1979
Op 10 april maakt orgelmaker Mense Ruiter een offerte voor een restauratie. Als bouwjaar wordt omstreeks 1900 aangenomen.
Als eerste wordt het pijpwerk geïnventariseerd:
1 Prestant 8 C-E hout, vanaf F in het front. Een aantal frontpijpen met ingezakte voeten. Nieuw bladgoud op de labia (1962)
2 Bourdon 16 C-b hout, rest metaal. Enkele houten pijpen zijn lek.
3 Viool 8 Vanaf C metaal, C-B in Holpijp.
4 Terts 1 3/5 disc. In 1962 nieuw geplaatste mixtuurpijpen. Mensuur en intonatie slecht in het orgel passend, voordien Vox Celeste
5 Holpijp 8 C-B hout, rest metaal.
6 Octaaf 4
7 Fluit 4
8 Octaaf 2
9 Quint 2 2/3 Bas/Disc. Tot Quint versneden Vox Celeste pijpwerk. Intonatie slecht.
De windlade heeft krimpscheuren. Door het windverlies heeft stemmen nauwelijks zin.
De windmachine en balg zijn in slechte staat.
Manuaal- en pedaal klaviatuur zijn in redelijke staat. Er is weinig houtworm.
De kwaliteit van het orgel is een restauratie waard.
Restauratieplan:
-Het binnenwerk geheel overbrengen naar de werkplaats.
-De windlade uit elkaar nemen en geheel restaureren. Verende afdichting aanbrengen tussen slepen en pijpstokken.
-De windvoorziening geheel vernieuwen
-De klaviatuur schoonmaken en opnieuw invoeren. Het fineer van de bakstukken verwijderen en de klavieromlijsting zwart aflakken. Er komen nieuwe registertrekkers met daaronder nieuwe registerplaatjes.
-De mechaniek geheel nazien en afregelen.
-De orgelkas tegen houtworm beschermen
-Herstel van de beschadigingen van het pijpwerk. De Terts 1 3/5' zou gewijzigd moeten worden in een Cornet III. De Quint 2 2/3' vervangen door een Flageolet 1', een Mixtuur of een Trompet.
-Na herplaatsing dient de intonatie te worden geegaliseerd en een stemming te worden uitgevoerd.
De kosten voor de restauratie zijn f 27.800,-.
De stelpost voor de Cornet III is f 2.500,-. De vervanging van de Quint 2 2/3 voor de drie varianten is respectievelijk f 2.500,-, f 4.000,- en f 6.000,-.
De werkzaamheden kunnen plaatsvinden in het eerste halfjaar van 1981.

1982
Restauratie van de windlade door Mense Ruiter. (08)

1996
Groot onderhoud door Mense Ruiter. De gescheurde sleep van de Prestant 8' tussen C en F wordt hersteld volgens de offerte van 22 mei. Het pijpwerk van de Prestant en de Bourdon dient van de laden te worden gehaald, zodat de sleep kan worden uitgenomen en hersteld. Daarna volgt een stemming van het orgel. (08)


Foto uit 2008? (01)

2009
De kerk wordt gesloten en staat te koop. Het orgel is niet bij de verkoop betrokken en wordt overgeplaatst naar de Hervormde kerk in Hoogersmilde.
Zie Dagblad van het Noorden (10-06-2009). (02) Vergote tekst.


Klik op de afbeelding om een grotere versie te bekijken

Bronvermelding:

1. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Hoogersmilde,_Rijksweg_142_-_Vlaswiek (15-08-2025)
2. E-mail van Frits Kaan d.d. 3 januari 2015
3. Onderzoek archieven door Jans Visscher uit Hoogersmilde
4. Archief Jaap Brouwer
5. Archief orgelmakerij Reil
6. Notitieboek van M. Vermeulen Organist der Gr. Kerk Woerden: Jaarlijks onderhoud van de Kerkorgels in bezit van Wim Olthof
7. Mense Ruiter oude archief
8. Archief Mense Ruiter
9. Boek: Kleine historie van Hoogersmilde - Een blik terug van brug naar brug, Stichting 375 jaar Hoogersmilde, 2008 166-170
10. E-Mail 14-08-2025 Wim de Olde.
11. Boek: R. Walsma, Jan proper (1853-1922), Eigen uitgave, 2005

Notities van de geschiedenis van het orgel te Marum van 1913-1961 (04)
MARUM. Gereformeerde kerk
Reeds in de vorige eeuw bezat de (toen nog) Chr. Afgescheiden Gemeente een orgel (vermoedelijk een harmonium), dat in 1866 was aangeschaft.
In later tijd is dit instrument mogelijk weer verdwenen, want toen 'belangstellenden' in het voorjaar van 1913 plannen maakten voor de aanschaf van een orgel, bleek men op dat moment alleen een voorzanger te hebben¹.
Kort daarna was men in staat voor f. 2000,- een orgel te bestellen bij Martinus Vermeulen te Woerden².
Dit orgel werd namens Vermeulen geplaatst door dhr. Wisse en op 17 october 1913 in gebruik genomen.
R. v.d. Meer uit Zuidhorn bespeelde daarbij het orgel; ook werd medewerking verleend door een zangkwartet.
Men was uitermate ingenomen met het geleverde instrument: De organist liet "(...) niet alleen (horen) welke zachte en lieflijke, maar ook welke krachtige en aangrijpende tonen (hij) aan ons nieuwe en schoone orgel weet te ontlekken"³.
De dispositie luidde aldus⁴:
Prestant 8 vt
Bourdon 16 vt
Holpijp 8 vt
Viool 8 vt vanaf c
Vox Celeste 8 vt
Octaaf 4 vt
Fluit 4 vt
Octaaf 2 vt
Trompet 8 vt bas en discant
Manuaalomvang: C - f'' ' Aangehangen
Tremulant
Dit orgel kan model staan voor meerdere in die tijd door Vermeulen gebouwde éénklaviers mechanische orgels met vrijwel identieke, klassiek ogende fronten en een nogal sterotype dispositie⁵.
Het pijpwerk (waarvoor Vermeulen vaak bestaand materiaal gebruikte) heeft nog een klassieke opstelling op de windlade.
De kassen zijn doorgaans van naaldhout en ook de overige materialen zijn doorgaans van een mindere kwaliteit als in de voorgaande tijd.
Tot 1926 had Vermeulen het onderhoud van het orgel.
In dat jaar werd achter het oude kerkgebouw een veel grotere kerk in gebruik genomen, waarin "de orgelfabrikant' Van Dam uit Leeuwarden voor f. 382,- het orgel weer opstelde, echter zo "dat er later nog een nieuw front voor geplaats kon worden"⁶.
Acht jaar later was een uitgebreide reparatie nodig door Mense Ruiter uit Groningen.
In een bewaard gebleven offerte was o.a. sprake van een gescheurde windlade, sterke vervuiling, een onvoldoende windvoorziening, belemmering van de windtoevoer door de (inliggende) tremulant, e.d.⁷.
Aan het einde van de jaren '50 begon men te denken aan een ander orgel. Op advies van de OAC der GOV werd besloten niet over te gaan tot restauratie en 'verbetering' van de dispositie door het plaatsen van vulstemmen. Voor f. 2500,- werd het orgel verkocht aan J.J. Harkema te Wyckel, die het op zijn beurt doorverkocht aan de fa. Haverkamp te Wijhe. Het instrument werd in 1962 ongewijzigd geplaatst in de Gereformeerde kerk te Hogersmilde⁸.

Noten:
1. Mededeling van dhr. A. Deknatel te Nuis.
2. Volgens een brief (d.d. 20 november 1958) van de kerkeraad aan de Orgeladviescommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV).
3. Zie het verslag van de ingebruikneming, in : Algemeen Nieuws-en Advertentieblad voor Westerkwartier en Omstreken, d.d. 18 october 1913, waarin Vermeulen en zijn werk wordt bewierookt ("goede wijn behoeft geen krans”, etc.).
4. Het Orgel, jaargang 11 (1914), nr.2, p. 12.
5. Men vergelijke met bijvoorbeeld het Vermeulen-orgel in de Hervormde kerk te Bakkeveen (in 1963 geplaatst door de fa. Leeflang te Apeldoorn).
6. Kerkeraadsnotulen, d.d. 5 augustus en 4 october 1926.
7. Offerte Mense Ruiter, d.d. 13 september 1934; de kerkeraad ging met zijn voorstel accoord vanwege de toegezegde garantie van 10 jaar.
8. Sindsdien is de dispositie gewijzigd: De Trompet is vervangen door een (gehalveerde) Quint 3 vt, terwijl we tegenwoordig een terts 1 3/5 vt vinden op de plaats van de Vox Celeste 8 vt; ook dé tremulant is niet meer aanwezig, de frontkleuring is veranderd. (Gegevens door V.H.M.Timmer)


Persoonlijke notities van de orgelmaker Mense Ruiter (1908-1993)

Ansichtkaart van het kerkgebouw met pastorie (01)