het orgel wordt ontwikkeld voor een geheel gevulde kerk zou het orgel sterker geïntoneerd kunnen worden.
De Mixtuur moet hoger in samenstelling worden. De Trompet kan misschien van andere tongen worden voorzien.
Tenslotte zou ik u willen raden aan dit orgel géén grote kosten te besteden om de grondredenen onder ‘Algemeen’ vermeld.
Advies werkzaamheden.
1 pneumatiek nazien en schoonmaken tevens gelijkstellen voor pedaal.
2 eenige stemmen sterker intoneren (nader op te geven).
3 offerte vragen voor Nieuwe Mixtuur en Trompet verbeteren is zeer wenselijk. (Punt 1 en 2 zijn als noodzakelijk te beschouwen)
Een en ander opgenomen en vastgesteld juli 1953
Joh. van Meurs organist der Aa kerk Groningen'

Informatie uit het boek van Jaap Brouwer over organist Johan van Meurs: (18)
'Begin 1953 was sprake van onvrede over de orgels in zowel de Noorder-⁴⁸⁹ als de Zuiderkerk en werd Van Meurs om zijn oordeel over deze instrumenten gevraagd.⁴⁹⁰
In zijn rapportage uit juli van dat jaar ging hij uitgebreid op geconstateerde gebreken in en deed voorstellen voor wijziging. (GJP: zie tekst rapport hierboven)
Het advies van Van Meurs werd overgenomen. Afgezien van een Trompetrestauratie door Blank in 1973, werden aan dit orgel geen grote kosten meer gespendeerd.
489 De vroegere Gereformeerde Noorderkerk is thans de Kandelaarkerk van de Gereformeerde kerk vrijgemaakt.
490 Lukas D. Kwant z.j., 6.'

In juli wordt mejuffrouw Miep Lunshof benoemd tot organiste. In juli slaagt ze voor haar staatsdiploma piano en in 1958 haalt ze haar getuigschrijft Gehrels. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (01-07-1953), (08-07-1953), (28-03-1958).

1955
Langzamerhand komen er meer klachten over storingen en heeft het orgel veel onderhoud nodig. Organist Johan van Meurs adviseert om het orgel weg te doen en te vervangen door een nieuw orgel.
Op 10 augustus meldt de Commissie van beheer zich aan als lid van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV). Tevens wil men advies over de orgels in de Noorderkerk en de Zuiderkerk. Kunnen de heren Vetter en van der Zee van de GOV dit op zich nemen?
Op 15 augustus komt het antwoord van de GOV. Van der Zee en Vetter zullen een advies uitbrengen. Per brief krijgt van der Zee de opdracht toegekend.
Op 11 november verschijnt het onderzoekrapport van de GOV op basis van een bezoek op 3 september.
Allereerst worden de dispositie en de speelhulpen vermeld. Het orgel verkeerd technisch in een matige toestand. Het pijpwerk van de Prestant 8' staat te verspreid opgesteld waardoor veel pijpen te traag aanspreken. Het pijpwerk is een allegaartje van oud en nieuw dat slecht bij elkaar past. Het pijpwerk van Manuaal II staat buiten de eigenlijke kerkruimte en komt daardoor niet goed tot klinken. De orgelkas is in sterke mate aangetast door houtworm en zeer vervuild.
Het orgel is eigenlijk te klein voor de ruimte en het aantal zitplaatsen. De volgende verbeteringen worden voorgesteld:
- Algehele schoonmaak.
- Betere opstelling van het pijpwerk.
- Eenheid brengen in de mensuren van het pijpwerk.
- Vernieuwing van de orgelkas vanwege de houtworm.
- Verbetering klankvolume door het orgel naar voren te halen, de windlades van Manuaal I en II naast elkaar te plaatsen.
- Verbeteren van de vochthuishouding van de kerk.
Samenvattend moet het orgel geheel worden vernieuwd op de windladen en een deel van de speeltafel na. Daarna volgen enkele varianten voor ombouw variërend van f 6.000,- tot f 28.500,-. (12)

1956
Op 25 februari stuurt de GOV een rekening van f 149,35 voor het uitgebrachte advies.
Op 1 augustus stuurt de GOV een aanmaning voor de nota. (12)

1961
Op 5 juni komt in de CvB aan de orde dat dhr. Kliphuis van de Muziekschool Assen op maandagavond lesgeeft aan twee leerlingen. De koster vraagt zich af wie hiervoor toestemming heeft gegeven. Toestemming zou via de orgelcommissie moeten lopen. Ook dient voorkomen te worden dat niet-gereformeerde leerlingen les krijgen.
Op 3 juli komen de orgellessen in de CvB opnieuw aan de orde. Het zal in de orgelcommissie worden besproken. Er zal in elk geval schriftelijke toestemming moeten worden gegeven.
Op 6 november wordt in de CvB de restauratie van het orgel besproken. Het orgel van de Zuiderkerk kan met betrekkelijk geringe kosten in stand worden gehouden. Voor het orgel van de Noorderkerk is tussen de f 25.000,- en f 30.000,- nodig om het orgel weer in orde te krijgen. De toekomst van de Noorderkerk is echter ongewis en het geld kan beter worden besteed aan het orgel in de Zuiderkerk. (16)

1962
Op 4 juni komen in de CvB de beide orgels weer ter sprake. Beide instrumenten moeten goed bespeelbaar blijven. Voor het orgel in de Zuiderkerk is vroeger onderzocht wat de mogelijkheden waren voor een restauratie, waarbij de speeltafel naar een galerij zou worden verplaatst. Men hield toen rekening met f 5.000,- aan kosten. De laagste inschrijver bleek echter voor deze werkzaamheden al f 13.000,- te berekenen. Daarom is er toen van afgezien. De huidige gebreken zijn nu nog te overzien, maar elk jaar zullen er meer gebreken gaan optreden. Als er nog langer wordt gewacht moet er misschien voor de Noorderkerk een nieuw instrument worden aangeschaft voor circa f 40.000,-. (16)

1965
In de CvB-vergadering van 4 januari 1965 wordt gemeld dat bij het orgel een lampje is aangebracht. De organisten zijn er blij mee. (15)

1970
De kerk wordt verkocht aan de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk van Assen en krijgt de naam Kandelaarkerk.

1973
Orgelmaker Blank restaureert de Trompet 8' als nevenactiviteit bij de bouw van het nieuwe orgel voor de Maranathakerk in Assen. (01)

1984: In het boek van Hofman (10) over de geschiedenis van de Gereformeerde Kerk in Assen staat over het orgel uit 1887 het volgende: 'Nieuw orgel Ds. J.D. van der Munnik die hier op 7 oktober 1883 voor het eerst preekte, was niet alleen een uitstekend predikant, doch ook een groot liefhebber van kerkmuziek. Hij had bijzonder veel takt om met mensen om te gaan. Daarom zei hij: "De hoofdonderwijzer kan prachtig zingen, maar een kerkorgel is toch je ware. We moesten er eigenlijk een kopen". De kerkenraad was er eerst niet voor te porren, maar uiteindelijk gaf men hem toestemming zelf met een lijst door de gemeente te gaan. Dat deed hij dan ook en met succes. Algauw had hij f 1400,- bijeen. Nog niet het hele bedrag, maar 't was nu wel te wagen. Voor f 601,- - die gulden was vermoedelijk de winst van de aannemer - werd er een galerij in de kerk gebouwd. Orgelbouwer van Oeckelen uit Haren zette er voor de spotprijs van f. 2.000,- een fraai orgel bovenop. Werkelijk een sieraad voor het kerkinterieur. Het orgel werd op 12 oktober 1884 in gebruik genomen en luisterde met zijn welluidende klanken het vijftigjarig jubileum der gemeente op.'

Voor een vervolg van de orgelgeschiedenis zie de Kandelaarkerk.

Noten.

E-mail van Robert Helder d.d. 04-03-2001 21:30
E-mail van Robert Helder d.d. 30-12-2001 17:50
E-Mail van Frits Kaan d.d. 15.09.2011
E-Mail van Wietse Meinardi d.d. 22-09-2011
E-Mail van Bert Koetsier d.d. 17-03-2014
Drents Archief 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 5 Kerkenraadsnotulen 1878-1886
Drents Archief 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 11 Kerkenraadsnotulen 1922-1928
Boek: B.A. Bos, Wat God heeft gedaan - De geschiedenis der Gereformeerde kerk van Assen, G.F. Hummelen's boekhandel en electrische drukkerij, 1934 blz. 165
Drents Archief: 0412 Gereformeerde Gemeente Assen, 354 Polis van verzekering van molestrisico op inventaris
Boek: H. Hofman, Van toen tot nu - De korte historie van de Gereformeerde kerk in Assen, Assen: Hummelen's boekhandel, 1984
Drents Archief: 0412 Gereformeerde Gemeente Assen, 405 Rapporten van J. van Meurs, organist van de Aa-kerk in Groningen, over de toestand van de orgels in de Noorder- en Zuiderkerk; 1953
21 VU-Archief Amsterdam: 669 Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) - Orgelbouwadviescommissie 1-780 Doos 39: 51 Assen, Gereformeerde Kerk, 1955-1956
Drents Archief 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 12 Kerkenraadsnotulen 1928-1931
Drents Archief 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 13 Kerkenraadsnotulen 1932-1936
Drents Archief: 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 318 Notulen van de financiële commissie, vanaf 1925 Commissie van Beheer geheten 1963-1966
Drents Archief: 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 317 Notulen van de financiële commissie, vanaf 1925 Commissie van Beheer geheten 1961-1963
Drents Archief: 0412 - Gereformeerde Gemeente Assen 316 Notulen van de financiële commissie, vanaf 1925 Commissie van Beheer geheten 1941-1954
Boek: Jaap Brouwer, Johan van Meurs – Een studie over een pionierend orgeladviseur, Groningen: Philip Elchers, 2017.

Links foto Drents Archief Rechts: ansichtkaart na 1960

Links: tekening door Lukas Kwant situatie 1939, verkregen via Frits Kaan. (03) Detail uit een overzichtsfoto vanuit een oude krant gekopieerd door Wietse Meinardi (04)
(2 pijpen ontbreken, deze werden met kooruitvoeringen verwijderd om de dirigent te kunnen zien.)