Emmer-Compascuum, Gereformeerde Kerk

In 1918 plaatst orgelmaker Standaart een nieuw eenklaviersorgel. Bij de verbouwing van de kerk in 1957 wordt de dispositie gewijzigd in neobarokke trant en de orgelkas aangepast aan het moderne interieur. In 1978 adviseert de Orgelcommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging een nieuw instrument aan te schaffen. Hierop wordt niet ingegaan. In 1994 wordt de orgelkas leeggehaald en wordt overgeschakeld op een luidsprekerorgel. Na een fusie met de Hervormde Kerk in 2009 wordt de kerk verkocht en later afgebroken.

1894
De Gereformeerde Kerk van Emmer-Compascuum is gesticht op 15 november 1894.

1900
Er wordt een kerkgebouw gerealiseerd. Landelijk wordt er geld ingezameld voor de kerkbouw. Zie De bazuin; gereformeerde stemmen uit de Christelijke Afgescheidene Kerk in Nederland-kerk-, nieuws- en advertentieblad, jaargang 48, 1900, no. 38, (21-09-1900).

1911
De voorzanger krijgt 10 gulden betaald. Er is waarschijnlijk nog geen orgel. (01)

1912
Er zijn plannen voor de aanschaf van een orgel voor 500 gulden, maar dit blijkt te duur te zijn. In plaats hiervan wordt een haan op de kerktoren gekocht voor 4 ½ gulden. (01)

1918
Standaart bouwt een nieuw pneumatisch orgel met 640 pijpen, waarvan 42 sprekende pijpen in het front staan. Windvoorziening: 'bascule trapbeweging'.
De ingebruikname is op 23 mei 1918. (02) (08) Zie Emmer courant 18-05-1918
De aanschafprijs is 2500 gulden. De organisten moeten zelf voor een orgeltrapper zorgen. De orgeltrapper krijgt vijf gulden per jaar. (01)

Dispositie:

Manuaal   Pedaal  
Bourdon 16' Subbas 16'
Prestant 8'    
Viola 8'    
Céleste 8'    
Roerfluit 8'    
Fluit dolce 4'    
Octaaf 4'    
Woudfluit 2'    
Mixtuur IV    
Trompet 8'     

Koppeling Manuaal-Pedaal
Octaafkoppel
4 combinatieknoppen (08)

1921: Orgelconcert door dhr. Visser uit Nieuw-Amsterdam. Zie Emmer Courant (05-02-1921).

1957: Op 1 maart wordt het 'geheel gerestaureerde kerkgebouw' in gebruik genomen. De kerk wordt bijna volledig vernieuwd. Het orgel krijgt een plaats op een balkon achterin de kerk en wordt gemoderniseerd door het snijwerk te verwijderen en de orgelkas te schilderen. Zie Nieuwsblad voor het Noorden (02-03-1957).

Vermoedelijke dispositie van na de verbouwing van de kerk. (02)
Manuaal   Pedaal  
Prestant 8' Subbas 16'
Roerfluit 8' Quintadeen 8'
Fluit 4' Nachthoorn 4'
Octaaf 4'    
Octaaf 2    
Mixtuur 1 1/3'    
Trompet 8'    



Foto 1968 (09)

1978
Op 14 juni stuurt de orgelbouwadviescommissie van de Gereformeerde organistenvereniging (GOV), nadat de kerk telefonisch contact heeft gehad met Johan van Dommele, de voorwaarden voor een orgeladvies. Na ondertekening van de voorwaarden wordt een bezoekafspraak gemaakt.
Op 14 september brengen de adviseurs Smedema en Heidinga van de GOV een rapport over het orgel uit op basis van een bezoek op 23 augustus. Het orgel stond oorspronkelijk boven de preekstoel en is later bij een verbouwing verplaatst naar een nieuw balkon boven de hoofdingang. Toen is het front gemoderniseerd en opnieuw geverfd. De vorm is echter herkenbaar gebleven. Daarna wordt de dispositie gegeven. De kwaliteit van het houten pijpwerk is matig. De pijpen van zink en orgelmetaal hebben veel kernsteken. Hierdoor en door de hoge winddruk klinkt het orgel hard en banaal. Veel membranen van de pneumatische lade zijn lek. Het manuaal is versleten met een sponsachtig toucher. De loden pneumatiekbuizen zijn vervangen door te nauwe plastic (benzine-)slangen. Dit heeft men geprobeerd te verhelpen door een hoge winddruk. De windvoorziening functioneert goed, maar er is wel wat lekkage en houtworm. De GOV is van mening dat het orgel is afgeschreven. Een restauratie is niet meer verantwoord. Het beste is een nieuw orgel te laten bouwen. Er wordt gedacht aan een orgel met twee manualen en een zelfstandig pedaal van 11 tot dertien stemmen. De kosten worden geschat op ongeveer f 10.000,- per stem. (10)

Heidinga maakt nog twee schetsen voor varianten op de begane grond.

Op 7 november stuurt Mense Ruiter een offerte met 2 voorstellen voor een nieuw orgel. Een vergelijking met het vernieuwde orgel van Zuidwolde is zeer lastig. Beide orgels zijn van dezelfde maker, maar de kas en het pijpwerk van het orgel van Zuidwolde zijn kwalitatief veel beter. De grotere pijpen van het orgel in Emmer-Compascuum zijn van zink en kunnen niet worden hergebruikt. De zijwanden en de achterkant van de orgelkas zijn kromgetrokken. Het front is gewijzigd en het snijwerk is verdwenen. Het is beter om van nieuwbouw uit te gaan.
Variant A heeft één manuaal met acht stemmen en een Subbas 16' op het Pedaal. De kosten bedragen f 77.000,-.
Variant B heeft vijf stemmen op het Hoofdwerk, drie op het Nevenwerk en twee op het Pedaal. De kosten zijn f 86.500,-.
Op 25 november stuurt de GOV een nota voor het orgeladvies van f 479,04. (10)

199x
Op een onbekend tijdstip wordt de orgelkas leeggehaald en wordt een luidsprekerorgel geplaatst.


Foto: (07)

1994
Viering van het honderdjarig bestaan. Emmer-Erfscheidenveen en Emmer-Compascuum gaan kerken in 1 kerkgebouw aan het Hoofdkanaal. (01)

2009
De Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerk fuseren en gaan samen kerken in het vernieuwde kerkgebouw aan de Runde. (01)

2010
De kerk wordt verkocht en in 2014 gesloopt. De frontpijpen van het orgel zijn verkocht aan een orgelliefhebber uit Brabant. Het luidsprekerorgel is verkocht aan iemand op de Veluwe. (03)

Bronvermelding:
  1. Website PKN Emmer-Compascuum: http://emmer-Compascuum.protestantsekerk.net (10-10-2024)
  2. Archief W.D. van der Kleij.
  3. E-mail van Ben Smit 06-5-2010
  4. www: https://reliwiki.nl/index.php/Emmer-Compascuum,_Hoofdkanaal_Westzijde_9_-_Gereformeerde_Kerk_(1957_-_2009) (10-10-2024)
  5. www: www.standaart-orgels.nl
  6. www: http://reliwiki.nl/index.php/Emmer-Compascuum,_Hoofdkanaal_Westzijde_9_-_Gereformeerde_Kerk_(1901_-_1957) (10-10-2024)
  7. E-mail 03-05-2007 van Harm xxx
  8. Tijdschrift: De Mixtuur nr. 20 februari 1977, W.D. van der Kleij, Werklijst van de Standaart-orgelfabriek (1904-1935) (10-10-2024)
  9. www: http://www.kerkeninbeeld.nl (10-10-2024)
  10. VU-Archief: 669 Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) - Orgelbouwadviescommissie 1-780 Doos 44 202. Emmer Compascuum, Gereformeerde Kerk, 1978


Foto (04)



Het eerste kerkgebouw. (06)


De verbouwde kerk van 1957. Foto (04)