Emmen, Goede Herder kerk (Gereformeerd Vrijgemaakt), van 1964-1977 Gereformeerde Oosterkerk

In 1965 plaatst de firma Pels & van Leeuwen een klein eenklaviersorgel in de nieuwgebouwde kerk. Wegens teruglopend kerkbezoek wordt de kerk in 1975 overgenomen door de Gereformeerd vrijgemaakte Kerk. In 1984 kan de kerk door een schenking een Reil opdracht geven om een nieuw orgel te bouwen. Het Pels-orgel wordt verkocht aan Pels en van Leeuwen en later geplaatst in de Pastoor Van Arskerk te Den Haag. Reil realiseert een tweeklaviers-orgel in de stijl van de Schnitger-orgels in Godlinze, Eenum en Harkstede. In 1992 worden kerk en orgel verwoest bij een brand. In de nieuwe kerk plaatst Kaat & Tijhuis een nieuw orgel met gebruikmaking van pijpwerk van het Steenkuyl-orgel uit de Muiderkerk van Amsterdam, dat deels verloren ging bij een brand. De organisten van de kerk waren niet erg tevreden met de stijl van het Reil-orgel en wilden graag een orgel met een meer romantisch idioom. Orgeladviseur Hans van Nieuwkoop trekt zich terug het traject, omdat hij zich niet kan verenigen met de gang van zaken.

1959
De eerste plannen voor de bouw van een derde Gereformeerde Kerk stammen al uit deze tijd. Zie Emmer courant (15-09-1959).

1962
Voordat de kerk is gebouwd, komt Reil al met een aanbod voor een nieuw orgel. (11)

1964
Start van de bouw van de vierde Gereformeerde Kerk in Emmen voor de wijk Emmen-oost. Zie Nieuwe provinciale Groninger courant (16-11-1964).

1965
De kerk wordt in gebruik genomen. Zie Orde van dienst. Predikant is ds. W. Wiersinga en het orgel wordt bespeeld door Meindert de Jong.
Orgelmaker Pels en Van Leeuwen plaatst op het balkon een orgel (opus 610).

1973
Op 15 november wordt in de Commissie van Beheer (CvB) aan de orde gesteld dat er een tweedehands orgel beschikbaar is voor f 40.000,-. De inruilwaarde van het eigen orgel is f 20.000,-. De CvB zal bij gemeenteleden informeren of er steun is voor dit plan. De plannen vinden echter geen doorgang. (16)

Gereformeerd vrijgemaakte kerk

1975
Vanaf 2 maart wordt de kerk gebruikt door de Vrijgemaakt Gereformeerde Kerk. Hiervoor kerkte deze gemeente in een klein kerkgebouw aan de Jonkershof in Emmen. (15)

1979
De kerk wordt verkocht aan de Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk van Emmen. Het orgel wordt mee verkocht. De kerk krijgt als naam Goede Herderkerk.
Het overgenomen orgel vertoont een aantal mankementen. Op de eerste kerkenraadsvergadering van 1979 komt er een nota voor een uitgevoerde reparatie aan de orde. De orgelcommissie deelt mee, dat het orgel nog wel enkele jaren mee zou kunnen, maar dat het op termijn wel vervangen zou moeten worden. Een restauratie met een gewenste uitbreiding zou circa f 150.000,- gaan kosten. Een uitbreiding wordt noodzakelijk geacht omdat er geen 'bodem' in het orgel zit en een tweede klavier was ook geen overbodige luxe.
De vraag van de kerkenraad is of het niet verstandiger zou zijn om een groot luidsprekerorgel aan te schaffen. De orgelcommissie voelt daar niets voor.
De winddruk van het orgel was wel opgevoerd, maar dat was niet voldoende! Hierdoor is het orgel schreeuweriger geworden: de hoge tonen zijn scheller en de lage tonen vallen weg.
De commissie bepleit de aanschaf van een nieuw orgel en de verkoop van het oude orgel. Men gaat ervan uit, dat het oude orgel zo'n ƒ 45.000,- zou opbrengen en dat nog ongeveer f 180.000,- nodig is voor een nieuw orgel. Voorlopig blijft het bij plannen.  (15)

1983
Op 19 april wordt de orgelcommissie verzocht om samen met de Commissie van Beheer een enquête op te stellen om de gemeenteleden naar hun mening te vragen over het al dan niet aanschaffen van een ander orgel.
Orgelcommissie en opdrachtgever worden het niet eens over de financiering, waarna de leden van de orgelcommissie aftreden. De enquête levert echter wel ongeveer f 7.000,- op en er zijn toezeggingen voor zo'n f 6.000,-.
De kerkenraad stelt een orgelfonds in en plaatst achterin de kerk een orgelpijp waarin men geld kan deponeren. (15)

1984
In maart wordt een legaat ontvangen van f 42.000,-. Dit zou eerst voor het orgelfonds worden aangewend, maar bij nader inzien wordt het besteed aan een reparatie van het lekkende dak.
In april wordt een nieuwe orgelcommissie gestart. De activiteiten van de 'Doe-Morgen' zijn vanaf dat moment bestemd voor het orgelfonds. (15)
Er worden plannen gemaakt voor het aanschaffen van een nieuw orgel. Dit is mogelijk geworden door een schenking.
Op 11 mei doet Reil een voorstel voor een nieuw orgel van 11 stemmen in de vorm van een 4-voets positief, zoals ook voor Linschoten is gebouwd. Reil wil een bezoek aan de kerk brengen om de akoestiek te beoordelen. (11)

1985
Op 31 januari informeert Reil naar de stand van zaken, omdat ze nog geen antwoord hebben gehad op hun aanbod van 11 mei 1984.
Op 28 maart doet Reil een tweede voorstel. In dit voorstel staan een aantal varianten:
 - eenklaviers-orgel op basis van een Prestant 8' en op het pedaal een Subbas 16'
 - tweeklaviers-orgel op basis van een Prestant 8' met een gedeelde windlade en op het pedaal een Subbas 16'
 - tweeklaviers-orgel op basis van een Prestant 8' met Hoofdwerk en Rugwerk en 12 stemmen.
 - tweeklaviers-orgel als vorig, maar met Hoofdwerk en Onderpositief.
Op 18 november informeert Reil weer naar de stand van zaken, omdat ze nog geen antwoord hebben ontvangen op hun 2e offerte van 28 maart. Op 25 maart heeft Reil de kerk bezocht. Blijkens een aantekening op de brief wordt de kerk blijkbaar op dat moment intern verbouwd. (11)

1986
Op 21 januari wordt in de kerkenraadsvergadering meegedeeld dat er een pijporgel kan worden aangeschaft omdat een onbekende gever f 200.000,- schenkt voor de bouw van een kerkorgel. De voorwaarden van de schenker zijn, dat het orgel gebouwd moet worden door de firma Reil te Heerde en dat het in 1986 moest worden opgeleverd. De bijkomende kosten van een nieuwe galerij en balustrade die worden begroot op zo'n f 40.000,-, dienen nu met spoed te worden ingezameld. Om de kas te spekken wordt er onder de titel `Alles wat adem heeft' een zang- en muziekavond georganiseerd. (15)
Het contract met Reil wordt getekend op 7 februari 1986.
Op 27 februari 1986 stuurt Reil een brief met de specificatie van het nieuwe orgel en het contract. Op 30 januari zijn de details in Emmen besproken. Reil raadt aan het orgelbalkon te verlagen vanwege esthetische en praktische overwegingen. Uit de offerte blijkt dat men heeft gekozen voor de vierde variant (Hoofdwerk, Onderpositief, Pedaal). Het open schrootjesplafond is inmiddels verbeterd door de schroten te verbinden zonder tussenruimte. Reil biedt aan het huidige orgel kosteloos te verplaatsen naar de begane grond als het orgelbalkon wordt verlaagd. Het front kan dan worden verhoogd tot een 8-voets front in plaats van een 6-voets front.
In een brief van 26 februari worden nog enkele details uitgelegd.
Het snijwerk wordt gemaakt door houtsnijder M. Moser uit Kollerschlag in Oostenrijk volgens een brief van Reil van 9 mei.
Er is besloten een nieuw orgelbalkon te bouwen. Dit blijkt uit de brief van Reil van 17 juni. Er is inmiddels een aanvang gemaakt met de bouw van het orgel.
Op 21 juli gaat Reil akkoord met het ontwerp van het orgelbalkon door Sterenberg & Partners.
Op 22 augustus geeft Reil gegevens door voor het nieuw te maken orgelbalkon. Reil verwacht eind oktober met de plaatsing in de kerk te kunnen beginnen.
Op 2 september stuurt Sterenberg & Partnerseen nieuwe ontwerptekening van het orgelbalkon en vraagt om terugkoppeling door Reil. (11)

Links: Ontwerptekening van het nieuwe orgelbalkon door Sterenberg & Partners. Rechts: Tekening van de plaatsing van het orgel in de kerk. Klik op de afbeeldingen voor een vergroting. (11)


Links een kladtekening van het orgel en rechts de definitieve tekening van het orgel met orgelbalustrade door Reil. Klik op de afbeeldingen voor een vergroting. (11)

1987
Het orgel wordt op 19 december 1987 in een kerkdienst in gebruik genomen. Het orgel wordt bespeeld door de eigen organisten. Zie het ingebruiknameboekje. Bij de bouw was geen adviseur betrokken. (11) (06)
Zie Emmer Courant (december 1987) en het Nieuwsblad van het Noorden? (december 1987) (11), Kerk en Muziek (1987-04), Organist en Eredienst (1987-09 oktober), De Mixtuur 58 (oktober 1987), Het Orgel (1988-05 mei).
Aan de rechterkant ligt een spaanbalg voor de windvoorziening. Het front is een variant op de Schnitger-fronten te Godlinze en Eenum, die rond 1983/1984 door Reil werden gerestaureerd.
Ook de Schnitger-orgels te Harkstede en Blankenhage zijn van dit type.

Dispositie:

Foto's (09)

Het Pels-orgel wordt voor f 15.000,- verkocht aan Pels en van Leeuwen en later geplaatst in de Pastoor Van Arskerk te Den Haag.
Het orgel wordt grondig schoongemaakt en de kas wordt in kleur en afwerking aangepast aan de nieuwe ruimte.
De frontpijpen worden opnieuw gepolijst. Een deel van het pijpwerk wordt vernieuwd.
Adviseur is Ton van Eck namens de KKOR. (01)

Dispositie zoals het orgel in de Pastoor van Ars kerk te Den Haag staat opgesteld:

Manuaal: C-g'''	Pedaal: C-f'
Roerfluit 8'	Aangehangen
Prestant 4'
Fluit 4'
Octaaf 2'*
Fluit 2'
Mixtuur IV

* koor van de Mixtuur. Mechanische toets - en registertractuur.

1994
De verzekering keert voor het verbrande orgel f 300.000,- uit. De orgelcommissie krijgt als opdracht: 'Een mechanisch pijporgel te realiseren, waarbij de dispositie van het orgel de instemming van de beide organisten diende te hebben'.
Even wordt de aanschaf van een elektronisch orgel overwogen. De schenker van het Reil-orgel laat echter weten dat hij er van uit gaat dat het nieuwe orgel tenminste gelijkwaardig aan het vorige is.
Als adviseur wordt Hans van Nieuwkoop ingeschakeld. De orgelcommissie bezoekt instrumenten van een vijftal orgelmakers. Dit leidt eind 1994 tot de conclusie dat de bouw van een geheel nieuw orgel te duur wordt.
Er wordt daarom gezocht naar een tweedehands instrument.

1995
In de herfst van 1995 biedt orgelmaker Kaat & Tijhuis uit Kampen per advertentie een orgelkast uit circa 1850 en het pijpwerk van zestien registers van een Steenkuijl-orgel uit de Muiderkerk van Amsterdam te koop aan. De geschiedenis van dit orgel staat onderaan deze pagina beschreven. De Emmer orgelcommissie neemt op grond van deze advertentie contact op met orgelmaker Kaat & Tijhuis.


Op hervormingsdag 1989 brandt in Amsterdam de Hervormde Muiderkerk aan de Linnaeusstraat voor een groot deel af. Alleen de toren staat nog overeind. In deze kerk staat een tweeklaviers-orgel van de orgelmaker D.G. Steenkuijl in een orgelkas uit circa 1850. De vrijstaande pneumatische speeltafel en de frontpijpen zijn verbrand. Het pijpwerk in de orgelkas heeft roet en waterschade, maar kan worden hergebruikt. Orgelmaker Kaat & Tijhuis slaat de orgelkas en het pijpwerk op in de werkplaats te Kampen in afwachting van een goede bestemming.
In november geeft de kerkenraad de firma Kaat & Tijhuis opdracht een nieuw mechanisch orgel te bouwen, met gebruikmaking van de orgelkas en het pijpwerk van het orgel uit de Muiderkerk. Adviseur Hans van Nieuwkoop kan zich niet verenigen met dit bes;uit en trekt zich terug als adviseur.

1996:
Op 23 november wordt het orgel in gebruik genomen met een bespeling door Ab Weegenaar. Hij verricht ook de eindkeuring. (03) (04) (05) (07) (08) (14) (15)
Beschrijving in het blad Eredienst (1997-01) door Arie Goud van de Vereniging van Gereformeerde Kerkorganisten (VGK), Zie ook Het Orgel (1997 01/02).

 
Foto: Wieger van Asperen (02)

Dispositie:

Winddruk: 80 mm WK.
Samenstelling Mixtuur:
C: 2', 11/3', 1'
c: 2 2/3', 2', 1 1/3'
c': 4', 2 2/3', 2'

Koppelingen:
Ped. + Hoofdwerk
Ped. + Bovenwerk
Manuaalkoppeling

Bronvermelding:

1. Informatie van Aart de Kort uit Den Haag oktober 2000 Kopie van de vervallen website http://home.planet.nl/~kort0158
2. E-mail 12-02-2006 Wieger van Asperen
3. Tijdschrift: De Orgelvriend 1997/10, Peter Sneep, Emmen geeft Steenkuijl-orgel een nieuw onderkomen door
4. Tijdschrift: Het Orgel 1997/01-02, Wilfred Folmer, Orgelbouwnieuws
5. Tijdschrift: Organist en eredienst 1997/06, Bert Wisgerhof, In de brand, uit de brand: opnieuw een orgel in de Goede Herderkerk te Emmen
6. Tijdschrift: Het orgel 1988/05 Orgelbouwnieuws
7. Brochure: Ger de Leeuw, Henk Huttinga en Marc de Ruiter, Als een parel in een kroon ISBN 90-802431-3-2 - Dit boekje werd uitgegeven ter gelegenheid van de ingebruikname
8. Boek: Het Nederlandse historische Orgel 1886-1894 blz. 295-297
9. www: https://reliwiki.nl/index.php/Emmen,_Oude_Roswinkelerweg_30_-_Goede_Herderkerk (24-09-2024)
10. www: https://reliwiki.nl/index.php/Amsterdam,_Linnaeusstraat_37_-_Muiderkerk_(1892_-_1989) (24-09-2024)
11. Archief Reil
12. Archief Jaap Brouwer
13. Archief Mense Ruiter
14. Tijdschrift: Eredienst 1997-01, Arie Goud, De bewogen orgelgeschiedenis van Emmen,
15. www: Bewaarde versie van 29 mei 2021 van https://www.gkv-emmen.nl/
16. Drents Archief: 0416 Gereformeerde Kerk te Emmen 83 Notulen van de Commissie van Beheer Emmen-Oost; 1962-1974
17. www: http://www.orgbase.nl//(24-09-2024))
18. www:: https://reliwiki.nl/index.php/Emmen,_Oude_Roswinkelerweg_30_-_Oosterkerk_(1952_-_1992) (24-09-2024)
19. Tijdschrift: De Orgelvriend 2026-03, Jan van der Male, Steenkuyl & Recort (01)

Foto's door Wieger van Asperen (02)

Geschiedenis van het Steenkuijl-orgel te Amsterdam:
1892: Steenkuijl bouwt het orgel met pneumatische kegelladen. Zie Het Orgel (1893-04 juni).  (19)

Dispositie:

Koppelingen: HW-BW, HW-Pedaal en BW-Pedaal
Vaste combinaties voor P, MF, F voor HW en BW afzonderlijk
Combinatietrede volle werk BW en HW
Tremulant
Pneumatische kegelladen (08)


Links foto uit Reliwiki (10), rechts Advertentie Steenkuijl uit Het orgel 1900/01

1915
Steenkuijl & Recourt breiden het orgel uit een met een vrij pedaal: Violon 16', Violonbas 8' en Fluitbas 8' (08)

1951
Verweijs breidt het Bovenwerk uit met een Nachthoorn 2' en een Scherp III  op een elektrische lade (08)

1970
Restauratie door Fonteijn & Gaal. Op het Bovenwerk wordt de Salicionaal vervangen door een Prestant 4' en wordt de Nachthoorn 2' vernieuwd. (08)

1989
Er breekt brand uit in de kerk, waarbij het orgel zwaar wordt beschadigd. De speeltafel en de frontpijpen gaan verloren. (08) Zie De Mixtuur 66 (september 1990).


Foto's De Orgelvriend, oktober 1997, blz. 12 (12)


Foto's van het eerste en het tweede kerkgebouw.


De voormalige Gereformeerde Oosterkerk.


De nieuw gebouwde Goede Herder Kerk (09)