Koekange Hervormde kerk

In 1911 bouwt de orgelmaker Jan Proper een klein eenklaviers pneumatisch orgel met vier registers. Alle registers zijn gedeeld in bas en discant. In het begin van de jaren zeventig raakt het orgel buiten gebruik door de verwarmingsinstallatie en wordt er overgeschakeld op een luidsprekerorgel. In de periode 1980-1984 kopen de amateurorgelmakers Sjoek Nutma en Lukas Adolf pijpwerk en een windlade van een orgel uit Hardinxveld-Giessendam en bouwen het orgel om. Rond het jaar 2000 wordt het orgel weer gewijzigd en uitgebreid tot een tweeklaviers instrument. De werkzaamheden worden uitgevoerd door Lucas Adolf, Sjoek Nutma en Johan Barelds. Ze gebruiken daarbij materiaal van de orgelmaker Sanders uit 1939 uit het orgel van de Hervormde Kerk van Gieterveen. In 1984 komt dit materiaal beschikbaar en wordt het gebruikt voor een orgel in de Gereformeerde Kerk van Ruinen. Deze kerk wordt in 2000 gesloten en zodoende kan het materiaal voor een derde keer worden hergebruikt. Het orgel functioneert slecht en in 2018 installeert orgelmaker Rini Wimmenhove uit Hoogeveen het binnenwerk van een mechanisch Proper-orgel uit Arum (1895) in de Proper-orgelkas van Koekange. Het orgel wordt uitgebreid met een Subbas 16' op het Pedaal. Een Trompet 8' is gereserveerd.

Informatie over de kerk

Opnamen 21 september 2021 Geert Jan Pottjewijd
 - J.S. Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576 Registratie: Prestant 8', Octaaf 4', Octaaf 2'
 - J.S. Bach (1685-1750):  Canzona BWV 588 Registratie: Prestant 8'
Opnamen 21 september 2021 Harro Kraal
 - J.S. Bach (1685-1750): Partita O Gott du frommer Gott variaties 1,2 en 3
 - Johann Pachelbel (1653-1706): Aria-Sexta variaties 4,5 en 6

1901
Op 15 augustus besluit de kerkvoogdij een 'orgel' (harmonium) aan te schaffen. Blijkbaar heeft men dit orgel al eerder bekeken, omdat het orgel goed wordt bevonden. (09)
Op 27 augustus behandelt het College van Toezicht via verbaal 18/10 een vraag van de kerkvoogdij hoe te handelen nu de voorlezer/voorzanger ontslag heeft genomen. (11)

1903
J. ter Heide verzoekt om een restitutie van f 24,- voor de gemaakte kosten voor het leren orgelspelen. Bij de eerste stemming staken de stemmen (zes tegen zes). Een voorstel om de helft te vergoeden krijgt wel een meerderheid. (09)

1907
De organist vraagt om een verhoging van zijn vergoeding. In de eerste vergadering wordt zijn vraag aangehouden voor een volgende vergadering. Aldaar wordt de verhoging met twee stemmen voor en zeven stemmen tegen afgewezen (09)

1910
Betalingen van f 60 en f 15 aan de organisten E. van der Woude en Pinksterhuis (07)
Organist Pinksterhuis overlijdt en wordt vervangen door E. van der Woude, die al enkele diensten heeft gespeeld.

1911
Op 17 maart wordt in de kerkenraadsvergadering besloten een orgel aan te schaffen. Uit het batige saldo van het vorige jaar kan f 550,- worden gereserveerd. (06)
Op 17 juli wordt de aanschaf van een orgel besproken in de kerkvoogdijvergadering. De kerkvoogdij stelt f 500,- ter beschikking. De kerkenraad heeft al f 1.000,- gereserveerd. In een doorgestreepte alinea staat vermeld 'Kerkvoogden stellen als voorwaarde dat er een orgel gekocht wordt dat bespeeld kan worden zonder trappen'. Het bestaande orgel is dus zo goed als zeker een harmonium. Zie Meppeler Courant (06-09-1911).
In 1913 meldt de Synode van de Hervormde Kerk het volgende: 'Koekange: f 1000 ontvangen voor den aankoop van een nieuw orgel in de kerk.' Zie Handelingen van de 98ste Gewone Vergadering van de Algemeene Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk, ten Jare (1913). Het is niet duidelijk of dit betrekking heeft op de reservering of dat er toch een gift is binnengekomen.
Op 15 december wordt L.J. Schulting benoemd als orgelpomper met een salaris van f 15,- per jaar. Hij wordt gekozen uit zes sollicitanten.
In de uitgavenstaat van 1911 staat een uitgave van f 0,35 voor 'papier en porto voor orgel'. Organist E. van der Woude krijgt f 75 voor 1911. Orgelpomper R. Schulting krijgt f 1,25 (07)
De organist krijgt een nieuwe instructie. (08)
 - Hij is tevens voorlezer
 - Hij schrijft nieuwe lidmaten bij
 - Hij moet de te zingen verzen op aanwijzing van de predikant aanschrijven
 - Hij moet een ontslag drie maanden van tevoren aangeven en mag zonder toestemming van de kerkenraad geen post als organist elders aannemen. (09)

Het orgel wordt op zondag 10 december in gebruik genomen met een bespeling door Jan Proper. Zie Meppeler Courant (06-12-1911), (13-12-1911).

1980-1984
In de begroting voor de kerkrestauratie zijn 60 manuren en f 600,- aan materiaal begroot voor het herstel van de orgelgalerij met balustrade. (10)
Sjoek Nutma en Lukas Adolf kopen pijpwerk en een windlade van een orgel uit Hardinxveld-Giessendam. Dit materiaal wordt in de rubriek Vraag & aanbod van de Orgelvriend aangeboden: 'Te koop: Pneumatisch pijporgel geschikt voor kerkzaal'. (15)
Het pijpwerk en de windlade worden in de kas van Proper geplaatst. Het pedaal krijgt een Subbas 16'. Een deel van het pijpwerk van Proper wordt opnieuw gebruikt.
Kerk en orgel worden op 19 januari 1984 tijdens een kerkdienst weer in gebruik genomen. Het orgel wordt bespeeld door Dirk Janszoon Zwart uit Rotterdam. Zie orde van dienst.


Foto (03)

Dispositie:

Het orgel na de wijzigingen door Nutma en Adolf uit 1984.

19xx/2002
Het orgel wordt weer gewijzigd en uitgebreid. De werkzaamheden worden uitgevoerd door Lucas Adolf, Sjoek Nutma en Johan Barelds. (01)
Werkzaamheden volgens Piet Bron: het binnenwerk uit 1983 is in 2000 weer verwijderd. Er worden nu ook delen van nog een ander orgel in de kas van Proper geplaatst. Het betreft materiaal van de orgelmaker Sanders, dat in 1939 is gebruikt toen Sanders het historische Kam & van der Meulen-orgel van de Oudkatholieke Kerk van Dordrecht in de Hervormde Kerk van Gieterveen plaatste. Toen het historische gedeelte in 1984 weer terug werd verkocht aan Dordrecht ging het overblijvende Sanders-materiaal naar de Gereformeerde Kerk te Ruinen waar het werd gebruikt voor het daar bouwen van een orgel. Dit orgel deed dienst tot 2000 toen de kerk werd gesloten.
Het orgel heeft na deze verbouwing twee manualen en een zelfstandig Pedaal met dertien stemmen. (04)
Het orgel wordt op 11 december weer in gebruik genomen met een bespeling door Janny de Vries uit Groningen. Zie Meppeler Courant 11-10-2002

Dispositie:

Koppels: Pedaal + I, Pedaal + II, Manuaal I + II, Superkoppel I, Superkoppel II
Speelhulpen: Tremulant I en Tremulant II, Tutti-register

Onder de registers, links van de klavieren, staat op een wit plaatje met zwarte letters:
J.C. Sanders & Zn
Utrecht



2017-2018
Het orgel vertoont steeds meer gebreken. De kerkvoogdij heeft een QuickScan laten uitvoeren door de Vereniging van Kerkrentmeesterlijk Beheer (VKB).
Deze concludeert dat restauratie van het orgel geen duurzame oplossing biedt.
Orgelmaker Rini Wimmenhove uit Hoogeveen maakt de kerkvoogdij attent op een mechanisch Proper-orgel uit Arum van 1895 dat te koop is gekomen na de sluiting van de kerk in 2012.
Er wordt besloten om dit orgel aan te kopen.
Rini Wimmenhove heeft het orgel gerestaureerd en overgeplaatst in de Proper orgelkas van Koekange. Het orgel is uitgebreid met een Subbas 16' op het Pedaal.
Een Trompet 8' is gereserveerd. (05)


Foto: Wieger van Asperen Klik op de foto voor een vergroting

Huidige dispositie: Violon 16' (discant), Prestant 8', Holpijp 8', Viola da Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4', Octaaf 2', Cornet III (discant), Trompet 8' b/d (gereserveerd). Pedaal: Bourdon 16'.

Het orgel is op vrijdag 28 september 2018 in gebruik genomen met een concert door Bert Gelderman uit Zalk en de plaatselijke organisten.
Bij de ingebruikname is een boekje gepresenteerd waarin de orgelhistorie van Koekange kort wordt beschreven.
Een aantal technische foto's is te vinden onderaan deze pagina.

Foto: Geert Jan Pottjewijd Klik op de afbeelding voor een vergroting

2026
De kerken van Ruinerwold en van Koekange fuseren. Er wordt elke maand van kerk gewisseld.  (17)

Roel Walsma publiceerde in zijn boek Herziene en uitgebreide werklijst Properorgels uit oktober 2005 over het orgel van Arum.

1895 - Arum, Gereformeerde kerk

• 1861: Eerste kerkgebouw met daarin een verder onbekend orgel, geleverd door E.S. Ypma. Kerkenraadnotulen 20 juni 1893: "Brief Heeren Onderwijzers over slechte toestand van het orgel".
• 1895: Nieuw orgel Proper. Kosten: ƒ 900,—, maar daarover vonden we in de kasboeken geen gegevens.
• In kerkenraadnotulen van 1893 - 1895 orgelberichten. Voorbeelden:
• 10 januari 1894: "Meester Nijdam zal Proper aanschrijven op wat wijze men hem zou kunnen betalen".
• 13 juli 1894: "Aangezien de tijd nadert dat het nieuwe orgel kan komen spreekt men over de vertimmering".
• 9 januari 1895: "Voorts wordt nog besloten een kachel in de kerk aan te schaffen en ... over het verwen van het nieuwe orgel".
• 6 maart 1895: Correspondentie met Proper: "In mei het eerste gedeelte van het geld voor het nieuwe orgel betalen". De kasboeken maken er geen melding van. De precieze datum van de ingebruikname is ons tot op heden onbekend.
• 1911: Overgebracht naar nieuwe kerk door fa. Dekker.
• 1935: Restauratie en uitbreiding door de firma Vaas & Bron: + C.3 (d) en Ped.: B.16. (02)

Het orgel zoals het in Arum stond. Links een scan uit het boek van Roel Walsma rechts foto https://nl.wikipedia.org/wiki/Gereformeerde_kerk_(Arum)

Organisten:

Sjoek Nutma: 1967-2003. Hij kreeg in 2008 een koninklijke onderscheiding. Zie Meppeler Courant (2008-04-25).

Noten:

1. 1 E-Mail d.d. 4-11-2007 van Jeroen Niewold
2. 2 Boek: R. Walsma, Jan Proper (1853-1922) Orgelbouwer op het grensvlak van ambachtelijk en industrieel, Eigen uitgave, 2005. (met 2 bijgewerkte vervolguitgaves)
3. www: https://reliwiki.nl/index.php/Koekange,_Kerklaan_20_-_Protestantse_Kerk
4. www: Orgeldatabase Piet Bron
5. E-Mail: Rini Wimmenhove op 25 november 2017
6. Drents Archief: 0363 Nederlands Hervormde Gemeente Koekange Archief van kerkenraad en kiescollege Register van notulen van vergaderingen 4 1900-1924
7. Drents Archief: 0363 Nederlands Hervormde Gemeente Koekange Archief van de kerkvoogdij Financiën 59 Register van uitgaven; 1892-1915
8. Drents Archief: 0363 Nederlands Hervormde Gemeente Koekange Archief van kerkenraad en kiescollege Ingekomen stukken en afschriften van uitgaande stukken; 1891-1975 8 1925-1946
9. Drents Archief: 0363 Nederlands Hervormde Gemeente Koekange Archief van de kerkvoogdij 39 Register van notulen van vergaderingen van de kerkvoogdij en het college van notabelen; 1875-1961
10. Drents Archief: 0913 Archief van de afdeling Monumentenzorg van de provincie Drenthe 862 Koekange, NH kerk; 1977-1984
11. Drents Archief: 0446 Provinciaal College van Toezicht Hervormde Gemeenten 100 1900-1901
12. Boek: G. Nijenhuis-Scheper, Koekanger historie, RABO-bank Koekange, 1979
13. www: http://www.kerkeninbeeld.nl (05-02-2025)
14. Drents Archief Beeldbank
15. Tijdschrift: De Orgelvriend, jrg. 44 nr. 4, april 2002.
16. Utrecht, Het Utrechts Archief 1445 Orgelcommissie 735. Koekange, 1970
17. Dagblad van het Noorden 24-01-2026

Foto's: Geert Jan Pottjewijd