Dwingeloo, Hervormde kerk

In 1665 besluit Rutger van den Boetzelaer, Heer van Batinge ende Entinghe, een orgel te plaatsen in de kerk. De maker is onbekend. Waarschijnlijk is Van den Boetzelaer op het idee gekomen in Coevorden, waar hij in 1657 toestemming moest geven voor het houden van een loterij voor het financieren van een nieuw orgel. De beeltenissen van hem en zijn vrouw komen op de luiken van het orgel. In 1887 wordt een orgel aangeschaft bij orgelmaker Van Oeckelen en het oude orgel wordt per advertentie verkocht. De luiken van het oude instrument worden teruggegeven aan de familie. In 1923 gaat het Van Oeckelen-orgel verloren bij een brand. Ervoor in de plaats komt een orgel van orgelmaker Spiering. In 1962 constateert orgeladviseur Cor Edskes dat het orgel versleten is; men kan volgens hem het beste sparen voor een nieuw instrument. In 1965 wordt via orgelmaker Slooff een gebruikt instrument van Van Gelder uit Den Haag gekocht. Ondanks protesten van burgemeester mr. W.W. Hopperus Buma wordt het orgel door Slooff geplaatst en in neobarokke zin aangepast. Tussen 2000 en 2010 wordt het orgel in een aantal fases door Mense Ruiter gerestaureerd en deels teruggebracht in de originele staat. Adviseur is Stef Tuinstra.

Opnamen 5 maart 2018 Geert Jan Pottjewijd
 - J.S. Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576 Registratie: Prestant 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Quint 2 2/3', Octaaf 2', Mixtuur (Wordt nog vervangen door een betere opname)

Informatie over de kerk

1665
Er wordt een orgel geplaatst, waarvan de maker onbekend is. Op het orgel stond te lezen: 'Dit monument ende gedagtenisse heeft ter eere Gods en ter eeuwige memorie doen en laten stichten de Hoog Welgeb. Heer Rutger van den Boetzelaer, Heer van Batinge ende Entinghe, Drossard van Covorden ende den Landschap Drenthe.' Dit opschrift wordt in de Franse tijd verwijderd, maar was in 1846 nog goed te lezen. Het orgel had twee deuren of luiken, namelijk een 'Zuiderdeur', met het portret van de schenker en een 'Noorderdeur' met het portret van zijn vrouw, 'Battina van Loohn'. Boven het klavier stond: 'A.1665 den 14 Majus'. (01)
Het is goed mogelijk dat van den Boetzelaer in Dwingello een orgel laat bouwen vanwege zijn rol bij de bouw van het orgel in Coevorden in 1658. Hij moet in 1657 een loterij goedkeuren voor de financiering van het nieuwe orgel in Coevorden.
Het orgel heeft 7 registers en een pedaal, zoals valt op te maken uit een advertentie in de Provinciale Drentsche en Asser courant van 20 juli 1886, waarin het orgel door de kerkvoogdij te koop wordt aangeboden.

1671
Afschrift van een akte van 4 Maart 1671, waarin Joost Roedolph van den Boetzelaer, heer van Batinge en Halteren, als mede-erfgenaam van zijn oom drost Boetzelaer, op zich neemt om de organist van Dwingeloo jaarlijks de helft te betalen van de honderd gulden, die het landschap Drenthe na het overlijden van de drost op het traktement van de organist heeft gekort. (04)
Dit stuk heeft te maken met de Landschapsresolutie van 23 februari 1665.: 'De heer drost van den Boetzelaer heeft erlangt een subsidie tot het onderhoudt van een organist tot Dwingeloo, waarop gedelebireert zijnde, hebben de heeren Ridderschap ende Eijgen erfden geaccordeert de summa van hondert en dertich Caroly gulden jaarlyx te genieten bij den Organist, soo lange als de tegenwoordige schoolmeester tot Dwingeloo sal leven, en sulx onder consequentie inkumpstich'. (22)

1674
Hoger op het orgel staat vermeld: 'I. Delbrugh, Ao 1674 d. 9 Julij' (01) (02).

1682
Van 24 januari dateert een akte van benoeming van meister Jacop Jansen Schmit? van Uithuizen in Groningen tot organist-schoolmeester van Dwingelo door Joest Rudolph van den Boetzelaer heer te Batinge en Halteren en Niclaes van Echten heer te Entinge, als collatoren. (05)
Nota van de predikant van Dwingeloo omtrent het traktement van de koster-schoolmeester. (03)
In een noot van de hand van Mr. J.G.C. Joosting, rijksarchivaris in Drenthe en samensteller van het huisarchief Batinge. Uitgegeven te Leiden in 1910 staat: 'Volgens het stuk heette 'de voorgaande coster-meister Jan; de oorlog met Munster behoorde tot het verleden. Het stuk dateert dus van circa 1682, toen de opvolger van Jannes d'Elbrugh is beroepen.' Waarschijnlijk wordt hier dezelfde persoon genoemd als de vermelding van 'Delbrugh, Ao 1674 d.9 Julij' op het orgel. (20)

Ca. 1690
Fragment van een getuigenverhoor, waarbij Jacob Jansz. Smit verklaart dat, toen hij schoolmeester was in Dwingeloo, een zekere Hendrikjen woonde in het huisje 'op de vicarijgeren tegenover het tegenwoordige Franse huijs', doch dat hij geen huur van haar heeft kunnen krijgen. (06)


Gezicht op Dwingeloo in de 18e eeuw. De theekoepel behoorde bij de havezate Batinge (Monumenten in Nederland 2001)

1726
Akte van 5 november met een regeling voor het treden van de balgen.
'De Kerkvoogden in der Tijd tot Dwingeloo zullen weldoen en betalen an de Scholts, Prins en Comp: Zodaane penningen als mij van haer op Maij 1727 of zoo ick verder Continuëerd
tot Zt Jacobi 1727 van het Orgel blaesen als dan toekomen 't zal haer E. onder quitancie voor goede betaling verstrecken, Dwingeloo 5e november 1726
Dit is't X Mark van
Fennechjen Evers in mijn
presentie getogen
hendrick Lubberts

1728
Op 9 januarij is door de kerkvoogd Albert Santing an mij wegens de weduwe van Roelof Roelofs kromholt twalf gulden betaalt op assen deese voor quitum sij in Dwingeloo op dato als boven'

1727-1729
Uit deze tijd dateren documenten over de vorderingen van de organist-schoolmeester in Dwingeloo op de heer van Oldegaarde tot voldoening der klokrogge. (07)

1739
Getuigschriften voor Anthonij Kortrijk met bewijzen van zijn bekwaamheid als schoolmeester en organist. Meegestuurd worden aanbevelingen van David Leo en H. Jaarsma, organisten te Steenwijk. (09)

1773
Door het overlijden van de vorige organist, Anthony Kortrijk, moet er een nieuwe organist worden benoemd. De correspondentie met de binnengekomen sollicitaties is bewaard gebleven. (10)

1781
Correspondentie bij de benoeming van Klaas Harms uit Diever tot koster en schoolmeester. (21)

1835-1860
In de verslagen van de kerkvoogdij wordt ieder jaar gemeld wat er is uitgegeven aan het onderhoud van het orgel. De bedragen variëren van f 10,- tot f 25,-

1846
Ds. Van Schaick van Dwingeloo schrijft in de Drentsche Volksalmanak een artikel over de kerk en het orgel. (01)

1849:
In een ingezonden brief in de Drentsche courant van 2 februari schrijft 'Z.' over het recht van de adel in Dwingeloo tot het benoemen van kerkvoogden, koster, voorzanger en organist. Hij schrijft dat dit recht al bij de grondwet van 1814 verloren is gegaan.

1850
Bij de viering van het 250-jarig bestaan van de kerk was er zoveel belangstelling voor deze viering dat de orde door de politie moest worden gehandhaafd.
De staat van het onderhoud van het orgel was toen nog zo goed dat men er zelfs bovenop kon zitten! Zie Drentsche Courant (31-12-1850), Boekzaal der Geleerde Wereld (1850).

1851
Het orgel wordt gerepareerd door een zekere Klein (23) en daarna door hem gedemonstreerd met een orgelconcert.
De opbrengst van het concert wordt bestemd voor de armen. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (14-10-1851).
De in het krantenbericht gemelde reparatie is in de kerkvoogdij-notulen niet terug te vinden.

1855
Er wordt 230 gulden uitgegeven aan 'reparaties aan het orgel'. Niet bekend is welke werkzaamheden zijn uitgevoerd. (14)

1856
In de kerkvoogdijnotulen van 30 augustus wordt besloten dat de kerkmuren moeten worden gewit en de kerkzolder blauw geverfd. (16)
De kerkmuren waren dus vóór de brand van 1923 gepleisterd.

1865
Er worden sollicitanten opgeroepen voor de functie van hoofdonderwijzer in Dwingeloo. Er is uitzicht op een benoeming tot koster en organist. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (23-09-1865).
Op 16 oktober vraagt koster en organist G. Deeze per 1 november ontslag als organist. (17)

1866
Op 13 maart en 31 maart komt in het College van Toezicht een geschil aan de orde tussen de kerkvoogdij van Dwingeloo en collator A.W. Westra van Holthe over de benoeming van een organist en de voordracht van een koster. (26)

1870
Oud-predikant Van Schaick beschrijft in het blad De Oude tijd jaargang 1870 het orgel in de kerk. (18)

1875:
Op 19 november dient Roelof Koeling een rekening in voor reparatiewerkzaamheden. Een van de posten heeft betrekking op een uitgave van f 20,- voor het orgel. (17)

1876:
Er worden sollicitanten opgeroepen voor de functie van hoofdonderwijzer in Dwingeloo. De huidige hoofdonderwijzer is ook koster en organist. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (20-06-1876).
In de kerkvoogdijvergadering van 20 september wordt het vertrek van de organist besproken. Dit is een goed moment om de instructie voor de functie van koster/organist opnieuw te bezien.
In de vergadering van 25 oktober wordt gemeld dat organist Bouwman is vertrokken naar Beerta. De nieuwe hoofdonderwijzer, Roelof Staal, wordt organist.
Op 27 december en 2 januari wordt gesproken over herstel van het orgel door Ansingh uit Zwolle. Ansingh heeft op 19 december het orgel geïnspecteerd. Ansingh kan het orgel in orde maken voor f 150,-. Er wordt besloten eerst informatie over Ansingh in te winnen voordat een besluit wordt genomen. (13)

1877
In de kerkvoogdijvergadering van 27 december komt aan de orde dat organist Staal heeft gevraagd om vrijgesteld te worden van het aansteken van de kaarsen bij de godsdienstoefeningen in de avond, omdat dit veel tijd kost. Hij had al eerder te horen gekregen dat hij gedeeltelijk vrijstelling had. De kerkvoogdij besluit dat de huidige situatie blijft gehandhaafd. (13)
Op 20 februari wordt een brief van Ansingh uit Zwolle besproken, waarin wordt geconstateerd dat er een nieuw klavier geïnstalleerd moet worden omdat het oude klavier verwormd is. Hierdoor gaat de reparatie langer duren dan gepland. In de tussentijd stelt Ansingh een harmonium beschikbaar dat per boot naar Dieverbrug vervoerd kan worden. De kerkvoogdij dient het vervolgens per boerenkar in Dieverbrug af te halen. Het harmonium wordt gratis ter beschikking gesteld. (17)

1882
Op 16 mei schrijft orgelmaker Roelof Meijer uit Veendam dat hij van de kerkvoogdij in Alblasserdam heeft gehoord dat Dwingeloo navraag heeft gedaan naar een orgel. Meijer bouwt in Alblasserdam een nieuw orgel voor de kerk als vervanger voor een kleiner orgel dat hij eerder leverde. De maten van dit orgel zijn 370 cm hoog en 330 cm breed. De dispositie luidt als volgt: Prestant 8', Bourdon 16', Holpijp 8', Viola di Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4', Quint 2 2/3', Octaaf 2'. De kast is zwart gevernist. Meijer kan het orgel leveren voor f 1.500,- met vijf jaar garantie. (17)
In de vergadering van 22 mei komt het orgel van Alblasserdam aan de orde. Er staat een advertentie in de krant Nieuws van de Dag. Uit ingewonnen informatie blijkt dat de eigenaar van het orgel niet solide is en de kerkvoogden besluiten van de koop af te zien. (13)
Op 27 mei volgt er nog een brief uit Alblasserdam met gegevens over de ingebruikname van het nieuwe instrument. (17)

1883
In de vergadering van 13 oktober wordt het vertrek van onderwijzer Staal gemeld. De nieuwbenoemde hoofdonderwijzer Boneschanscher wordt ook weer koster en organist. Hij zal de instructie van 26 maart 1882 ondertekenen. (13)

1886
In de vergadering van 3 juni wordt een brief van organist Boneschanscher behandeld waarin hij de slechte toestand van het orgel noemt. Hij heeft geïnformeerd naar een nieuw orgel bij Van Oeckelen. Deze biedt in een advertentie twee orgels aan voor f 1.600,- en f 2.200,-. Er wordt besloten de notabelen op 5 juni bijeen te roepen voor overleg.

Het nieuws van den dag: kleine courant 31-03-1886

Op 5 juni wordt door de kerkvoogdij en notabelen besloten een commissie naar van Oeckelen in Haren te sturen om het een en ander te bezien. Gevraagd zal worden of het oude orgel kan worden ingeruild. Als dit niet mogelijk is, kan het orgel per advertentie te koop worden gezet. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (10-06-1886)
De advertentie voor de verkoop van het oude orgel wordt in juli geplaatst. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (20-07-1886), Het nieuws van de dag (20-07-1886).
Uit de advertentie blijkt dat het orgel zeven registers heeft en een pedaal.
In de vergadering van 25 september doet de commissie verslag van haar bezoek aan Van Oeckelen. De orgels worden goed bevonden, maar aangezien er nog geen kopers voor het oude orgel waren, kan er nog geen sprake zijn van een nieuw orgel. (13)

1887
In de kerkvoogdijvergadering van 8 juni wordt de kerkvoogdij door de notabelen gemachtigd het oude orgel te verkopen en voor f 2.250,- een orgel te kopen bij Van Oeckelen. Wel krijgt men nog de opdracht mee om met Van Oeckelen te onderhandelen of de aankoopprijs kan worden verlaagd. (13)
Op 13 juli een brief van Van Oeckelen aan de kerkvoogdij. (Deze dient nog ontcijferd te worden) (17)
In juli informeert orgelmaker Jan Proper naar de afmetingen, aantal registers en de prijs van het oude orgel. Wanneer moet het orgel uit de kerk worden gehaald en wat is de afstand tussen Dwingeloo en Meppel? Proper moet een orgel in Meppel stemmen en wil graag eens kijken in Dwingeloo. (17)
Er worden weer advertenties geplaatst om het orgel te verkopen. Zie Rotterdamsch nieuwsblad (15-08-1887). Soortgelijke advertenties in Het nieuws van den dag : kleine courant 15-08-1887, Nieuwe Haarlemsche courant 21-08-1887 en 25-08-1887
Op 31 augustus wordt in het College van Toezicht (verbaal 29/15) een brief van 14 augustus van de kerkvoogdij van Dwingeloo behandeld. Mag de afkoopsom van de pastoriepacht worden gebruikt voor de aanschaf van een nieuw orgel? Dit wordt toegestaan mits een schuldbekentenis wordt opgemaakt. (27)
Op 12 september en 21 oktober komt de aankoop van het orgel weer aan de orde. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (24-09-1887).
In de vergadering van 21 oktober wordt de brief van Van Oeckelen behandeld waarin hij toezegt het orgel voor f 2200,- te leveren. Voor het plaatsen rekent hij f 50.- of f 56,-. Hij is in Dwingeloo geweest en constateert dat het orgelbalkon eerst moet worden hersteld voordat het nieuwe orgel geplaatst kan worden. Voor het oude orgel wil hij f 30,- betalen. De kerkvoogden vinden dit bedrag niet hoog genoeg.
Op 31 december worden de financiën met koster/organist Boneschanscher over 1887 afgesloten. (13)
Ondanks verzet van Mr. W.L. van den Biesheuvel Schiffer (zie Drentsche Volksalmanak 1890 53-67) wordt het orgel met de luiken uit de kerk verwijderd om te worden vervangen door het orgel van Van Oeckelen.

Op 27 november wordt het nieuwe orgel in gebruik genomen. De dienst wordt geleid door ds. Andrée Douwes. De eigen organist Boneschanscher demonsreert het orgel. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (22-11-1887), (30-11-1887), Het nieuws van den dag : kleine courant (03-12-1887), Het nieuws van den dag kleine courant (01-12-1887), Meppeler Courant (30-11-1887), Provinciale Drentsche en Asser courant (22-11-1887).

Het oude orgel zou volgens een bericht uit Het Orgel tweede jaargang no. 11, 1 januari 1888 afkomstig zijn uit het slot 'Batum' (Batinge). 'Het familiewapen dat op het orgel prijkte, met de beschilderde deuren dien het orgel insloten, zijn aan de familie teruggegeven'. Het orgel is direct voor de kerk van Dwingeloo gebouwd. Het is wel mogelijk dat er in Batinge een orgel heeft gestaan, omdat de organist van de kerk van Dwingeloo in 1690 wordt betaald voor het spelen in de Franse kerk van Dwingeloo. Zie Dwingeloo-Batinge

Dispositie:

1888
In de kerkvoogdijvergadering van 28 januari wordt overlegd hoe men het resterende bedrag voor het orgel moet financieren. (13)

1889
In de vergadering van 7 maart komt de financiering van het orgel weer aan de orde. Voor de aankoop van het orgel is een lening van f 2.250,- gesloten. Volgens het College van Toezicht heeft de kerkvoogdij geen machtiging gekregen voor het aangaan van deze lening. De kerkvoogdij is van mening dat er toestemming is gegeven op 31 augustus 1887. (13)
Op 13 maart komt in het College van Toezicht de financiering (verbaal 12) van het orgel weer aan de orde. Het besluit van 1887 is niet helemaal conform de voorschriften verlopen. Het besluit tot aankoop had moeten plaatsvinden in een gecombineerde vergadering van kerkvoogden en notabelen.
Op 27 april komt Dwingeloo weer ter sprake (verbaal 20) in het College van Toezicht. Het orgel heeft f 2.250,- gekost. De afkoop van de pastoriepacht heeft f 1.250,- opgebracht. Voor het resterende bedrag van f 1.000,- is een lening gesloten, opgesplitst in tien aandelen van  f 100,-. Per jaar wordt een aandeel afgelost. (28)

1890
In de Drentsche Volksalmanak van 1890 wordt de kerk en haar inventaris beschreven in het artikel De kerk van Dwingeloo door Mr. W.L. van den Biesheuvel Schiffer. Op de bladzijden 57, 58 en 62 wordt het oude orgel beschreven.
'Het orgel, ofschoon niet meer dan ruim twee eeuwen oud, gaf toch in die kerk, waaruit alles wat aan vroegeren toestand herinnerde verdween, een aangenamen indruk. Op twee vleugeldeuren daarvan kwamen niet de wapens, zooals men vindt beschreven, maar de beeldtonissen van Rütqek van den Boetzeeaee en diens Echtgenoote Vrouwe Bethina van Loohn voor, zooals blijkt uit daaronder staande initialen. Daaruit kan worden afgeleid, dat het juist is, wanneer men beweert, dat er vroeger eene inscriptie op dat orgel aanwezig was, luidende: Dit monument ende gedachtenisse heeft ter eere Gods
en ter eeuwige memorie doen en laeten stichten den Hoog Wel Geb. Heer Kutger van den Boetzelaer, Heer van Batinghe ende Entinghe, Drossard van Coverden ende der Landschap Drenthe. Na mijn bezoek vernam ik, dat men in de kerk een nieuw orgel wilde aanbrengen. Ik heb mij toen veroorloofd
in bedenking te geven, het front van het oude orgel met genoemde vleugeldeuren niet uit de kerk te verwijderen, maar het eene andere plaats te geven, waartoe alle gelegenheid bestond. Het heeft niet mogen baten; men heeft het van de hand gedaan, en daarmede is alles uit het meubilair der kerk verdwenen, wat nog herinnerde aan vroeger tijd. Alleen hangt er nog een koperen kerkkroon; wanneer die nu eerlang voor mislijke petroleumlampjes zal hebben plaats gemaakt, dan is de zaak in orde.'

1892
Organist Boneschanscher verzoekt op 19 januari ontheven te worden van zijn taak als klokkenluider. Mocht dit niet mogelijk zijn, dan verzoekt hij om verhoging van het traktement. (17)

1903
In de Provinciale Drentsche en Asser courant  van 2 maart is een beschrijving te vinden van de plichten en de inkomsten van de onderwijzer in Dwingeloo in 1784.

1908
Organist Boneschanscher viert zijn 25-jarig jubileum als organist en hoofdonderwijzer. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (17-10-1908), Het Orgel (1908 november).

1908
Concert door organist J.H. Secrève, mevr. Secrève-van Emminck zang en Jan C. Manifarges viool. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (14-03-1908), (24-03-1908).

1922: Concert door de organist van de Grote Kerk van Steenwijk dhr. van Wageningen. De opkomst was niet bijzonder groot omdat de organist hier niet bekend was. Het tweede concert trok meer bezoekers. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (20-06-1922), (06-12-1922).

1923: Op 27 mei schrijft organist Boneschanscher dat hij per 1 september met pensioen zal gaan als hoofdonderwijzer in Dwingeloo en dat hij ook zijn functie als organist wil beëindigen.
Op 28 augustus wordt Boneschanscher uitgebreid gehuldigd na afloop van het schoolfeest. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant 30-08-1923
Als opvolger is de heer Mulder uit Dieverbrug benoemd. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (13-10-1923).

De kerk wordt op maandag 13 augustus door een grote brand getroffen. De kerk met orgel en zeven huizen worden verwoest.

Ansichtkaart 1923

Vele kranten berichten over de brand:
 - Emmer courant 18-08-1923
 - Sumatra Post 13-09-1923 01 en 02
 - Sumatra-bode 20-09-1923
 - Nieuwsblad van het Noorden 14-08-1923 en 16-08-1923
 - Provinciale Drentsche en Asser courant 14-08-1923 en 15-08-1923
 - Provinciale Drentsche en Asser courant 18-08-1923

1925: Voor de aanschaf van een nieuw orgel worden bazaars gehouden. Zie De standaard 02-06-1925, Provinciale Drentsche en Asser courant 25-04-1925 en 23-05-1925, Meppeler Courant  23-05-1925, 30-05-1925, 30-05-1925
M. Spiering uit Dordrecht levert een orgel dat wordt geplaatst door orgelmaker Thijs. Thijs krijgt daarvoor op 8 oktober een bedrag van f 3.950,- uitbetaald.
De kerk en het orgel worden op 4 oktober officieel in gebruik genomen. De dienst wordt geleid door de consulent ds. Van Dalfsen uit Dieren. Zie Het Orgel 1925 (juli 1925), Nieuwsblad van het Noorden (24-09-1925), Meppeler Courant (1925-09-23), De Nederlander (06-10-1925), Provinciale Drentsche en Asser courant (05-10-1925).

Dispositie:

Links ansichtkaart: http://www.kerkeninbeeld.nl, rechts: ansichtkaart

1928
Concert door organist L. van Aalst uit Assen, H. van Borsem-Waalkens viool en H. Zeephat zang. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (22-03-1928).

1935
Oproep van sollicitanten voor de functie van organist. Na een vergelijkend examen wordt de heer P.J.A. Krayma, leerling van Johan van Meurs, benoemd. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (23-11-1935), (11-12-1935).

193x
Johan van Meurs noteert de gegevens van het orgel in zijn dispositiecahier.

Klik op de afbeelding voor een vergroting (30)

1937
De opschriften op het eerste orgel van de kerken worden vermeld in het boek Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Drenthe. (29))

1950
Het hervormde kerkkoor geeft een zangavond met medewerking van de heer Geuchies (organist van de Gereformeerde Kerk in Dwingeloo) en H. Groter uit Meppel op viool. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (14-03-1950).

Foto: Stichting Orgelcentrum nr. Gr 2112

1959
De kerkvoogdij plaats een advertentie voor een nieuwe organist. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (16-09-1959).
Op 9 december meldt Reil dat hij uit voorraad een windmotor kan leveren. Reil maakt ook een rapport over het orgel. Hij constateert dat het orgel nog geen windmotor heeft. Het front past prima in de kerk. Door lekkage in de windlade is het handmatig pompen uiterst moeizaam geworden. De windlade zou gerestaureerd moeten worden. Bij een restauratie zou de Gamba 8' vervangen moeten worden door een Mixtuur II-III.
In een brief van 16 december schrijft Reil dat twee medewerkers voor de kerstdagen een windmotor zullen plaatsen. Er dient dan een elektricien aanwezig te zijn. Het front wordt schoongemaakt en een stembeurt uitgevoerd. Zie de rekening van 31 december. (15)

1960
Op 11 augustus vraagt orgelmaker L. Rinkema uit Woldendorp naar de stand van zaken van zijn offerte voor het plaatsen van een Meidinger-windmotor. (15)

1961
De kerkvoogdij van Dwingeloo heeft gebeld met de Hervormde Orgelcommissie (HOC). De HOC beantwoordt de vragen op 9 oktober en licht haar werkwijze toe. Een voorlopig onderzoek kost f 35,-.
Op 1 november geeft de kerkvoogdij de HOC opdracht voor een voorlopig onderzoek. Op 2 november schrijft de HOC dat Cor Edskes een afspraak zal maken voor een bezoek. (12) (34)

1962
Op 27 februari verschijnt het voorlopig rapport van Cor Edskes.
& - De windlade is lek en heeft door- en bijspraak.
 - De mechaniek is slecht geconstrueerd en het toucher is taai.
 - Het pijpwerk is in slechte staat en heeft veel beschadigingen. Veel zinken pijpwerk, kernsteken, expressions en te kleine voetopeningen.
 - De intonatie is slecht.
 - De orgelkas is van een slechte constructie. Er is veel triplex en een dak ontbreekt.br>& - Er zijn lekkages in de windvoorziening.
 - De vervangingswaarde wordt geschat op f 35.000,-.
Conclusie: ‘Zoals uit bovenstaande blijkt, bevindt uw orgel zich in een zeer slechte staat. Daar het instrument zowel constructief als artistiek van zeer slechte kwaliteit is, moeten wij U derhalve een herstel met klem ontraden. De kosten zouden in dit geval hoog zijn, terwijl de werkelijke waarde van het orgel ook na herstel wel eens geringer kon zijn dan de aan het herstel bestede gelden. De enige oplossing voor uw situatie is dan ook de aanschaf van een nieuw, zij het bescheiden, kwaliteitsinstrument. Wij zouden U willen adviseren zo spoedig mogelijk tot fondsvorming over te gaan, ten einde binnen afzienbare tijd tot de bouw van een nieuw instrument te kunnen overgaan. Aangezien de prijzen in de orgelbouw voortdurend de neiging hebben te stijgen, vindt het alle aanbeveling eventuele nieuwbouwplannen zo spoedig mogelijk te realiseren. Indien bij U op een aantal punten nog vragen mochten bestaan, dan zijn wij gaarne bereid U hierover nader in te lichten.'
Op 9 maart vraagt de kerkvoogdij waar ze het orgel het beste kunnen verzekeren. Men is het eens met de conclusie om het orgel niet te restaureren.
De HOC schrijft op 13 maart aan de verzekeringsmaatschappij Stormbrand om contact op te nemen met de kerkvoogdij in Dwingeloo. Dit melden ze ook aan de kerkvoogdij.
Op 19 maart stuurt de HOC een rekening voor het voorlopig advies.
Op 17 mei wil de kerkvoogdij graag een kopie van het rapport, omdat het rapport is zoekgeraakt. Het rapport zal in een bespreking met de notabelen aan de orde komen.
Op 21 mei stuurt de HOC een afschrift. (12) (34))

1964
Er worden acties gevoerd om geld in te zamelen voor een nieuw orgel door bijvoorbeeld de voetbalvereniging. Daarnaast worden collectanten gezocht.
Op 7 maart schrijft organist Smit aan predikant ds. Bosma dat er een orgel uit Den Haag in de werkplaats van orgelmaker Slooff staat opgesteld. Volgens Slooff is het pijpwerk van uitstekende makelij. De door Smit geconstateerde lekkage was te wijten aan de windlade en niet aan de pneumatiek. Een prijsopgave voor een restauratie duurt nog even vanwege ander onderhanden werk. Kan Smit een afspraak maken om over de datum van oplevering te overleggen?
Op 23 september schrijft de burgemeester van Dwingeloo mr. W.W. Hopperus Buma een brief aan de kerkenraad en kerkvoogdij van Dwingeloo. Hij spreekt zijn zorgen uit over het proces tot aanschaf van het orgel en inzet van deskundigheid. In een bijlage b beschrijft hij de gang van zaken tot nu toe: Zijn vrouw heeft de advertentie waarin de Doopsgezinde kerk van Den Haag haar orgel te koop aanbood gelezen. Mogelijk zou dit geschikt zijn voor de kerk in Dwingeloo. Bij een bezoek aan het orgel blijkt dat orgelmaker Slooff het orgel eveneens wilkopen. Als Slooff hoort dat Dwingeloo ook een gegadigde is, trekt hij zich terug. Op dat moment wordt afgesproken dat Slooff het orgel zal plaatsen in Dwingeloo. Op deze manier is er geen deskundig adviseur bij betrokken. Buma heeft daarom Dr. Vente geraadpleegd. Volgens Vente is het zeer onverstandig dit werk door een onbekende orgelmaker, zonder adviseur, te laten uitvoeren. Vente is bereid het orgel in de werkplaats van Slooff te inspecteren. De kerkvoogdij besluit geen gebruik te maken van het advies van Vente. Dit gebeuren speelt zich al af in februari. Sinds die tijd is het stil. Nu wordt gevraagd voor de restauratie van het orgel f 10.000,- bijeen te brengen. Volgens deskundigen (organist Smit en orgelmaker Slooff) zou het een prima orgel zijn. Buma raadt aan toch een deskundige in te schakelen. (15)
InIn het archief van het Bureau Monumentenzorg zijn notities bewaard over de belangstelling die de Hervormde Kerk van Sleen h had voor de gipsen beelden en de harp van het Spiering-orgel.

1965
Op 25 januari beantwoordt de kerkenraad de brief van 14 januari van Buma. De kerkenraad verwijst naar de kerkvoogdij voor een antwoord op zijn brief van 29 september. (15)
Orgelmaker Slooff wordt uiteindelijk toch belast met de restauratie en plaatsing van het Van Gelder-orgel (1886) uit de Doopsgezinde kerk van Den Haag.
Voor de geschiedenis en afbeeldingen van het orgel te Den Haag zie de tekst onderaan deze pagina.

Bij plaatsing in Dwingeloo vinden de volgende werkzaamheden plaats:
- De combinatietrede van het Hoofdwerk wordt verwijderd.
- De zwelkast van het Bovenwerk wordt verwijderd.
- De windlade van het Hoofdwerk wordt naar achteren verplaatst vanwege de aanwezigheid van een trekbalk.
- De Trompet 8' wordt weer geheel op de lade geplaatst.
- Op het Hoofdwerk wordt de Bourdon 16' verwijderd en een Mixtuur II-III toegevoegd.
- Op het Bovenwerk wordt de Fluit Harmoniek verwijderd en vervangen door een Fluit 4'. De Voix Celeste wordt vervangen door een Piccolo 2'. Op een kantsleep wordt een Sesquialter I-II toegevoegd en de Salicionaal 8' wordt vervangen door een Prestant 4'.
- Op het Pedaal wordt de Octaafbas 8' vervangen door een Koraalbas 4'. (11)
Adviseur bij de restauratie is de eigen organist H. Smit uit Meppel.
Het orgel wordt op zondag 14 maart in gebruik genomen in een gewone kerkdienst. Het orgel wordt bespeeld door de eigen organist H. Smit. Ds. Bosma leidt de dienst en het hervormd kerkkoor werrkt mee. De geldinzamelingen leveren in totaal f 16.000,- op. Het resterende bedrag wordt geleend bij de diaconie. De diensten zijn een jaar lang begeleid op een harmonium. Zie Meppeler Courant (12-03-1965).

Dispositie na plaatsing in Dwingeloo:

De twee potten en de harpversiering op het Spiering-orgel van 1925 worden verkocht aan de Hervormde kerk van Sleen. (Zie briefwisseling tussen Sleen en Dwingeloo bij Sleen)
Het oude orgel wordt verkocht aan orgelbouwer Slooff.


Fotokaart van Slooff Orgelbouw

1966
Op 3 augustus geven organiste Marjan Verrips-Doorn en de sopraan J. Vosman-de Vries een concert. (15)
Zie het programma en Meppeler Courant (05-08-1966).
Maarten Seijbel schrijft een artikel (nr. 14) over het orgel in een serie over de orgels van Drenthe. Zie Asser Courant (19-11-1966).

1976
In 1976 worden er regelmatig orgelconcerten georganiseerd. Zie Nieuwsblad van het Noorden (10-04-1976).
Op 29 mei schrijft onderwijzer Reinder Smit aan het Provinciaal Museum dat hij de portretten heeft teruggevonden bij iemand in Den Haag. Hij heeft de eigenaar bezocht en de portretten gefotografeerd. De eigenaar is bereid ze af te staan. Kunnen deze portretten niet naar Dwingeloo? Zie Nieuwsblad van het Noorden (02-06-1976), Meppeler Courant (02-06-1976), Onbekende krant van (03-06-1976). (24)
Op 13 augustus schrijft de HOC op verzoek van de kerkvoogdij een rapprapport over het Van Gelder-orgel. Het is een instrument van de orgelmaker van Gelder uit 1886 en wordt in 1964 door orgelmaker Slooff in Dwingeloo geplaatst, waarbij het is gewijzigd.
De beide windladen zijn in slechte staat en vertonen door- en bijspraak. Het pijpwerk is voor een belangrijk deel origineel. De complete klaviatuur is nieuw behalve de registertrekkers. 'Het orgel zal een algehele restauratie moeten ondergaan, waarbij overwogen kan worden, of het zinvol is om de originele toestand te herstellen.' De HOC acht de kans klein dat het orgel wordt opgenomen op de monumentenlijst. Op dezelfde datum vraavraagt de HOC aan rijksorgeladviseur Wiersma of het orgel in aanmerking komt om te worden erkend als monument. 75% van het pijpwerk is nog origineel.
Op 19 augustus stuurt de HOC een rekening voor het advies.
Op 30 augustus sch schrijft Smit aan het Bureau voor Roerende Monumenten dat hij op 18 oktober 1975 navraag heeft gedaan over de verblijfplaats van de portretten. Deze zijn te vinden onder nr. C1773. Op 29 mei brengt Smit een bezoek aan baron Van Boetzelaer. Op grond van documenten die in het bezit zijn van Van Boetzelaer kan worden vastgesteld dat het inderdaad gaat om de panelen die behoren bij het orgel dat van 1665 tot ca. 1890 in de kerk van Dwingeloo heeft gestaan. Is het mogelijk dat ze worden afgestaan aan de kerk van Dwingeloo? Er is al overleg geweest met Corneille Janssen van het Provinciaal Museum.
Op 4 september schrijft Smit aan Corneille Janssen dat de kerk van Dwingeloo niet te vochtig is. De organist heeft zelfs waterbakken laten plaatsen omdat de lucht te droog is.
Op 17 november schrijft Corneille Janssen aan Smit dat hij een aanbevelingsbrief zal schrijven om de portretten naar Dwingeloo te halen. Graag nog geen publiciteit vanwege mogelijke gevoeligheden.
Op 17 november s schrijft Corneille Janssen een aanbevelingsbrief naar de Rijksdienst Verspreide Kunstvoorwerpen om de portretten en de delen van de orgelkas aan Dwingeloo af te staan.
Op 13 december verstuurt de HOC een herinnering voor de nota van 19 augustus. (24) (34)


1977
Op 5 januari schrijft het Bureau Roerende Monumenten dat de dienst bereid is de bruikleen te beëindigen en een nieuwe overeenkomst te sluiten met de kerkvoogdij van Dwingeloo. Welke garanties kan de kerkvoogdij geven voor beheer en veiligheid?
Op 14 januari vraagt Smit aan Corneille Janssen welke adviezen hij kan verstrekken over het beveiligen van het kerkgebouw.
Op 14 januari sc schrijft Smit naar het Bureau Roerende Monumenten dat hij verheugd is dat de dienst bereid is een overeenkomst te sluiten met de kerkvoogdij van Dwingeloo. De kerkvoogdij overlegt met het Provinciaal Museum voor veiligheid en beheer. (24)

1978
Op 15 april vraagt Smit aan Corneille Janssen of er al vorderingen zijn gemaakt om de portretten naar Dwingeloo te krijgen. (24)

1979
De panelen zijn weer terug in Dwingeloo. De restauratie van de portretten heeft een jaar geduurd. Smit neemt de portretten persoonlijk in ontvangst in Den Haag. Zie Meppeler Courant 05-02-1979, Meppeler Courant 09-02-1979

Foto: Geert Jan Pottjewijd

Op een onbekend moment wordt een contract afgesloten met orgelmaker Mense Ruiter op basis van een offerte van 19 maart 1979 voor de restauratie van het Hoofdwerk, een deel van de mechanieken en de windvoorziening als stelpost. (34)

1981
Restauratie door Mense Ruiter van de windlade en het wellenbord van het Hoofdwerk.
Op 16 oktober stuurt Mense Ruiter een offerte voor de verdere restauratie, opgesteld in overleg met organist E. Dees. Het betreft de restauratie van het Bovenwerk en het vervangen van de pneumatisch windlade van het Pedaal door een mechanische windlade en het uitbreiden met een Trombone 8'. De kosten voor de restauratie van het Bovenwerk bedragen f 27.550,-. De kosten voor het Pedaal bedragen f 37.500,-. Reservering van de Trombone 8' geeft een besparing van f 8.000,-. (34)

1982
Op 29 oktober stuurt Mense Ruiter een rekening voor de eerste termijn op het moment van het sluiten van het contract voor de restauratie van het Bovenwerk.
Op 29 oktober wo wordt er een contract gesloten met orgelmaker Mense Ruiter op basis van de offerte van 16 oktober 1981. Het restauratiebedrag voor de punten 1 t/m 6 bedraagt f 30.090,-. Er zijn stelposten voor de punten 7 en 8 voor respectievelijk f 590,- en f 1.770,-.  De werkzaamheden voor het Pedaal worden niet uitgevoerd. (34)

1983
Op 7 januari wordt de tweede termijn in rekening gebracht vanwege de start van de restauratie.
Op 18 maart worden de derde en vierde termijn in rekening gebracht wegens aflevering van materialen.
Op 18 april wordt de vijfde termijn in rekening gebracht wegens de oplevering van het orgel. (34)
Zie Kerk en Muziek (1984 05 mei/juni)

1985
Op 11 september wordt de kerk na een restauratie weer in gebruik genomen. Zie Meppeler Courant (1985-12-09)

1987
Op 2 juni schrijft het ministerie van WVC een antwoord op een subsidieaanvraag van 28 mei. De totale restauratiekosten zouden f 54.000,- bedragen. Voor het komende jaar zal rekening gehouden worden met een onderhoudssubsidie van 40% van f 3.000,-. Opgemerkt wordt door het ministerie dat er niet getoetst is of het orgel op de monumentenlijst staat. Dit is zo gedaan om snel te kunnen antwoorden.
Op 24 juli maakt orgelmaker Mense Ruiter een offerte voor de derde fase van de restauratie. Er zal een nieuwe sleeplade worden gemaakt voor het Pedaal met toevoeging van een Fagot of Trombone. De kosten bedragen f 54.000,-. Reservering van het tongwerk geeft een besparing van f 10.000,-.
Op 21 september schrijft de kerkvoogdij aan de HOC. In 1976 is er al eens contact geweest over het orgel. In de jaren daarna zijn er verschillende werkzaamheden uitgevoerd. Is het mogelijk alsnog een subsidie te ontvangen? Alle gegevens van de restauraties worden bijgesloten. Het gaat om een totaalbedrag van f 54.000,-.
Op 23 september schrijft de HOC dat ze graag een voorlopig rapport willen laten schrijven door Aart van Beek.
Blijkbaar is het voorlopige rapport contant betaald op de dag van het bezoek van de orgeladviseur gezien de opmerking op de nota van 7 oktober.
Het voorlopige rapport van van de HOC verschijnt op 11 december. De op zich fraaie kas is bij de overplaatsing uit Den Haag door gebrek aan hoogte ingekort door het op grove wijze af te zagen. De originele dakbedekking is verdwenen en is nu vervangen door een plastic afdeklaag. De achterkant van het orgel is niet origineel. De windvoorziening vertoont geen lekkage. Later zijn er schokbalgen aangebracht. De windladen zijn gerestaureerd. De hoofdwerklade is gerestaureerd met een telescopisch systeem en vertoont nog lekkage. Op het Bovenwerk zijn ringen aangebracht. Dit functioneert goed. Het Pedaal staat op een pneumatische lade en is vermoedelijk niet origineel. De mechanieken functioneren naar behoren, maar zijn gewijzigd doordat de bovenwerklade een andere plaats heeft gekregen. Tijdens de plaatsing door Slooff is veel oorspronkelijk pijpwerk verloren gegaan of verschoven. Door de verplaatste bovenwerklade moest de Trompet worden gekropt. Het vervangen van de pneumatisch pedaalwindlade wordt door de HOC goed bevonden. Of het orgel monumentale waarde heeft, is nog niet te zeggen. Hiervoor dient een bezoek van de Rijksorgeladviseur worden geregeld. (34)

1988
Op 29 januari schrijft de kerkvoogdij aan de HOC naar aanleiding van het rapport of er een afspraak geregeld kan worden met de Rijksorgeladviseur. (34)

1991
Op 16 december 1991 vraagt de Stichting Behoud Kerkelijke Gebouwen Groningen-Drenthe (SBKGD) of de HOC een rapport kan schrijven. (34)

1992
Adviseur Rudi van Straten schrijft op basis van een bezoek aan de kerk op 28 februari een voorlopig rapport, gedateerd op 1 april. Ten opzichte van het rapport uit 1987 is er weinig veranderd. Het orgel is inmiddels wel toegevoegd aan de lijst met beschermde monumenten. Er kan gebruik worden gemaakt van de subsidie van de onderhoudsregeling. 40% kan worden vergoed, met een maximum van f 3.000,-. Voor het vervangen van het pneumatische pedaal dient een adviseur te worden aangesteld, die een restauratieplan moet opstellen.
Op 9 april stuurt de HOC een rekening voor het voorlopig advies. (34)

1995
Stef Tuinstra schrijft een restauratieplan. (34)

1996
Op 20 maart maakt Mense Ruiter een offerte voor een totale restauratie en een mechanisch Pedaal met vier stemmen.
Op 4 oktober stuurt Mense Ruiter een offerte voor een herstel in twee fases.
Fase Fase 1: Restauratie balg, nieuwe windvoorziening tot aan de balg, deelrestauratie van de frontpijpen.
Fase 2: Restauratie van de windlade van het Hoofdwerk, hoogst noodzakelijke herstel van het pijpwerk, aanbrengen van een dak op de orgelkas.
In het tweede deel van de offerte wordt een nieuw mechanisch Pedaal voorgesteld met 4 registers met de bestaande Subbas en Octaaf 4' en nieuwe registers voor een Octaaf 8' en een Trombone 16'. (34)

1998
De huidige eigenaar van de luiken van het orgel uit 1665, baron Sicco van Boetzelaer uit Den Haag, draagt op 7 juni de luiken weer over aan de kerk. Op de luiken van het orgel stonden ook de portretten van Van den Boetzelaer en zijn derde echtgenote. Ook deze waren in het bezit van Sicco van Boetzelaer, maar kregen jaren geleden al een plekje in de Dwingelder kerk. Van Boetzelaer stelt eerst als voorwaarde dat de panelen zouden worden gerestaureerd. De kerkelijke gemeente heeft hier echter niet de middelen voor. Door bemiddeling van de oud-burgemeester van Dwingeloo, Hopperus Buman heeft van  Boetzelaer de eis tot restauratie laten vallen. (08)
In 1998 maakt Stef Tuinstra een aangepast restauratieplan om het financieel haalbaar te maken vanuit de BRRM-regeling. Er wordt niet teruggegaan naar de oorspronkelijke aanleg, maar wel zoveel mogelijk gedaan om het oude klankkarakter weer terug te halen. Het pneumatische pedaal blijft zoals het is. (34)

2001
Erwin de Leeuw schrijft een artikel over de orgelluiken en de portretten in het tijdschrift Dwingels Eigen van 2001.

1999
Mense Ruiter voert de eerste fase van de restauratie uit met het herstel van de windvoorziening en de hoofdwerkmechaniek.

2007:
In de tweede fase worden de windladen, bovenwerkmechaniek, registratiemechaniek en het pijpwerk hersteld.

2008/2009
Orgelmakerij Mense Ruiter herstelt het Pedaal na waterschade.

2010
Op 6 augustus wordt het orgel weer in gebruik genomen.

Dispositie:
Hoofdwerk: Prestant 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Roerfluit 4', Quint 2 2/3', Octaaf 2', Cornet V sterk (discant), Mixtuur II-III sterk (1 1/3'), Trompet 8'.
Bovenwerk: Bourdon 8', Prestant 4', Fluit 4', Piccolo 2', Tremulant.
Pedaal: Subbas 16', Bourdon 8', Koraalbas 4'.

Koppelingen: Hoofdwerk - Bovenwerk, Pedaal - Hoofdwerk, Pedaal - Bovenwerk.

Speeltafel na 2010. Foto: Geert Jan Pottjewijd
Aan de achterzijde van het orgel hangt een ingelijste tekst met een korte geschiedenis van het orgel.

Bericht door RTV Drenthe d.d. 29 juli 2010: http://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/47847/Kerkorgel-Dwingeloo-gerestaureerd (29-08-2024)



Foto's: Geert Jan Pottjewijd Klik op de foto's voor een vergroting

2023
De kerk is inwendig verbouwd en geschikt gemaakt voor multifunctioneel gebruik. Het orgel is ingepakt tijdens deze werkzaamheden. Na het uitpakken van het orgel is het schilderwerk van het orgel bijgewerkt. De omlijsting van de klaviatuur is qua kleur in lijn gebracht met de kleur van de orgelkas. De kerk wordt op 14 januari 2024 weer in gebruik genomen. (25)

2024
De luiken zijn gerestaureerd en in het koor geplaatst. Zie Dagblad van het Noorden (09-09-2024).


De luiken van het orgel uit 1665 in het koor van de kerk. (Klik op de afbeelding voor een vergroting) (31)

Organisten:

Noten:

1. Drentsche Volksalmanak van 1846, blz. 191-192. Ds. van Schaick was tot 1852 predikant te Dwingeloo.
2. Dat Delbrugh de bouwer van het orgel is lijkt niet waarschijnlijk, omdat er een document bewaard is gebleven, waarin deze naam voorkomt als koster-schoolmeester.
3. Drents Archief 0617 Huisarchief van Batinge 105
4. Drents Archief  0617 Huisarchief van Batinge 103 Drentsche Volksalmanak 1850: 'schoolmeester te Dwingeloo 1678-1698 Jannes.
5. Drents Archief  0617 Huisarchief van Batinge, 104
6. Drents Archief 0617 Huisarchief van Batinge, 106
7. Drents Archief 0617 Huisarchief van Batinge, 107 'Pampiren raakende de klockroge'.
8. Drentsche Volksalmanak 1848, blz.44: 'Jacob Jansen Smit, organist 1685.' blz. 38: 'Jacob Smith, organist 1712'.
9. Drents Archief, 0617 Huisarchief van Batinge, 108.
10. Drents Archief 0617 Huisarchief van Batinge 109 Stukken Betreffende het beroepen van een koster-schoolmeester te Dwingeloo. 1773
    
11. Boek: Het Nederlandse historische orgel 1886-1894 blz. 21-23
12. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 7104-Dwingeloo-HK Dossier 391
13. Drents Archief 0345 Nederlands Hervormde Gemeente Dwingeloo 2.3. Archief van de kerkvoogdij 2.3.1. Stukken van algemene aard Notulen van vergaderingen van kerkvoogden en notabelen; 63 1867 - 1894
14. Drents Archief 0345 Nederlands Hervormde Gemeente Dwingeloo 2.3. Archief van de kerkvoogdij 2.3.1. Stukken van algemene aard Notulen van vergaderingen van kerkvoogden en notabelen; 62 1830-1867
15. Drents Archief: 0345 Nederlands Hervormde Gemeente Dwingeloo 2.3. Archief van de kerkvoogdij 94 Stukken betreffende de reparatie en vervanging van het orgel; 1959-1966
16. Drents Archief: 0345 Nederlands Hervormde Gemeente Dwingeloo 2.3. Archief van de kerkvoogdij 2.3.1. Stukken van algemene aard Notulen van vergaderingen van kerkvoogden en notabelen; 61 1852-1867
17. Drents Archief: 0345 Nederlands Hervormde Gemeente Dwingeloo 2.3. Archief van de kerkvoogdij 65 Bij de kerkvoogdij ingekomen stukken; 1814-1939
18. Tijdschrift 'De Oude tijd' jaargang 1870 ds. Van Schaick 'Dwingeloo en wat het nog meer te zien geeft' blz. 64-74
19. Drents Archief: 0617 Huisarchief Batinge 98 Rekening van en aanteekeningen omtrent ontvangsten en uitgaven der kerkvoogdij van Dwingelo, resp. over 1704-1707 en over 1709-1714; 1707, 1709-?14. Met kwijtingen der kerkvoogdij d.d. 1727 en 1728
20. Boek: J.G.C. Joosting, Het huis-archief van Batinge E.J. Brill Leiden, 1910 bladzijde 33
21. Drents Archief: 0617 Huisarchief Batinge 110 Stukken betreffende het beroepen van Klaas Harms te Diever tot koster-schoolmeester te Dwingelo; 1781
22. Drents Archief 0001 Oude Staten Archieven 6 Resoluties van Ridderschap en Eigenerfden. 6.5 Landsdag 1664-1675; 1664 feb 23 - 1675 okt 7 pagina 35.
23. E-mail Peter van Dijk d.d. 26-02-2023 over R. Klein: ‘Op 23-08-1847 is door de RK-parochie Kloosterburen het restant (170.-) van de laatste termijn voor het in 1846 opgeleverde Van Oeckelen-orgel betaald aan “R. Klein (v.Oeckelen)”. [Bron: artikel Victor Timmer in Het Orgel 2002/6 op pag. 22]. Er is geen R. Klein als werknemer van Van Oeckelen bekend. Wel een Roelof Kiers (1804-1875), maar die was in 1855 nog in Leeuwarden woonachtig en aldaar werkzaam. De naam Klein is dus geen verschrijving voor Kiers. Bij zoeken op de website www.wiewaswie.nl bleef als enige realistische mogelijkheid over: Roelof Klein (1804-1883, geboren in Groningen en aldaar gebleven). Bij zijn huwelijk in 1831 wordt als beroep koopman opgegeven, vanaf 1844 tot en met 1861 wordt hij in de diverse bewaard gebleven akten steeds houtkoper genoemd. De veronderstelling dat hij aan Van Oeckelen hout leverde voor het orgel in Kloosterburen en daarvoor in 1847 rechtstreeks door de opdrachtgever is betaald, lijkt aannemelijk. Of deze Roelof Klein orgel kon spelen, is niet bekend. Als dat wel het geval was, is hij een goede ‘kandidaat’ voor de orgelreparatie en het concert in Dwingeloo op 12-10-1851.’
24. Drents Archief: 0913 Archief van de afdeling Monumentenzorg van de provincie Drenthe 459 Dwingeloo, Brink 29 (NH kerk); 1960-1987
25. Eigen waarneming 14 januari 2024
26. Drents Archief: 0446 Provinciaal College van Toezicht Hervormde Gemeenten 69 1866
27. Drents Archief: 0446 Provinciaal College van Toezicht Hervormde Gemeenten 89 1887, 1888
28. Drents Archief: 0446 Provinciaal College van Toezicht Hervormde Gemeenten 90 1889
29. Boek: J. Belonje en J. Westra van Holthe, Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Drenthe, Assen: Van Gorcum, 1937.
30. Boek: Jaap Brouwer: Johan van Meurs - Een studie over een pionierend orgeladviseur
31. Boek: Arie de Muij, Dit moniment ende gedagtenisse - 350 jaar geschiedenis van twee orgelluiken, Dwingeloo: Stichting Sint Nicolaaskerk Dwingeloo, 2024
32. Boek: Arie de Muij, Levende stenen - 800 jaar Sint Nicolaaskerk Dwingeloo, Dwingeloo: Stichting Sint Nicolaaskerk Dwingeloo, 2023
33. Boek: Reinder Smit, Fragmenten uit de geschiedenis van Dwingeloo, Stichting Het Drentse Boek, 1982 137-144
34. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 387, Dwingeloo, 1961-1996

Tekst op de achterzijde orgel

Foto: Geert Jan Pottjewijd

Geschiedenis van het orgel in de Doopsgezinde kerk te Den Haag

1886: Bouw van een nieuw orgel door J. van Gelder, orgelmaker te Leiden. Zie Het Orgel jaargang 1, (1886, no. 8).
Dispositie volgens het bestek van 14 november 1885 (11)

Op een onbekend moment wordt de Clarinet van het Bovenwerk vervangen door een Octaaf 2' (11)

1896: Door de firma Weduwe J. van Gelder wordt een combinatietrede voor de vijf sterkste registers van het Hoofdwerk aangebracht. De Octaaf 2' van het Bovenwerk wordt vervangen door een Voix Celeste 8'. (11)


Advertentie van Van Gelder uit Het orgel 1900/01

1911: Van Leeuwen breidt het orgel uit met een pneumatisch zelfstandig Pedaal met de volgende registers: Subbas 16', Octaafbas 8', Bourdon 8'.
Het Bovenwerk wordt in een zwelkast geplaatst. Het pedaalklavier wordt vervangen en een pedaalkoppel toegevoegd.
De lade van het Bovenwerk wordt verplaatst en de mechaniek daarop aangepast.
De C-Fis van de Trompet 8' wordt op een nieuwe pneumatische lade geplaatst. (11)

Circa 1931: Wijziging door van Leeuwen? De Cornet III wordt gewijzigd naar een Cornet V (11)


Foto's: voormalige website Aart de Kort