Wilhelminaoord, Koloniekerk

De kerk is gebouwd in 1851.  (06)

Ansichtkaarten links nr. DA1860606038 circa 1930 (14) rechts:  (06)

Geluidsopnamen Geert Jan Pottjewijd d.d. 24 september 2021
 - J.S. Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576 Registratie: Prestant 8', Octaaf 4', Octaaf 2'
 - Hans Lang (1897-1968): Un poco lento Registratie: Holpijp 8', Viola da Gamba 8'
Geluidsopnamen Harro Kraal d.d. 24 september 2021
 - Joseph Haydn Flötenuhr Stücke: Registratie: Fluit 4'

1869: Een anonymus schenkt een 'uitmuntend serafine-orgel'. Bij de ingebruikname op 19 september wordt het bespeeld door dhr. Dijkstra uit Assen. Later blijk dat het orgel is geschonken door baron A.J.E. van Ittersum.


Schager Courant 23-09-1869 (01), Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant 22-09-1869, Provinciale Drentsche en Asser courant 21-09-1869


Algemeen Handelsblad 24-04-1887

1901: In de kerkvoogdijvergadering van 29 juli wordt meegedeeld dat de organist het regelmatig nazien van het orgel niet nodig vindt. (11)

1902: In de vergadering van 16 november wordt voorgesteld dhr. Van Geelen te benoemen tot organist voor f 45,- per jaar. Hij aanvaardt de benoeming. (11)

1904: Door vrijwillige bijdragen van ingezetenen en vrienden uit het naburige Steenwijk kan door orgelmaker H. v.d. Molen te Steenwijk een nieuw orgel worden geplaatst. (07)
In de notulen van juni wordt vermeld dat het nieuwe orgel zal worden ingewijd op 17 juli
In de vergadering van 15 juli draagt de orgelcommissie het orgel over aan de kerkvoogdij. (11)

Tijdens de ingebruikname op 17 juli wordt het orgel bespeeld door J.J. Godefroy, organist van de Hervormde kerk te Steenwijk.
Het programma van de ingebruikname luidt als volgt:
1. Inwijdingswoord door ds. G.J. Mooi.
2. Zang der gemeente van psalm 33: 1 en 2
3. Toespraak
4. Zang van de gemeente gezang 237: 4 en 5
5. Orgelbespeling door J. Godefroy
6. Zangkoor Excelsior van psalm 150 en avondlied
7. Orgelbespeling door F. van Geelen (organist ter plaatse)
8. Zangkoor Excelsior "De Starrenhemel"
9. Orgelbespeling door J. Godefroy
10. Slotwoord
11. Zang der gemeente van gezang 3: 1 en enige zangnummers door 'mej. Betsij Wunder' uit Heerenveen.

Dispositie:
Bourdon 16' gehalveerd
Prestant 8'
Holpijp 8'
Viola di Gamba 8'
Fluit 4'
Octaaf 4'
Octaaf 2'
Quint 2 2/3' bas vanaf f
Quint 2 2/3' discant
Aangehangen pedaal.


Provinciale Drentsche en Asser courant 23-07-1904


Nieuwsblad van Friesland : Hepkema's courant 23-07-1904, Opregte Steenwijker courant 23-07-1904, 16-07-1904



Het Orgel 1904 augustus, 1904 september


Hendrik Jan van der Molen (1865-1951)  (08) Het orgel van 1906-11

1908: Concert door organist J.H. Secrève, Mevr. Secrève-van Emminckhoeven zang en Jan C. Manifarges viool.
GJP: 300 personen is veel voor deze kerk. Zou het toch Vledder zijn? Dit is niet zo waarschijnlijk, omdat Vledder pas in 1914 een pijporgel kreeg.


Provinciale Drentsche en Asser courant 23-03-1908


Meppeler Courant 23-02-1918, Opregte Steenwijker courant 16-08-1913

Kasboek 1917-1957 (10)
1917 31 december Aan den heer F. van Geelen bezoldiging als organist f 45,- Aan P. Steenstra voor het pompen van het orgel f 10,-
1918 1 augustus Aan den heer G.J. Ellenbroek contributie voor assurantie van het orgel f 3,55
1918 31 dec organist f 45 van Geelen Steenstra orgelpompen f 10,0
1919 idem
1920 idem
1921 idem
1922 idem
1923 idem
1924 8 augustus kwitantie v.d. Molen Steenwijk orgel stemmen 1923 f 10,- rest idem
1925 25 augustus stemmen en reparatie orgel f 15,- rest idem
1926 assurantie, organist orgelpomper idem
1927 idem
1928 idem + kwitantie vd Molen orgelstemmen f 12,50
1929 19 april hulp bij orgels stemmen f 1,- rest idem L. van Roozendaal Wilhelminaoord voor het pompen van het orgel f 10,- F. vd Molen Steenwijk reparatie en stemmen orgel f 12,50
1930 idem F. vd Molen Steenwijk voor het bijstemmen van het kerkorgel f 6,-

1931: Organist F. van Geelen overlijdt. Hij was secretaris-boekhouder van de Maatschappij van Weldadigheid.

Provinciale Drentsche en Asser courant 13-02-1931

Kasboek 1917-1957 (10)
1931 Aan J. Roders Steenwijk voor het bespelen van het kerkorgel tijdens de ziekte van de heer Van Geelen f 7,50 Joh. Nieuwenhuis orgelpompen f 10,- Mej C.J. Bakker organiste f 45,-
1933 idem T. vd Molen reparatie orgel f 3,-
1934 idem
1935 idem orgelpomper f 12,50
1936 27 oktober reparatie stemmen orgel f 11,75 rest idem
1937 idem
1938 idem
1939 organiste f 45, orgelblaastrapper f 15,-
1940 idem januari reparatie orgel f 40,-

1940: Organiste mej. A. Bakker vertrekt en wordt opgevolgd door dhr. A. Hamel.

Provinciale Drentsche en Asser courant 05-11-1940

Kasboek 1917-1957 (10)
1941 24 juli salaris organiste 1e half jaar f 40,- 9 november salaris organiste tot 15 nov f 30,- 31 december organist van 15 nov-31 dec f 10,- 31 december advertentie organist 1,26 en f 1,32 onderhoud orgel f 3,50
1942 14 juli salaris organist 1e halfjaar f 45,- januari salaris organiste 1 aug - 31 dec f 33,50 Hulporganist f 23,50 orgelblaastrapper f 15,-
1943 orgeltrapper f 15,- organiste f 80,- Stemmen orgel f 3,- en f 6,-
1944 idem organist H.J. Stuiver
1945 organist H.J. Bakker f 25,-29 augustus salaris organiste 1945 f 110
1946 18 aug salaris organiste H.J. Stuiver 2x f 75 onderhoud kerkorgel f 8,-
1947 salaris organist f 130,- orgeltrapper f 25,0
1948 idem
1949 idem
1950 idem
1951 idem organist H.J. Stuiver orgeltrapper is A. Augustijn Assurantie orgel f 3,35
1952 idem en tijdelijke organist D.J. Kolk f 20,0
1953 idem tijdelijke organist f 30,0
1954 salaris organist f 150,- orgeltrapper f 30,0
1955 salaris organist f 175 salaris orgeltrapper f 40,- 15 gezangboeken f 61,28
1956 salaris organist f 175,- orgeltrapper f 50,-

Het orgel is langzamerhand in een onbespeelbare toestand geraakt.
De dispositie wordt als volgt genoteerd: Bourdon 16', Mixtuur III-IV?, Octaaf 2', Fluit 4', Octaaf 4', Viola da Gamba 8', Holpijp 8', Celeste 8', Prestant 8'.
Een deel van de pijpen klinkt niet meer en veel pijpen zijn vals.
Later in het bericht wordt de Mixtuur in twijfel getrokken. De organist heeft op het pedaal planken gelegd omdat dit te veel klappert. Bij het demonstreren van het orgel functioneert de predikant als orgeltrapper.
Koen Greven

Krantenbericht van onbekende oorsprong (09) Klik op de afbeelding voor een vergroting


Onbekend moment: De oude balg wordt vervangen door een nieuwe balg en het windkanaal wordt vernieuwd.
De pijpstokken worden afgeschaafd. De pijpstok van de Prestant 8' is nog origineel. Er is een Quint 2 2/3 toegevoegd op een ongebruikte sleep. (13) (04)


nr. MZ12807030121 10-11-1971 (14)

1971: Op 6 februari vraagt de kerkvoogdij advies over het orgel aan de Hervormde orgelcommissie (HOC).
De HOC beantwoordt de vraag op 9 februari. Meegestuurd wordt een standaardbrief, waarin de werkwijze wordt uitgelegd.
Op 9 maart brengt de HOC een voorlopig advies uit. Het orgel is op het moment van bezoek volledig onbruikbaar door lekkage van wind. In de onderzijde van de windlade zitten scheuren. Er is veel doorspraak. De oorzaak van de problemen is de installatie van gaskachels waardoor de luchtvochtigheid te laag is geworden. Vermoedelijk is de toestand van de windlade daarvoor ook al slecht geweest.
Een restauratie van de windlade is mogelijk, maar het is de vraag of dit verstandig is gezien de kwaliteit van het orgel. Er is nog geen elektrische windmotor aanwezig. Er zijn niet genoeg financiële middelen voor een nieuw orgel. Beter is het een orgelmaker in te schakelen die goedkoop calculeert. Aangeraden wordt A.H. de Graaf uit Ede. Hij levert uitstekend werk tegen lage prijzen en kan het orgel weer speelbaar maken.
Op 25 oktober dankt muziekhandel firma R. de Graaf uit Zwolle voor de betaling van f 1.125,50 voor een Philicorda model GM 751.

1973: In september 1973 presenteert de HOC zich via een algemene brief.

2000: Jan Jongepier schrijft op 2 december een rapport. (13)

2009: WILHELMINAOORD - De oude koloniekerk in Wilhelminaoord komt leeg te staan.
De kerk uit 1851 wordt tot nu toe gebruikt door de hervormde gemeente van Wilhelminaoord en Frederiksoord. Maar de kerkgemeenschap is te klein om in de toekomst te kunnen blijven bestaan. De gemeenteleden sluiten zich mogelijk aan bij de hervormde gemeente van Vledder. Wat er met de koloniekerk gaat gebeuren is niet duidelijk. De kerk en de naastgelegen pastorie zijn eigendom van de Maatschappij van Weldadigheid. De verwachting is dat de laatste kerkdienst in Wilhelminaoord na de zomer wordt gehouden. (02)

FREDERIKSOORD – Na ruim 114 jaar is het bijna over en uit voor de Hervormde gemeente in Frederiksoord/Wilhelminaoord om haar kerkdiensten in het fraaie Koloniekerkje in Wilhelminaoord te houden. Hansje Nieuwenkamp, ouderling en voorzitter van de plaatselijke kerkenraad, verwacht dat na de zomer de laatste kerkdienst in het kerkje wordt gehouden. Daarna is de hervormde gemeente van Frederiksoord/Wilhelminaoord voor kerkdiensten welkom in de Hervormde kerk in Vledder.
Momenteel wordt gewerkt aan de formele procedure waarbinnen de samenvoeging van de kerkgenootschappen van de dorpen zal moeten plaatsvinden. Formeel is dan de hervormde gemeente Frederiksoord/Wilhelminaoord dan opgeheven.
De aanleiding van de samenvoeging is volgens Hansje Nieuwenkamp het overlijden van de laatste pastor, mevrouw E. de Groot, op 27 juli vorig jaar. 'Daardoor kwamen we diep in de problemen. Natuurlijk probeerden we de zaak zo goed als mogelijk voort te zetten, maar het ontbrak ons vooral aan financiën. De hervormde gemeente is de laatste jaren flink gekrompen. Momenteel hebben we nog niet eens veertig leden. Daardoor raken we het financiële draagvlak kwijt. Want ook het houden van kerkdiensten kost geld. We hebben geen geld voor een opvolger van pastor De Groot. Met gastpredikanten lukt het nog net. Ook zijn er geen kerkenraadsleden voorhanden. Ongeveer tweederde van de kerkenraadsleden is vijfenzestig jaar of ouder.'
Momenteel zijn er wekelijks al geen kerkdiensten meer. 'We houden nu eenmaal per twee weken op zondag een dienst in het Koloniekerkje. Na onze laatste dienst dit jaar zal het kerkje voor ons alleen nog dienst doen bij rouwdiensten en dergelijke', aldus Nieuwenkamp.
Directeur Jan Mensink van de Maatschappij van Weldadigheid in Frederiksoord, zegt begin dit jaar op de hoogte te zijn gebracht van de plannen van de hervormde gemeente Frederiksoord/Wilhelminaoord. 'Het Koloniekerkje is ons eigendom. Daar gaan we natuurlijk iets leuks mee doen. Je zou het bijvoorbeeld kunnen verhuren als woning, maar daar willen we ons niet op vastleggen. We hebben wat plannen in de week gelegd en verzamelen nog ideeën. Daar gaan we dan te zijner tijd mee aan de slag. Voorlopig is het kerkje beschikbaar voor rouw- en trouwdiensten voor mensen uit onze regio. Want dat staat wel vast, de Maatschappij van Weldadigheid vindt dat het beschikbaar moet blijven voor de plaatselijke bevolking.'
Mensink geeft verder aan dat nog dit jaar het orgel van het Koloniekerkje zal worden gerestaureerd. 'Het is een bijzonder orgel, gebouwd door de Steenwijker H. van der Molen. Inmiddels zijn voor de restauratie de nodige fondsen verworven.  (03)


Meppeler Courant 2009-06-03

2010: De kerk is nog beschikbaar voor rouw- en trouwdiensten. Verder wordt het koloniekerkje gebruikt voor allerlei culturele activiteiten. Er zijn afspraken gemaakt met een orgelbouwer voor de restauratie van het orgel. De restauratie zal vermoedelijk in 2012 zijn afgerond. De restauratie wordt uitgevoerd door Van Vulpen uit Utrecht met als adviseur Cees van der Poel.  (03)

wilhelminaoordhk2.jpg (30205 bytes)
Situatie voor de restauratie

2011: Het orgel is deels gerestaureerd door Van Vulpen met als adviseur Cees van der Poel. Voor verdere details zie het uittreksel uit het eindrapport van de restauratie door Cees van der Poel.
Gerestaureerd zijn de orgelkas, de klaviatuur, tractuur en de windlade. Het pijpwerk is ongewijzigd herplaatst met uitzondering van de later bijgeplaatste Quint 2 2/3'.
Het uitvoeren van een tweede fase van de restauratie zal nog een paar jaar duren.  (05)



2014: De tweede fase van de restauratie door Van Vulpen is gestart. Zie bericht in het Dagblad van het Noorden van 31 juli.
Er is een herbestemmingssubsidie van de provincie toegekend. Alle bestaande plannen kunnen daardoor worden uitgevoerd en dus ook de tweede fase (pijpwerk en kleurlaag kas) van het orgel.
Van Vulpen heeft op maandag 25 augustus het pijpwerk meegenomen naar de werkplaats in Utrecht. Ondertussen wordt de kerk aangepakt, vervolgens de orgelkas en op een later moment het pijpwerk. Het orgel zal nog niet klaar zijn wanneer de kerk weer open gaat.  (07)

Reportage van RTV Drenthe d.d. 24 maart 2015: (15)





Foto's: Geert Jan Pottjewijd (24-09-2021)


Bronvermelding:
  1. E-mail Victor Timmer 05-01-2009
  2. RTV-Drenthe 05-02-2009 https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/36390/laatste-dienst-koloniekerk (08-03-2025)
  3. E-Mail Jan Mensink 6-5-2010 en 10-05-2010
  4. Boek: Hans Fidom (redactie), Het Historische Orgel in Nederland 1902-1910, Amsterdam: Nationaal Instituut voor de Orgelkunst, 2010 118-119
  5. E-Mail Cees van der Poel 02-03-2014
  6. www: https://reliwiki.nl/index.php/Wilhelminaoord,_Koningin_Wilhelminalaan_53_-_Het_Koloniekerkje_(1851_-_2008)) (07-03-2025)
  7. E-Mail Cees van der Poel 18-08-2014
  8. Tijdschrift: Lucas Bennen, Van der Molen: drie generaties in de muziek, Old Steenwiek, Historische mededelingen, februari 2015
  9. Drents Archief: 0806 Nederlands Hervormde Gemeente Frederiksoord / Wilhelminaoord 44 Stukken betreffende de restauratie van het orgel; 1971-1973
  10. Drents Archief: 0806 Nederlands Hervormde Gemeente Frederiksoord / Wilhelminaoord 50 Kasboeken 1917-1957
  11. Drents Archief: 0806 Nederlands Hervormde Gemeente Frederiksoord / Wilhelminaoord 33 Kerkvoogdij Notulen 1901-1969
  12. Drents Archief: 0806 Nederlands Hervormde Gemeente Frederiksoord / Wilhelminaoord 2 Notulen kerkenraad 1898-1935
  13. Rapport over het orgel in de hervormde kerk te Wilhelminaoord, Jan Jongepier, 2 december 2000
  14. Beeldbank Drents Archief
  15. www: http://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/93400/Koloniekerk-in-Wilhelminaoord-kan-weer-jaren-mee (08-03-2025)
 




Foto: Geert Jan Pottjewijd