Kolderveen Hervormde kerk

In 1868 plaatst Petrus van Oeckelen een eenklaviers orgel. In 1939 voert orgelmaker Ruif uit Dedemsvaart groot onderhoud uit, met Kardinus Luijten als adviseur namens de Vereniging van Kerkvoogdijen in Drenthe. In de periode 1956-1958 probeert de orgelreparateur Beekamp uit Hoogeveen het orgel om te bouwen tot een pneumatisch orgel met zwelkast. Deze ombouw mislukt volledig en de Hervormde Orgelbouwcommissie wordt ingeschakeld. De werkzaamheden van Beekamp worden gestopt en de kerkvoogdij ziet af van een schadevergoeding als Beekamp de al betaalde bedragen terugbetaalt. Op advies van de HOC volgt er een herstel door orgelmaker Vierdag. Het mechaniek en de windlade moeten worden vervangen en de Trompet maakt plaats voor een Mixtuur. In 1980 volgt er een restauratie door Vierdag. In 2013-2014 wordt het orgel gerestaureerd door orgelmaker Steendam. Hij gebruikt daarbij een oude windlade van Van Oeckelen en herstelt zoveel mogelijk de oorspronkelijke situatie met toevoeging van een Cornetmixtuur.

Informatie over de kerk

Opnamen 17 augustus 2021 Geert Jan Pottjewijd
 - J.S. Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576 Registratie: Bourdon 16',  Prestant 8', Octaaf 4',  Octaaf 2', Trompet 8'
 - Théophil Stern (1803-1886: Andantino Registratie: Viola da Gamba 8' met afwisselend + Holpijp 8'
 - Louis Spohr (1784-1859) Allegro Moderato Registratie: Bourdon 16',  Prestant 8', Octaaf 4',  Octaaf 2'
 - William Boyce (1710-1779): Voluntary in d Registratie: Prestant 8'en bij de fuga + Octaaf 4'
 - Jos. van Rooij (organist te 's Hertogenbosch): Elevation uit de bundel Tweede Nederlandsch Orgelalbum (Henri Mosmans)

1868: 
In een brief van 23 maart vraagt de kerkvoogdij toestemming aan het College van Toezicht om een orgel te plaatsen. Het college geeft hiervoor toestemming. Er wordt een lening afgesloten van f 1.420,-, die in termijnen tussen 1869 en 1884 zal worden afbetaald. (15)
De opdracht voor de bouw wordt gegund aan van Oeckelen.

1869
 Op 3 januari wordt het orgel in gebruik genomen met een preek over psalm 15. 's Middags is er een concert van een zanggezelschap onder leiding van de zojuist aangestelde organist Bazuin en van Oeckelen als organist. Zie Provinciale Drentsche en Asser Courant (09-01-1869), Meppeler Courant (09-01-1869).
In de vergadering van het College van Toezicht op 17 april komt in verbaal 9-11 de lening voor het orgel weer ter sprake. Het college wil van de kerkvoogdij graag een toelichting ontvangen omtrent de volgende zin in de begroting: 'Door vertrek of versterf zijn vervallen? en voorts of de stichting van het orgel geheel is voltooid welke de kosten daarvan zijn geweest en hoe de aflossing der daarvoor opgenomen gelden is geregeld.' (16)

1873
Door een conflict binnen de gemeente dreigt het orgel niet te kunnen worden afbetaald. Volgens het krantenbericht zou het orgel f 2.200,- hebben gekost. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (15-01-1873).
De hoofdonderwijzer van Kolderveen, die ook als koster en organist functioneert, krijgt een toelage van f 40,- wegens het gemis aan een vrije woning en tuin. Zijn salaris als onderwijzer is f 400,-. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (08-04-1873).

1877
Tijdens het zingen van gezang 61 brult een man zeer hard door het gezang heen. Zes personen waren nodig om hem stil te krijgen. Op grond hiervan wordt besloten voortaan een 'dommekracht' [sic] in de kerk te plaatsen om een volgende verstoring te voorkomen. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (12-03-1877).

1886
Er wordt een harmonium in het catechisatielokaal geplaatst. Het lokaal wordt ook gebruikt voor de avonddiensten. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (17-02-1886).

1891 en 1897:
Kwitanties voor stembeurten door Van Oeckelen. (10)



1896
Rekening van f 15,- van Van Oeckelen voor een stembeurt.

1915
Reparatie van het orgel door waarschijnlijk Van der Molen uit Steenwijk. De nummering betreft het volgnummer binnen de jaargang en het paginanummer.
In het betreffende nummer is echter niets over Kolderveen vermeld. Zie Het Orgel (1916 januari).

1916
Op 11 april wordt in het lokaal bij de pastorie een nieuw orgel in gebruik genomen. Zie Het Orgel (1916 april).

Jaren '30
Orgelmaker van der Molen stemt het orgel. Zie bijgaand document. De auteur van dit rapport is zo goed als zeker Kardinus Luijten. 'In de mechaniek zit ruimte en veroorzaakt daardoor bij het spelen herrie. Pedaaltoetsen zijn te kort en daardoor lastig te gebruiken. In de lade zit eenige doorspraak. Een deel van het koperdraad is slecht. Front van tin met stevige wanden. Binnen pijpwerk aan de dunne kant. Trompet (oud model) is zeer brutaal, overheerscht te veel over de andere pijpen. Een deel der pijpen is door loodsuiker aangetast, voor al de Prestantpijpen op de lade. Intonatie en egalisatie is niet te best, valt nog wat aan te doen.' (03)

1939
Kardinus Luijten schrijft op 24 april in opdracht van de Vereniging van Kerkvoogdijen in Drenthe een rapport over de toestand van het orgel.
uit te voeren werkzaamheden:
- Ruimte uit manuaalklavier en mechaniek verwijderen
- Nieuw pedaalklavier
- Windlade herstellen
- Koperdraad vernieuwen
- Door tinpest aangetaste pijpen schoonmaken en lakken
- Pijpen met te dunne wanden vervangen (stelpost f 125,-)
- Trompet 8' door een nieuwe vervangen (stelpost f 700,- tot f 750,-)
De fa. Ruif uit Dedemsvaart krijgt opdracht om herstelwerkzaamheden uit te voeren.
Op 16 oktober brengt orgelmaker Ruif uit Dedemsvaart een offerte uit. Er wordt voornamelijk groot onderhoud voor de prijs van f 155,-voorgesteld. Ook zou de Trompet, die men als zeer slecht beoordeelt, vervangen moeten worden door een Prestant 8' uit voorraad. Een ander voorstel is de frontpijpen te polijsten en het verguldwerk te restaureren. De Kerkenraad gaat akkoord met de offerte, maar verleent geen toestemming voor de extra werkzaamheden.
In een brief 8 november gaat de kerkenraad akkoord met de offerte zonder de extra werkzaamheden.
Op 9 november bevestigt Ruif de opdracht.
Ds. Grolman uit Avereest schrijft op 3 november een aanbevelingsbrief voor Ruif. (03)

1940
Op 16 januari verstrekt Ruif een Garantiebewijs voor de uitgevoerde werkzaamheden.

1951/1952
Er zijn problemen met het orgel in het lokaal. In de begroting voor 1952 wordt een bedrag opgenomen van f 150,- om het orgel te vervangen. Het oude orgel wordt ingeruild voor een nieuw instrument van Ansingh uit Zwolle.
Zie hiervoor de kerkenraadsnotulen van 4 sept 1951, 7 december 1951, 5 december 1952 en 22 december 1952. (09)
Op 23 december stuurt muziekhandel Ansingh uit Zwolle het garantiebewijs voor het door hen geleverde Petrof-harmonium. (13)

1956
Orgelreparateur Beekamp uit Hoogeveen probeert het orgel van een pneumatische tractuur te voorzien en een aantal vaste combinaties en een zwelkast in te bouwen. Het pedaalklavier en de orgelbank worden vervangen. De werkzaamheden mislukken. Het orgel raakte zwaar beschadigd. De sporen van de vaste combinaties onder de klaviatuur zijn bij de speeltafel tot op heden nog steeds zichtbaar. (03)
In de kerkenraadsnotulen is de gang van zaken goed te volgen.
31 januari: Het begint met een vraag van organiste Mientje Beugeling omtrent de verlichting bij het orgel. Men probeert dat te gaan verbeteren.
4 april: Een brief van de organiste omtrent verlichting en verwarming en een verzoek haar honorarium met F 25,- te verhogen. Men gaat naar het orgel kijken, maar besluit het honorarium niet te verhogen.
23 juli: De vragen komen opnieuw aan de orde. Besloten wordt Beekamp uit Hoogeveen naar het orgel te laten kijken. De honorariumvraag wordt uitgesteld tot het najaar.
2 augustus: Er wordt besloten Beekamp een offerte te laten maken voor de nodige reparaties aan het orgel.
6 september: Beekamp begroot de reparatiekosten voor het orgel op f 1800,-. Besloten wordt een definitief besluit te nemen in een latere vergadering.
19 september: De offerte van Beekamp wordt doorgenomen. Hij krijgt de opdracht, omdat het orgel lastig te stemmen is en de onderhoudskosten anders te hoog zouden blijven. (03)

1957
In een bericht uit de Meppeler Courant (24-08-1957) worden de plannen van Beekamp weergegeven:
 - Uitbreiding met een tweede manuaal in een zwelkast
 - Mechanische tractuur vervangen door een pneumatische tractuur
 - De dispositie die in onderstaand artikel wordt genoemd is waarschijnlijk een vrije interpretatie van de schrijver van het artikel op basis van wat hij gehoord heeft! Er staan bv. 2 prestanten 8' en 2x een bourdon 16 in genoemd.
 - De geschatte kosten voor deze zeer rigoureuze ombouw zijn uiterst laag ingeschat. (03)
4 december Er wordt besloten een lijstcollecte te organiseren met een streefbedrag van F 2.000,=.

1958:
De net opgerichte accordeonvereniging vraagt op 3 februari om oefenruimte in het lokaal. De eerste dirigent is dhr. Beekamp.
 In de kerkvoogdijvergadering van 19 mei wordt gesteld dat de reparaties van het orgel te lang duren en men betwijfelt of Beekamp wel capabel is.
Op 25 september vraagt de kerkvoogdij aan de Hervormde Orgelcommissie (HOC) om hulp. Beekamp is al 2 jaar bezig. Deze week is orgelmaker Vierdag langs geweest en heeft geconcludeerd dat Beekamp met het werk moet stoppen, omdat het orgel anders volkomen wordt bedorven. Hij raadt aan om contact op te nemen met de HOC.
Op 7 oktober beantwoordt de HOC de brief van 25 september. De HOC levert graag ondersteuning. Een deskundige zal langskomen voor een onderzoek. De kosten zijn f 45,-
Op 27 november wil de kerkvoogdij graag een gesprek met de HOC. Binnenkort wordt het orgel in Wanneperveen in gebruik genomen en medewerkers van de HOC zijn dan waarschijnlijk in de buurt. Men wil graag een oplossing voor deze pijnlijke situatie.
In de kerkvoogdijvergadering van 30 december wordt besproken dat de orgelmaker, die in Wanneperveen aan het werk is, de situatie in Kolderveen heeft bekeken en tot de conclusie komt dat het niet goed gaat. Op grond daarvan neemt men weer contact op met de HOC. De HOC komt na een gesprek met Beekamp tot de conclusie dat Beekamp zijn werkzaamheden moet beëindigen. De kerkvoogdij ziet af van een schadevergoeding als Beekamp het geld dat hij al heeft ontvangen weer terugbetaalt. Men gaat nu verder met de HOC. (11) (03) (18)

1959
Op 20 januari stuurt de kerkvoogdij een brief naar Beekamp als antwoord op een brief van Beekamp van 22 december 1958 op basis van een conceptbrief van de HOC.. De kerkvoogdij gaat akkoord met het voorstel van Beekamp om de aanneemsom terug te betalen. Alle onderdelen van het orgel moeten terug naar Kolderveen. De transportkosten zijn voor rekening van Beekamp. Als alles terug is in Kolderveen kan Beekamp zijn eigen onderdelen weer meenemen. Hierbij is ook de windlade van Beekamp begrepen.
In de kerkvoogdijvergadering van 21 januari wordt een brief van Beekamp besproken dat hij f 1800,- zal terugbetalen.
In de kerkvoogdijvergadering van 28 februari komt aan de orde dat het geld van Beekamp nog niet binnen is. Er wordt besloten niet te wachten op het geld om maatregelen te nemen.
Op 30 april stuurt de HOC een offerte van de orgelmaker Vierdag van 22 april door naar de kerkvoogdij. Voor f 5650,- kan het orgel worden gerestaureerd. De Trompet was volgens de offerte al verdwenen. In het document van Ruif wordt hij nog wel genoemd, maar gekenschetst als zeer slecht.
De volgende werkzaamheden zullen worden uitgevoerd:
 -Herstel van de windvoorziening
 -Restauratie van manuaal- en pedaalklavier
 -Nieuwe windlade en deels nieuwe mechanieken
 -Het pijpwerk restaureren en deels aanvullen uit eigen voorraad
 -Mogelijkheid tot het plaatsen van een nieuwe mixtuur op de plaats van de verdwenen Trompet
 -Herintonatie.
Op 4 mei schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat ze akkoord gaan met de offerte van Vierdag en dat ze de HOC machtigen om de opdracht te verstrekken.
Op 20 mei schrijft de HOC aan Vierdag dat de kerkvoogdij van Kolderveen de HOC heeft gemachtigd om de geoffreerde werkzaamheden te laten uitvoeren.
In de kerkvoogdijvergadering van 3 juni  wordt de offerte van Vierdag besproken. De herstelkosten bedragen f 5650,-. Men heeft besloten de werkzaamheden te laten uitvoeren. Daar komen nog de kosten van de HOC bij.
Op 21 juli brengt de HOC advieskosten in rekening.
02-09-1959 Vierdag stelt voor, na overleg met de HOC, om op de plek van de Trompet 8', die altijd slecht te stemmen was een Mixtuur te plaatsen. Besloten wordt te bellen met adviseur Renee (GJP: bedoeld wordt Lambert Erné). De extra kosten bedragen f 850,-.
21-11-1959 Offerte van Vierdag voor het leveren van een nieuwe Mixtuur 1  1/3' IV sterk.
30-12-1959 Samenvatting van een jaar, waarin het orgel ook wordt genoemd. (12) (14)) (18)

1960
Op 2 januari schrijft organiste M. Beugeling van Kolderveen een brief aan Lambert Erné. Het orgel is vanaf 22 december 1959 weer bespeelbaar gemaakt door Vierdag. Er mankeert echter nog wel het een en ander aan:
 - Kan de lijst om de voeten neer te zetten wat breder worden gemaakt?
 - De stemming behoeft nog verbetering
 - Het volume zakt weg als alle registers worden gebruikt
 - Het orgel klinkt minder krachtig dan vroeger
 - De Trompet 8', die er niet meer is, werd vroeger nooit gebruikt omdat de organiste deze niet kon stemmen
 - Toetsen liggen nog ongelijk
 - Ze mist de deling bas/discant van de Bourdon 16'. Het antwoord van Vierdag luidt dat dit niet langer gebruikelijk is. Kan dit worden hersteld?
 - De registertrekker van de Octaaf 4' zit bij het uitrekken verder naar voren dan de andere registers
 - De blaasbalg bonst als hij aan staat zonder te spelen.
 - Het orgel zou weer moeten worden als vroeger
Op 30 januari stuurt Vierdag de rekening van f 5.650,- voor de restauratie van het orgel. Daarnaast brengt Vierdag f 850,- in rekening voor de Mixtuur die op de plaats van de verdwenen Trompet is geplaatst. Een bedrag van f 3.766,- is al betaald.
In de kerkvoogdijvergadering van 22 maart komt de restauratie van het orgel weer aan bod. De verwoording van de stand van zaken in deze vergadering is nogal onduidelijk. Tot nu toe is al f 4.000,- aan Vierdag betaald. f 1.800,- zou nog tegoed zijn van Beekamp. Het orgel is nog niet gekeurd.
Op 29 september verschijnt het keuringsrapport van de HOC. De windlade en mechaniek zijn nieuw gemaakt. De intonatie is zeer bevredigend. Van het orgel resteerden na de werkzaamheden van Beekamp alleen nog de orgelkas, pijpwerk, blaasbalg en het klavier. De Gamba zou eigenlijk vervangen moeten worden vanwege de ingrepen van Beekamp. Als Vierdag beslag kan leggen op een oude Gamba, dan zal deze over enkele maanden gratis geplaatst worden. Er wordt gewezen op de mogelijke schade door de hoge vochtigheid in de kerk. Geadviseerd wordt om de laatste termijn aan Vierdag te betalen.
Op 4 oktober stuurt de HOC een rekening voor de tweede termijn van de advieskosten.
Op 26 oktober schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat de organiste van de kerk nog opmerkingen heeft bij de werkzaamheden van Vierdag. Graag zouden ze van de HOC antwoord willen hebben op haar vragen.
Op 4 november antwoordt de HOC dat ze het een en ander zullen onderzoeken. (11) (18)

Tekst website Orgelmakerij Steendam: 'Vierdag verving de mechaniek van het manuaal en van de registers. Waarschijnlijk gebruikte hij grote delen van de windlade van Van Oeckelen. Vierdag bouwde de slepen om naar een verend systeem met telescoophulzen. Ook heeft Vierdag een nieuw (gebruikt?) klavier geplaatst, uitgevoerd als balansklavier. Vierdag verwijderde de Trompet 8' en plaatste hiervoor in de plaats een Mixtuur IV sterk (1 1/3'). De huidige Gamba 8' is niet van Van Oeckelen, de herkomst is onbekend, maar waarschijnlijk betreft het hier Duits fabriekspijpwerk uit de eerste helft van de 20ste eeuw.' (02)

Dispositie na de werkzaamheden van Vierdag:
Manuaal   Pedaal
Bourdon 16' C-f1
Prestant 8'  
Holpijp 8'  
Gamba 8'  
Octaaf 4'  
Fluit 4'  
Octaaf 2'  
Mixtuur III  


1961
Op 20 januari schrijft de kerkvoogdij over een bijgesloten rekening van Vierdag van f 199,90. Ook hebben ze nog geen antwoord op hun vragen van 1960. De rekening van Vierdag heeft betrekking op een stemming en het sorteren van pijpen. Ook meldt Vierdag dat er nog steeds een bedrag van f 534,- open staat. (originele brief)
Op 13 juli beantwoordt de HOC de vragen van de kerkvoogdij. Vierdag heeft goed werk geleverd om dit orgel dat in een totale chaos was achtergelaten door Beekamp weer te reconstrueren. De door Vierdag in rekening gebrachte kosten zijn alleszins redelijk en dankzij zijn ingrijpen heeft Beekamp de ontvangen bedragen weer terugbetaald. Vierdag heeft recht op de in rekening gebrachte bedragen. De HOC wijst ook nog op het openstaande bedrag van f 428,67 voor hun advies.
Op 29 juli geeft de kerkvoogdij de opmerkingen van de organiste door aan de HOC:
 - De Mixtuur is niet makkelijk uit te trekken
 - De toetsen liggen te diep en zijn ongelijk
 - De zwarte toetsen liggen bij bespeling op bijna gelijke hoogte met de witte toetsen
 - De blaasbalg is onvoldoende bij vol orgel
 - Verder een aantal opmerkingen rond de stemming en de intonatie.
De meldingen van de kerkvoogdij worden op 17 augustus door de HOC aan Vierdag doorgegeven. In september wil de HOC het orgel bezoeken.
Op 31 oktober meldt de HOC aan de kerkvoogdij dat de geconstateerde gebreken zijn doorgegeven aan Vierdag. Op dezelfde datum brengt de HOC de door de kerkvoogdij gemelde mankementen nog een keer onder de aandacht van Vierdag. Via telefonisch overleg van de HOC met Vierdag blijkt dat Vierdag de resterende problemen toeschrijft aan de hoge vochtigheidsgraad. De kerkvoogdij is misschien genegen een verwarmingselement in het orgel aan te brengen. Het orgel moet voor Kerst worden gestemd vanwege de uitvoering van een cantate.
Op 8 november beantwoordt Vierdag de brief van de HOC. Het zwaar lopen van de registermechaniek is te wijten aan de hoge vochtigheidsgraad in de kerk. Verwarmingselementen in het orgel zouden kunnen helpen. De windmotor moet eigenlijk worden aangesloten op krachtstroom.
Op 14 december schrijft de HOC dat de huidige orgelmotor niet altijd voldoende capaciteit heeft. Nu de kerk een aansluiting heeft gekregen op krachtstroom is er een oplossing mogelijk. Er is een Meidinger windmotor van slechts 1 jaar oud beschikbaar bij de Doopsgezinde Gemeente van Groningen voor f 500,-. Een nieuwe motor zou f 800,- kosten. Orgelmaker Vierdag zou de motor voor f 350,- willen installeren en geeft f 200,- retour voor de huidige windmotor. Ook zou Vierdag dan de kleine gebreken aan het orgel kunnen herstellen.
Een offerte van Vierdag voor het leveren van een nieuwe windmotor dateert ook van 14 december.
De HOC brengt op 21 december het definitieve advies uit. De capaciteit van de huidige windmotor is onvoldoende, omdat hij is aangesloten op het normale lichtnet, terwijl hij aangesloten zou moeten zijn op krachtstroom. De HOC kan een gebruikte windmotor van 1 jaar oud leveren voor f 500,- (Nieuwwaarde f 800,-) Vierdag kan deze voor f 350,- installeren en zal f 200,- terug geven voor de oude windmotor. Een snelle beslissing is noodzakelijk. (11) (12)) (18)

1963
De HOC informeert op 28 oktober naar de stand van zaken rond de werkzaamheden aan het orgel van eind 1961 (11) (18)


Foto vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl

1964
Op 29 februari brengt de HOC reiskosten in rekening.
Op 21 augustus schrijft de HOC dat de rekening van 29 februari nog steeds niet is betaald. (18)

1974
In het boekje Kolderveen geschiedenis van kerk en dorp van M.H. Ipenburg en W.L.B. Schipper staat het orgel kort beschreven: 'Aan de toren grenst de orgelgalerij (hier ter plaatse ook wel beun genoemd), waarop zich het orgel bevindt, gebouwd in de eerste helft van de 19e eeuw, waarschijnlijk door Van Oeckelen. Het is een orgel van beperkte omvang met gekoppeld pedaal. De dispositie is als volgt: Mixtuur 1 1/3, Octaaf 2', Fluit 4', Octaaf 4', Gamba 8', Holpijp 8', Bourdon 16', Prestant 8'.'


Links Foto uit 1974 Stichting orgelcentrum nr. 2100 (03) Rechts foto 1975 http://www.kerkeninbeeld.nl

1975
Van 6 januari dateert een garantiebepaling op de gerestaureerde sleeplade en de geleverde windmachine.
Op een ongedateerd vouwblad wordt het orgel als volgt beschreven:
'Het orgel is gebouwd door de firma Van Oeckelen omstreeks het jaar 1900 volgens het mechanische sleepladesysteem, waarop 8 stemmen zijn geplaatst. Het bestaat uit 1 klavier met aangehangen Pedaal. Helaas zijn in de loop der jaren onherstelbare veranderingen aangebracht, waardoor een aantal speelmogelijkheden aan het orgel zijn ontnomen, zoals de Bourdon 16'. Deze was eerder gehalveerd en is dat thans niet meer. De Trompet 8', eveneens gehalveerd, is vervangen door een Mixtuur 3 koren sterk. Het orgel heeft hierdoor zijn oorspronkelijke karakter verloren.
De dispositie is thans als volgt:
Prestant 8'
Bourdon 16'
Octaaf 4'
Octaaf 2'
Fluit 4'
Holpijp
Gamba 8' vanaf C klem
Mixtuur 3 sterk.'

1979
Op 30 november maakt de HOC een rapport. Het orgel zou zijn gemaakt door van Oeckelen rond 1890. [sic] 'Enkele jaren geleden werd het orgel hersteld door de firma Vierdag te Enschede. Tevoren was een ombouwpoging van een malafide orgelmaker mislukt. Door laatstgenoemde werd de Trompet verwijderd omdat dit register "altijd vals was". Vierdag voerde de volgende werkzaamheden uit: herstel windlade, herstel mechaniek en Mixtuur in plaats van een Trompet. Daarnaast werd de pedaalomvang vergroot, het manuaal lijkt verder naar voren te zijn verplaatst om de bespeelbaarheid te verbeteren, De halveringen in de windlade zijn ongedaan gemaakt. 'In het algemeen zijn deze werkzaamheden naar behoren uitgevoerd.' De Mixtuur, die hier eigenlijk niet thuishoort is met goed pijpwerk samengesteld en naar behoren geïntoneerd.
De volgende problemen worden geconstateerd:
-ernstige ontstemming van vooral het gedekte pijpwerk
-slechte aanspraak van het houten pijpwerk
-deuken in de frontpijpen
-minder fraaie afwerking van de orgelkas.
Het orgel behoeft alleen beperkt herstel. De HOC is beried de werkzaamheden te begeleiden tegen een vergoeding van gewerkte uren en reiskosten. De vraag of het orgel monumentale waarde heeft is lastig te beantwoorden. Het orgel is niet ongewijzigd bewaard gebleven.
Op 3 december stuurt de HOC een rekening voor het rapport. (18)

1980
Bericht uit een onbekende krant (07-01-1983).
Offerte van Vierdag d.d. 23 mei 1980 voor een herstel van het orgel voor f 13.382,- Vierdag schat dat de werkzaamheden ca. 3 weken in beslag zullen nemen.
De volgende werkzaamheden worden uitgevoerd:
  1. Pijpwerk afnemen van de lade en opslag op het orgelbalkon
  2. Controleren en herstellen van alle conducten van de Bourdon 16', Prestant 8' en Holpijp 8'
  3. Vastzetten van de hoeden van de gedekte pijpen
  4. Uitdeuken van de front-prestant
  5. Opnieuw inregelen van de speelmechaniek
  6. Herplaatsen pijpwerk op de lade
  7. Zonodig herintonatie, beter sprekend maken van houten pijpwerk en herstel losgetrokken naden
  8. Generale stemming

Op 5 juli schrijft de kerkvoogdij dat ze op basis van het rapport van de HOC van 30 november Vierdag hebben gevraagd om een prijsopgave te doen. De prijsopgave is doorgestuurd naar de HOC. Aart van Beek verklaart dat hij akkoord kan gaan met het voorstel. De kerkvoogdij verstrekt daarop de opdracht aan Vierdag. Kan de HOC toezicht houden op de werkzaamheden?
Op 8 juli schrijft de HOC dat ze akkoord zijn met het gunnen van de werkzaamheden aan Vierdag. Aart van Beek zal de werkzaamheden begeleiden. (18)

1981
Op 6 maart schrijft de HOC een keuringsrapport voor de door Vierdag uitgevoerde werkzaamheden. 'Alle werkzaamheden zijn conform de offerte dd 23 mei 1980 uitgevoerd. e.e.a. is met zorg geschied.' Het probleem met de klimaatbeheersing is nog niet opgelost. Er wordt niet voldoende geventileerd. Het advies van Vierdag om ventilatieruitje in de kerkramen te plaatsen is niet opgevolgd. Aart van Beek noteert bij zijn bezoeken luchtvochtigheidpercentages van 85%, 80% en 68%.
Op 6 mei stuurt de HOC een rekening voor het advieswerk.
Op 18 mei schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat ze de rekening hebben ontvangen voor het toezicht op de restauratie door Vierdag. Bij de start van de werkzaamheden werd beloofd dat de HOC alleen werkuren en reiskosten zou declareren. De rekening blijkt nu hoger te zijn dan 5% van de aanneemsom.  Op 18 juni volgt het antwoord van de HOC. De HOC wijzigt het bedrag naar 5% van de aanneemsom. De kerkvoogdij kan dus het laagste bedrag betalen. (18)

198x?
In het Drents Archief is een document aanwezig waarin het orgel door een onbekende auteur wordt beschreven.

1987
Op 10 december schrijft de HOC een voorlopig rapport. Het orgel wordt nu gedateerd op 1880. Het rapport wordt gemaakt naar aanleiding van klachten over de windvoorziening. De balg vertoont geen lekkage. De vermoedelijke oorzaak zit in de dempkist van de windmotor. Deze is zo dicht dat de motor moeite had om wind aan te zuigen. Dit is inmiddels door de orgelmaker verholpen. Nu wordt gesteld dat de windlade geheel nieuw is gemaakt door Vierdag. 'Doordat de windlade vervangen moest worden heeft men de gelegenheid aangegrepen de dispositie van het instrument om te buigen in een meer neo-barokke trant. Daarvoor moesten originele Van Oeckelen-registers wijken om plaats te maken voor slecht bijpassend materiaal in moderne factuur.' De Rijksadviseur voor orgels kan onderzoeken of het mogelijk is het orgel op de monumentenlijst te plaatsen.
Op 10 december stuurt de HOC een rekening voor het voorlopige advies. (18)

1989
De fa. Kaat & Tijhuis maakt op 20 oktober een offerte voor een restauratie. Er wordt geen onderzoek gedaan naar de historie van het instrument. Dit leidt tot foutieve aannames. De offerte bevat ook een voorstel tot ombouw tot een tweeklaviers instrument met gebruikmaking van pijpwerk van Van Oeckelen en van Witte. De voorgestelde werkzaamheden worden niet uitgevoerd. (18)

1990
Op 8 januari schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat het orgel volgens 'deskundigen' een grote revisiebeurt nodig heeft. Door eerdere ondeskundige wijzigingen staat het orgel niet meer op de monumentenlijst. De kerkvoogdij wenst dat het orgel in zijn originele staat wordt hersteld, maar vreest dat dit de financiële draagkracht van de gemeente te boven zal gaan. het plan was het orgel in stappen terug te brengen naar de originele situatie. Het plaan van Kaat & Tijhusi gaat echter een heel andere kant uit. Kan de HOC adviseren?
Van 10 maart dateert een brief van K.E. Smit uit Hoogezand over het van Oeckelen-orgel in Blijham. Beide orgels lijken sterk op elkaar en zouden dus uit dezelfde tijd kunnen stammen. (03)
Lex Gunnink schrijft in 1990 een doctoraalscriptie over de orgelmaker Petrus van Oeckelen. (05) Over Kolderveen schrijft hij het volgende: 'Over het orgel van Kolderveen is bijzonder weinig bekend. Het orgel staat nergens in de ons bekende negentiende-eeuwse bronnen vermeld, ten gevolge waarvan ook het bouwjaar van het orgel onbekend is. Volgens een plaatselijke brochure zou dit orgel omstreeks 1900 gebouwd zijn. Deze datering is vermoedelijk onjuist. De kas van het orgel toont grote verwantschap met die van Blijham; laatstgenoemd orgel stamt uit 1869. Het orgel van Kolderveen hoeft niet uit dezelfde tijd als het instrument in Blijham te stammen. Van Oeckelen werkte namelijk met vaste frontontwerpen, waaruit de opdrachtgevers naar believen konden kiezen; het is dus mogelijk, dat een bepaald orgeltype na een groot aantal jaren weer terugkeert. Toch moet het orgel, gelet op de ornamentiek van de kas, welhaast van vroeger datum zijn. De ornamentiek bezit nog de vaste elementen, die zo kenmerkend zijn voor het werk van Petrus, zoals het rasterwerk onder het front en de bekronende muziekinstrumentengroepen boven op het orgel. De klaviatuur, hoewel gewijzigd, verraadt eveneens de hand van Petrus als bouwer met het klassieke inlegwerk in de hakstukken en de grote zwarte registerknoppen, waarbij de naam van het register niet op de knop zelf aangebracht is. Het beeld is bij de orgels, die zijn zoons rond 1900 maakten, geheel einders.
Het orgel is in de loop der tijd nogal aangetast. Een plaatselijke amateur-orgelbouwer deed een poging een zwelkast aan te brengen en het kleine eenklaviers-orgel uit te breiden met een aantal vaste combinaties (!) Toen dit op niets uitliep kreeg de firma Vierdag opdracht tot herstel. De aanleg voor de vaste combinaties en voor het zwelpedaal werden tenietgedaan. De sporen zijn echter aan de speeltafel tot op heden zichtbaar. De firma Vierdag ging tijdens de werkzaamheden failliet, waardoor het werk niet kon worden afgemaakt. Daarom zijn de registernamen op dit moment aangebracht op strips afkomstig uit een dymo-lettertang; Vierdag had nog geen naamplaatjes voor de registers aangebracht en de originele plaatjes zijn spoorloos verdwenen.
De oorspronkelijke dispositie van het orgel is waarschijnlijk als volgt geweest:

Manuaal
Bourdon 16'
Prestant 8'
Holpijp 8'
Viola di Gamba 8'
Octaaf 4'
Fluit 4'
Octaaf 2'
Trompet 8'

Aangehangen Pedaal en 2 loze knoppen

Deze dispositie is ook aangetast. De huidige Gamba bestaat uit zinken fabriekspijpwerk. De oorspronkelijke Trompet is vervangen door een Mixtuur 3 sterk. De Bourdon is tegenwoordig niet meer gehalveerd. In het orgel is verder een balansklavier aangebracht in plaats van een staartklavier. Het originele pedaalklavier, dat mogelijk de omvang C-a heeft gehad, is vervangen door een modern klavier met de omvang C-f'.'
Op 20 april refereert de de HOC aan een eerder uitgebracht rapport. De technische toestand is sindsdien niet gewijzigd. Het orgel is in een relatief goede toestand en er zijn geen grote gebreken te verwachten. De HOC adviseert niet op de offerte van Kaat & Tijhuis in te gaan en het orgel goed te onderhouden. Een reconstructie naar de oorspronkelijke situatie is echter goed mogelijk. Er zal dan een adviseur moeten worden aangesteld en een restauratieplan gemaakt moeten worden. Daarna kunnen er offertes worden aangevraagd.
Op 17 mei brengt de HOC de kosten voor het voorlopig rapport in rekening. (18)

1991
Op 2 februari schrijft J. Kuipers een brief aan Jan Jongepier om de aandacht van hem op dit orgel te vestigen.

1992
Van 26 maart dateert een brief van Hans Kriek. Hij heeft het orgel bezocht en vindt dat het orgel in fasen zou moeten worden hersteld. Dat Jan Jongepier al een rapport heeft gemaakt is geen probleem. Hij kan worden bedankt zonder verdere consequenties. Men moet niet te bang zijn voor instanties. Hij wil graag adviseren en verwijst daarbij naar het orgel in de Gereformeerde Kerk van Nijeveen.
Het orgel is in slechte staat. Zie Zwolse Courant (11-07-1992).
Jan Jongepier brengt in augustus  een onderzoeksrapport uit omtrent de toestand van het orgel.
Op 8 september stuurt J. Kuipers een brief aan de kerkenraad naar aanleiding van het rapport van Jan Jongepier. Kuipers looft het onderzoek van Jongepier, maar denkt dat het plan veel te duur wordt en te lang zal duren. Hij voelt meer voor het voorstel van Kaat en Tijhuis. Het plan van Jongepier is alleen realiseerbaar als er subsidie komt. (03)  (18)


Foto: Wieger van Asperen Klik op de afbeelding om een grotere versie te bekijken

1993
In het Bulletin van de Stichting Drents-Overijsselse kerken van juni 1993 staat de volgende tekst over het orgel: 'Op een tribune vóór de westmuur van het schip (in de volksmond 'het beun' genoemd) staat het orgel opgesteld. Dit instrument is in 1869 gebouwd te Haren (Gr.), zonder twijfel door Petrus van Oeckelen. Karakteristiek voor zijn werk zijn o.a. het rasterwerk onder het front en de groepen muziekinstrumenten op de torens (een lier op de middentoren en muziektrofeeën op de zijtorens). De breedte van de aan de voorzijde zwart geschilderde en aan de achterzijde in imitatie eiken geschilderde grenenhouten kas (vgl. Blijham, 1869) is 3,12 m., de diepte 1,61 m. Het orgel is in de jaren 1939-1940 hersteld door de fa. Ruijf te Dedemsvaart en in de jaren vijftig gemoderniseerd (en verknoeid!) door een plaatselijke amateur-orgelbouwer, die een zwelkast en pneumatische tractuur met vaste combinaties wilde aanbrengen. Omstreeks 1960 is het instrument hersteld door de fa. Vierdag in Enschede, waarbij - met gebruikmaking van goede onderdelen - een nieuw binnenwerk werd aangebracht.
Hier volgen de oorspronkelijke en de huidige dispositie:
Oorspronkelijk: Bourdon 16', Prestant 8', Holpijp 8', Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4', Octaaf 2', Trompet 8'
Huidig: Bourdon 16', Prestant 8', Holpijp 8', Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4', Octaaf 2', Mixtuur
Aangehangen pedaal
Het instrument vertoont sinds enkele jaren ernstige gebreken en wacht dringend op restauratie.' (14)

2012
De orgelrestauratiecommissie is door de kerkenraad ingesteld om de mogelijkheden voor restauratie van het orgel te onderzoeken. In het restauratiefonds zit, mede dankzij een legaat, inmiddels een bedrag dat dit (bijna) mogelijk maakt. De orgelcommissie bestaat uit Cor Hoorn (kerkrentmeester, voorzitter), Anneke Westenbrink-Knol (organist, secretaris), Hans Westenbrink (financieel adviseur), Johan Rodenhuis (adviseur) en ds. Wilbert Dekker (adviseur).
De orgelcommissies is met verschillende orgelrestaurateurs in gesprek geweest. Op zaterdag 3 november zijn drie leden van de commissie op excursie geweest om te kijken wat de verschillende mogelijkheden zijn. Een belangrijke vraag is: welke klankkleur is er mogelijk? Uitgangspunt daarbij is dat het orgel bijna uitsluitend gebruikt wordt voor ondersteuning van de gemeentezang. Daar moet het orgel vooral geschikt voor zijn.
De commissie heeft gekeken naar twee orgels in Oost-Groningen die van dezelfde bouwer zijn als ons eigen orgel, namelijk de 19e-eeuwse orgelbouwer Petrus van Oeckelen uit Haren Het orgel in de Gereformeerde kerk te Midwolda is qua grootte vergelijkbaar met ons orgel en is al in 1991 gerestaureerd. Het orgel in de fraaie koepelkerk te Sappemeer is veel groter dan ons orgel, maar geeft wel een goede indruk van hoe een Van Oeckelen-orgel hoort te klinken. De commissie is nu bijna aan het einde van de eerste fase en gaat binnenkort met een voorstel naar de kerkenraad. (01)

2013
Orgelmakerij Steendam gaat het orgel restaureren. Roelof Kooiker (hij leverde veel informatie aan omtrent dit orgel) stelt in een Email voor om de Trompet 8' op te delen in bas en discant.
Op de website van Steendam staan de volgende werkzaamheden beschreven (02):

Verslag van een excursie naar de orgelmakerij in 2013
Informatie van de website van orgelmakerij Steendam (02)

Dispositie:

Manuaal
Bourdon bas/discant 16'
Prestant 8'
Holpijp 8'
Viola di gamba (vanaf c) 8'
Octaaf 4'
Fluit 4'
Octaaf 2'
Cornet-Mixtuur IV
Trompet 8'

Pedaal
Aangehangen

2014
Het orgel is op 5 oktober weer in gebruik genomen. Ter gelegenheid daarvan schrijft Jaap Brouwer een brochure. (17) Zie Meppeler Courant (24-09-2014).


Foto Roelof Kooiker (06) Een nog lege galerij in begin 2014

Bronvermelding:

  1. E-Mail van Roelof Kooiker dd. 21-11-2012 met een bericht vanaf de website van de kerk.http://www.hgkd.nl
  2. Website orgelmakerij Steendam (2015)
  3. Informatie op CD van historisch onderzoek door Roelof Kooiker en Jan Kuipers (2013)
  4. Boek: Het Nederlandse historische orgel 1865-1872, 145-147
  5. Boek: Lex Gunnink, Repertorium van de orgels gebouwd door Petrus van Oeckelen orgelmaker te Harendermolen, Doctoraalscriptie muziekwetenschap, 1990.
  6. E-Mail Roelof Kooiker d.d. 25-03-2014
  7. www: http://reliwiki.nl/index.php/Kolderveen,_Kolderveen_47_-_Protestantse_Kerk
  8. www: Facebook 2014
  9. Drents Archief: 0364 - Nederlands Hervormde gemeente Kolder- en Dinxterveen 276 Notulen van kerkvoogden en notabelen 1949-1964
  10. Archief Jaap Brouwer
  11. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 7489-Kolderveen-HK Dossier 1891
  12. Drents Archief: 0364 - Nederlands Hervormde gemeente Kolder- en Dinxterveen 322 Brief van de Orgelcommissie van de Nederlandse Hervormde Kerk aan de kerkvoogdij betreffende de aanschaf van een nieuwe ventilator voor het orgel; 1961
  13. Drents Archief: 0364 - Nederlands Hervormde gemeente Kolder- en Dinxterveen 333 Stukken betreffende de aanschaf van een Petrof-orgel voor het verenigingsgebouw; 1952
  14. Brochure: De kerk van Kolderveen, Bulletin Stichting Drents-Overijsselse kerken nr. 8 juni 1993.
  15. Drents Archief: 0446 Provinciaal College van Toezicht Hervormde Gemeenten 71 1868
  16. Drents Archief: 0446 Provinciaal College van Toezicht Hervormde Gemeenten 72 1869 1e helft
  17. Brochure: Jaap Brouwer, Het Van Oecklen-orgel in de Hervormde Kerk van Kolderveen-Dinxterveen gerestaureerd, Hervormde Kerk Kolderveen-Dinxterveen, 2014
  18. Utrecht, Het Utrechts Archief 1445 Orgelcommissie 736. Kolderveen, 1958-1992
 

Organisten:

Mientje Beugeling (1941-1992)
Ze stopt vanwege haar gezondheid. Zie Meppeler Courant

Foto's van Wieger van Asperen

 Foto's montage door orgelmakerij Steendam: (08)









Foto's montage door Roelof Kooiker: