Assen, PKN kerk Kloosterveen

Het orgel ontstaat als een samenwerkingsproject tussen een orgelmaker en een aantal vrijwilligers. De basis is een orgel uit een gesloten kerk in Scheemda. Aangezien het orgel moest worden geplaatst in een zaal waar het geen vaste plaats zou krijgen, is gekozen voor de vorm van een verrijdbaar kistorgel. Als kistorgel is het echter nogal groot uitgevallen. Eigenaardig zijn de registertrekkers aan de rechterkant van het manuaal. Bij het uittrekken van de onderste registerknop wordt de organist belemmerd bij het bedienen van de hoogste toetsen.

Op de website van de kerk staat over het orgel het volgende geschreven:

'De pelgrimstocht van een orgel.
Het begon een eeuw geleden ergens in Oost-Groningen, naar ik meen in Scheemda. Er werd een orgel gebouwd. Met enkele grote giften, maar ook met kwartjes, dubbeltjes, stuivers, centen, halve centen werden de financiën bij elkaar gebracht. Het orgel deed zo’n tachtig jaar dienst en toen was het plotseling afgelopen. Niet dat het orgel het niet meer deed, maar de kerk werd gesloten. Het orgel werd uit elkaar gehaald en opgeslagen.
Begin jaren tachtig was er in de wijkgemeente Beijum in Groningen behoefte aan een orgel. Beijum was goed te vergelijken met de wijkgemeente van Kloosterveen van de afgelopen 10 jaar: een gemeente in opbouw. Zonder een eigen kerkruimte en kerkend in een schoolgebouw. Een vast orgel was niet mogelijk. Vandaar dat werd besloten het opgeslagen orgel te kopen en het in een kist te bouwen. Om het oneerbiedig te zeggen: het orgel werd gekist. Bij kisten denken we direct aan dood en begraven, maar voor het orgel begon juist een nieuw leven. Met heel veel vrijwilligers onder leiding van orgelmaker Mense Ruiter uit Zuidwolde werd de hele operatie uitgevoerd. Het instrument werd heel ingenieus in de kist gebouwd. Er werd een uniek veringsysteem bedacht zodat bij het verrijden het orgel niet ontstemd raakte. Zo klonk het orgel opnieuw in de eredienst, een jaar of vijftien. Toen rond 1995 door een reorganisatie een aantal kerken werden gesloten, werd in Beijum overgegaan op een ander orgel. Men had inmiddels een vaste kerkruimte en optisch vond men het nieuwe orgel mooier. Wat geluid betreft beslist niet. Het orgel werd weer opgeslagen en men besloot tenslotte het maar te verkopen. Onze kinderen speelden in die tijd kerkorgel en voor hen hebben we het orgel gekocht. De kinderen gingen na een paar jaar de deur uit en het orgel werd niet veel meer bespeeld. Verrassend was het voor ons te horen dat de wijkgemeente Kloosterveen graag het orgel zou willen overnemen. Het orgel krijgt na een bewogen leven en een lange tocht weer een nieuwe bestemming. Of beter gezegd het krijgt weer zijn oude bestemming, namelijk functioneren in de eredienst. Wij wensen de organisten van Kloosterveen veel speelplezier, en de gemeente van Kloosterveen veel plezier om ernaar te luisteren en er bij te zingen. Gefeliciteerd!'
Iwan Visser en Greet Ritskes.'

Toelichting vanuit Mense Ruiter Orgelbouw:
'De basis voor het grote kistorgel zijn delen van een Goldschmeding-orgel dat in de Gereformeerde kerk van Scheemda stond voordat Mense Ruiter daar in 1981 een nieuw orgel plaatste.
Vrijwilligers, onder leiding van Jan Veldkamp (werkzaam bij Mense Ruiter Orgelmakers en lid van de kerk van Beijum), hebben deze onderdelen gebruikt voor het kistorgel.
De windlade is onder verantwoordelijkheid van Mense Ruiter Orgelmakers in de werkplaats gerestaureerd en een deel van de mechaniek is eveneens in de werkplaats gemaakt.' (02)

1908
 Krantenbericht over de financiering van het orgel in Scheemda

Nieuwsblad van het Noorden 28-02-1908

Dispositie:

Manuaal C-f'''
Holpijp 8 vt
Prestant 8 vt discant
Octaaf 4 vt
Fluit 4 vt
Quint 3 vt discant (c'-f''')
Octaaf 2 vt
Fluit 2 vt discant
Terts 1 3/5 vt discant

Pedaal aangehangen C-b

2010
Op 10 september schrijft organist Bindert Posthuma dat er een kistorgel bij particulieren in Assen staat en dat het is geschonken aan de wijkgemeente PKN te Kloosterveen. Deze gemeente betrekt na de herfstvakantie een nieuwe ruimte. Het orgel is al bekeken en bespeeld door Theo Jellema. Hij was zeer tevreden over de klank en de staat van onderhoud. Het orgel staat tijdelijk in de Zuiderkerk van Assen totdat het naar de nieuwe locatie kan worden overgebracht. Is het mogelijk om het kistorgel in de Zuiderkerk te stemmen, en wat zijn daarvan de kosten? (01)

2013
Op 2 april brengt Mense Ruiter een rapport uit over de toestand van het orgel, met daaraan gekoppeld een plan voor groot onderhoud.
Het orgel staat doordeweeks opgeslagen in een opbergruimte. Het is van groot belang dat daar de vochtigheid tussen de 50 en 60% wordt gehouden. Het instrument is een goede onderhoudsbeurt waard.
Het orgel heeft zeer te leiden gehad van uitdroging, waardoor de mechaniek niet meer soepel loopt en houten pijpen zijn gescheurd. Het in- en uitschuiven van het pedaalklavier gaat zeer moeizaam. Het kleine metalen pijpwerk vertoont veel stemschade omdat het deels te kort is. De windvoorziening is zeer lawaaiig. (01)

2021
Orgelmaker Henk Heideveld uit Beilen verricht groot onderhoud, met als adviseur organist Wietse Meinardi.
Wietse Meinardi schrijft over dit grote onderhoud: 'Het meest bijzondere orgel van Assen -als je het mij vraagt- staat in de Ontmoeting in Assen (Multifunctioneel centrum Kloosterveste). Dit orgel kreeg onlangs een grote beurt door orgelmaker Henk Heideveld uit Beilen. Ik was betrokken als orgeladviseur. Het instrument is gebouwd in 1981 door Jan Veldkamp (intonateur/directeur bij Mense Ruiter orgelmakers) met vrijwilligers voor de SOW-wijkgemeente Beijum in Groningen. In 1995 kocht de familie Visser het orgel en in 2010 schonk deze familie het aan de Protestantse wijkgemeente de Ontmoeting in de wijk Kloosterveen in Assen. Zowel in Beijum als in Assen functioneert het in een multifunctionele ruimte waarbij het orgel geen vaste plaats kan hebben. Het staat dan ook op wielen. Het pedaal is inschuifbaar.
Het is een bijzonder origineel concept, waarbij in een groot uitgevallen kistorgel 8 registers geplaatst zijn, waarvan 4 discant (een samen te stellen Cornet en een Prestant 8').
De klank is draagkrachtig en vult de ruimte verrassend goed.  Het pijpwerk is afkomstig van een orgel uit de Gereformeerde Kerk van Scheemda, gebouwd door de frma Goldschmeding rond 1900. Mense Ruiter vervaardigde een nieuwe mechaniek.
Doel van de onderhoudsbeurt is het orgel voor de komende tien jaar betrouwbaar te laten functioneren. Het orgel had te vaak hangers, de mechaniek was onbetrouwbaar. De windvoorziening was erg lawaaierig en de onderste tonen van de Holpijp gaven bijna geen toon. Ook zakte het orgel door en stond het pijpwerk los. Deze problemen zijn nu verholpen. Ook heeft Henk Heideveld het pedaalklavier, dat vol schimmel zat, opnieuw geschuurd en gelakt.
Een volledige restauratie zat er nu niet in. Het pijpwerk heeft vrij veel stemschade; dit zou deels gerestaureerd moeten worden. Ook geeft de motor nog een zachte toon (rond de a), wat verholpen zou moeten worden. Daar was nu geen geld voor. Een stembeurt volgt later.' (02)

2025: Het gebouw wordt niet meer gebruikt. Alleen de Jozefkerk blijft in gebruik bij de PKN. Het orgel staat vanaf november te koop op Marktplaats.

2026: Het orgel is gekocht door orgelmaker Pels & van Leeuwen. Deze heeft het in bruikleen gegeven aan een bevriende Poolse organist die het zelf gaat restaureren. (03)

 Bronnen:

  1. Archief Mense Ruiter
  2. Informatie Wietse Meinardi en E-mail Mevr. Veldkamp d.d. 30 november en 2 december 2010
  3. E-mails van Wietse Meinardi (10-02-2026) en Rochus van Rumpt (11-02-2026).

Onderstaande foto's zijn gemaakt door Inge en Wietse Meinardi.
Klik op de afbeelding voor een vergroting