Meppel, Grote of Mariakerk

De eerste berichten over een orgel dateren uit 1516. In de zeventiende eeuw moet er ook een orgel zijn geweest, omdat in 1664 een bedrag van 266 gulden wordt uitbetaald aan organist Willem Leemcuyl voor een periode van drie jaar en drie maanden. Details over dit orgel zijn niet bekend. In 1700 ontvangt het kerspelbestuur vanuit de kerk een verzoek om een nieuw orgel te bouwen. Het kerspelbestuur legt het verzoek voor aan de elf rotmeesters van Meppel. Zeven rotmeesters stemmen voor, twee rotmeesters willen eerst een opgave zien van de kosten, één stemt tegen en één rotmeester onthoudt zich van stemming. Op grond hiervan besluit het kerspelbestuur tot aanschaf en betaling vanuit de gemeentekas. Een commissie onderzoekt de financiële mogelijkheden. In 1712 krijgt de Friese orgelmaker Jan Harmens Kamp de opdracht een orgel te bouwen met Hoofdwerk en Rugwerk. De bouw sleept zich voort tot 1720 en het orgel wordt drie keer afgekeurd. Wel levert Kamp boven bestek een Borstwerk. In 1720 overlijdt Kamp; Franz Casper Schnitger voltooit het orgel tenslotte in 1722. In 1882 wordt het orgel gemoderniseerd door Zwier van Dijk uit Kampen en verdwijnt het Borstwerk. In 1905 volgt een verdere ombouw door Jan Proper en in 1927 door Spiering uit Dordrecht. Na de oorlog worden er plannen gemaakt om het orgel in de oude staat te herstellen en uit te breiden met een zelfstandig pedaal. De Hervormde Orgelcommissie treedt op als adviseur. In 1951 krijgt orgelmaker Mense Ruiter de opdracht voor de restauratie en uitbreiding. Deze restauratie duurt uiteindelijk langer dan de bouw van het orgel zelf en wordt pas in 1968 afgesloten. De grootste vertraging ontstaat doordat tijdens de restauratie van het orgel ook wordt besloten de kerk te restaureren. In 1989 voert Flentrop een herintonatie uit en in 2014 volgt groot onderhoud door Reil.

Informatie over de kerk

Voorgeschiedenis

1516
Uit een stichtingsbrief uit het jaar 1516 blijkt dat in de toenmalige kapel een orgel aanwezig is. Elke zaterdagmorgen tijdens de vroegmis doen twee priesters dienst en bespeelt de schoolmeester-organist het orgel. (18)

1664
In 1664 wordt het salaris van 266,- over een periode van drie jaar en drie maanden uitbetaald aan organist Willem Leemcuyl. Er staat dus een orgel in de kerk. Over het orgel zijn geen gegevens bekend.

1700-1711
In het jaar 1700 ontvangt het kerspelbestuur van kerkelijke zijde het verzoek een nieuw orgel te bouwen in de Mariakerk.
Het kerspelbestuur verzoekt de elf 'rotmeesters' (een 'rotmeester' is het hoofd van een bepaalde stadswijk/rot) hun oordeel hierover te geven. Alle stemgerechtigde inwoners van elk rot worden op 8 januari 1700, tijdens een bijeenkomst in de Mariakerk geraadpleegd.
De uitkomst van deze stemming is als volgt: zeven 'rotmeesters' stemmen voor de aanschaf van een nieuw orgel, mits de ingezetenen niet extra belast behoeven te worden, twee 'rotmeesters' willen eerst een opgave zien van de kosten, één stemt tegen en één 'rotmeester' onthoudt zich van stemming. Op grond hiervan besluit het kerspelbestuur tot aanschaf en betaling vanuit de gemeentekas. Een commissie onderzoekt de financiële mogelijkheden en ontwerpt plannen voor de bouw van een groot en een klein orgel. (Waarschijnlijk wordt hier een orgel met Hoofd- en Rugwerk bedoeld). Deze commissie is tot 1711 bezig om de financiën rond te krijgen. (27)

1712
Op 9 januari besluit het kerspelbestuur van Meppel met algemene stemmen tot de bouw van een 'bequaem' orgel. De bouw van het orgel zal uit de gemeentekas worden betaald zonder de burgerij extra te belasten.
De schulte van Meppel Hendrik Schickhart (1678-1720) schrijft op 17 juli aan orgelbouwer Jan Harmens Kamp een brief waaruit blijkt, dat een aantal orgelmakers offerte gemaakt hebben voor de bouw van een nieuw orgel.

Klik op de afbeelding voor een vergroting

 "Meppel den 17 julij 1712

Monsr.
Nadat Uwe. en verscheidene andere Orgelmakers de goedheid hebben gehad aen Scholtes en Vol magten van Meppel diverse bestecken en modellen tot een te makene Orgel in hunne Kercke ter hand te stellen ook de moyte gelieven te nemen van dese Kercke te komen besigtigen, en soo mondelijk als schriftelijk daarover te berigten; soo is 't dat Scholtes en Volmagten hen over alle d'overgeleverde bestecken en gegeven consideratien hebbende geinformeerd, ten laesten sijn overeen gekomen, om alhijr in de Kercke een Orgel na het besteck en model van Arp Schnitger te laten maken, met die veranderinge dat het manuael door een dulciaen van 16 voet sal worden vermeerderd, en de puystertreder, kolen en keersen art: ii, van het besteck tot laste der besteders gesteld, niet tot laste van Beste(ste)deren, maer ten laste van den aannemer sal komen, en aldewijl Scholtes en Vol magten voornemens sijn, om dit orgel door den geenen, welke het selve aldus voor de minste prijs presenteerd te verveerdigen, te doen maken, soo komen Haer Eden. van het gemelte besteck een afschrift aen UWE., die 't model daer van ook alhijr gesien heeft, toe te senden, in verwagtinge, dat UWE. soo goed sult wesen om met den eersten te rescriberen d'aldernaeste prijs waer voor UWE. een Orgel na dit bestecken het daer toe ref lecterende model met de voorsr. veranderinge alhijr in onse Kercke soude willen maken, en wanneer UWE. ons dese naeste prijs overschrijft, soo versoeken wij dat ons teffens gelieve t'informeren hoe veel dit selve Orgel soude komen te kosten, ingevalle wij nog mogten resolveren het snijwerk ter sijden daer van af te laten en voor het selve bequame deuren te doen maken, kunnende UWE. versekerd wesen, dat wij na komen antwoord, bevindende, dat UWE. dusdanig Orgel minder als anderen presenteerd te verveerdigen niet sullen nalaten, UWE. aenstonds nader te schrijven, en Hem dit orgel finaal te besteden.
Waermede in naem van Scholtes en Vol maghten verblijve
Monsr.
UWEen dienstw. Dienr.
H.Schickhart
1712. Scholtes. "(17) Transcriptie door W.D. van der Kleij

Jan Harmens Kamp beantwoordt de brief van Schickhart op 28 juli.

Klik op de afbeelding voor een vergroting

"Wel:Ed.Scholten en Volmachten van Meppel Saluit.

De brief van Mijnheer d'Scholtes met het besteck heb well ontfangen, en soude daarop wel hebben geantwoordt, maar sulxs is niet geschiedt om dat ik van huis ben geweest, maar heb ook deze expresse ontfangen met ene brief met de namen van d'volmachten getekent, waarbij gerigt en antwoordt op de brief van mijnheer Scholtes versochten, soo ist dat ik 't orgel na 't toegezonden besteck, en de brief van mijnheer de Scholtes aannemen te maaken, te wesen met deuren voor negentien hondert en sestigh Carol. gld. ensonder deuren voor negentien hondert en tien Carol. gld. Edoch hebben uit de brief geen wijdere voorwaarden vernomen, omtrent de betalinge, en om 't werk enege tijd goedt te houden, hetwelk veel onderscheidt, in de conditien van aanneminge soudt moeten geven, waar over mijnheer d'Scholtes, mij glieve te scriven, en souden malkanderen daar over moeten spreken, 'welk well soud konnen geschieden, aanstaande dingsdagh oft woonsdaghe en morgen op 't Heerenveen sal komen, maar kan niet langer uit blijven alwaar ik UEd sal tegemoeten en met mijn model en bestek op dat mogen weten oft dit werk salI maken oft niet. Bevelen UEd. in den protextie des alderhoogsten enverbl.
UEd. Dienaar.
Belcum den 28 julij 1712
Get. Johannes Harmannus
Orgel maacker

Per ordre (adres)
Wel .Ed.Heer
Mijn Heer: H. Schickhart
Scholtes van Meppel
Mitschader: de Volmachten
tot Meppel " "(17) Transcriptie door W.D. van der Kleij

Jan Harmens Kamp stemt in met de voorwaarden van de schout van Meppel, hoewel hij nog enkele vragen heeft.Tijdens een ontmoeting in Heerenveen presenteert hij zijn model en bestek

Aan verschillende orgelbouwers (waaronder waarschijnlijk Arp Schnitger) wordt gevraagd offerte uit te brengen.

 -Bestek van Johannes Radeker

Klik op de afbeelding voor een vergroting
Tekst:

 'Opstellinge van een Nieuw Orgel.
Ten eersten zal een Nieuw Orgel worden gemaeckt, ... van twee handt Clavieren met lange octaven van groet C, Cis₉ D₉ Dis tot c"' in alles 49 clavis van Letterhout de platen en semitonen elpenbeen platen, tot dit werk behooren twie sleep windt laden met registratuir en abstrctuyr, alle veeren angehang en stem Krucken van de snarwarken van Messing draedt. Nota dient geledt te worden, dat sleepwindt laden wel gemaekt, Lange Lieve Jaren konnen leggen dat geen hooft reparatien van nooden zij₁ daerin teegendeel an de sprinckladen geduyrig is te kleuteren, en voor jong en oneervaren organist veel ongemak en verleegenheydt veroorsaekt, altoos waerschouw een jeder voor sprinkladen.

Sullen op de Manuaelslade staen dese navolgende stemmen.

1. Praestant 8 voet van klaer tin in groot C. Cis~ D, Dis etc. soo veel in 't gesicht te staan koomen, voorts alle ander pijpen van goedt metael, dient te letten dat het pijpwerk van Loodt gemaekt $00 duyrabel niet is dan van metael, want het Loot vol salpeter is, en sig selven consuimieert gelijk de ervarentheyd heeft geleert, en is ook bij het tin en meerder suyverheyd van geluyd, en het ander pijpwerk van metael veel vaster en steeviger om te hanteren.
2. Quintadeen 8voedt, welk stem seer bequaem is om bij voxhumana te gebruyken etc.
3. Spits Floit 8 voet
4. Octave 4 voet.
5. Quintadeen 3 voet.
6. Sexquialtera 2 stark.
7. Mixtuir 4,5,6 stark.
8. Cimbal 3 stark.
9. Trompet 8 voet.
10. Voxhumana8 voet.

Ten twieden komen op de Ruptifs lade te staan dese navolgende stemmen.
1. Praestant 4 voedt van klaer tin, soo veel int gesicht te staen koomen Groot C₉ Cis, D, Dis, E, F, Fis tot c"'.
2. Gedackt 8 voedt.
3. Floit 4 voedt.
4. Supra Octaef 2 voet.
5. Wal Fluyt 2 voet.
6. Quint 1 1/2 voet.
7. Scharp 4 voet.
8. Dulciaen 8 voet.

Ten derden, behoorde te minsten bij dit werk een pedaal waer in noch eenige fondamenteele stemmen komen die het gesang vervullen, vooreerst een sleepwindlade, met lange octaven groot C, Cis, D, Dis, 5, F, tot d' die groot en ruym genoegh is daer navolgenden stemmen op koomen te staen.

1. Prestant 8 voedt.
2. Bourdon 16 voedt.
3. Basuyn 16 voedt.
4. Cornet 4 voet.

Vervolgen dit pedal met een Coppel ing te maken dat men met het ant Rugpositiff kan an en afkoppelen met een Register, soo soude konde het een schoon pedael geeven waer op jeedts door een Braeff organist gedaen worden.

Ten vierde behooren tot dit werk Ses blaes Balgen ieder van 8 voet lang en 4 1/2 voet breedt, welke puysters bequamer sijn, en dienstiger voor dit werk, als puysters van 11 voet lang en 5 voet breedt, deese sijn te smal na de langte, en na de swaerte vervolgens hobbelaers, die een geduyrige stotinge in accoord maeken ook sijn ses puysters beter, of een of meer reddeloos wierden, Soo ras geen verleegentheydt geeft. Verder moet tot dit werk tot jeder hand, en pedal clavier, een speer ventiel en een Tremulant, dienstig om bij de voxhumana te gebruyken gemaekt worden. Wanneer de orgelmaker dit orgel hyr vooren beschreeven alles in allen deelen eerjijk als een braef orgelmaker (en niet bedriegelijk gelijk daer veel onder schuylt, gelijk de ondervindinge sulks wel heeft geleert) volveerdigt wil koomen te kosten de somma (geen prijs genoemd).

Bijgeschreven op de achterkant van dit bestek:

Jannus Radeker
na 't model van Snitger
2300." (17) Transcriptie: W.D. van der Kleij

Ontwerp van een besteck tot een orgel in de Meppeler Kercke, reflecterende op 't model van No 2.

Klik op de afbeelding voor een vergroting

1. Eerstelijk een gans nieuw stractuir off kaste van fatcoen soo als de laest gesonden afbeeltsel vertoond van suyver en droog wagenschot, 't gesneden werck in allen deelen op 't beste gemaeckt.

2. Ten tweden soo koomt' er binnen een nieuwe windlade van goed wagenschot, op deze windlade komen volgende stemmen van pijpwerk te staan.

Manuael

voet	pijpen
1. Prestant 8	47 in 't gesigte
2. Quintadena 16	47
3. Holpijp 8	47
4. Octava 4	47
5. Spitstloit 4	47
6. Nasset 3	47
7. Octave 2	47
8. Rouspijp 2 stark	94
9. Mixtur 4,5,6 stark	350
10. Cimbel 3 stark	141
11. Trompet 8 voet	47
12. Vox Humana 8 voet	47
12 stemmen som:	1008 pijpen

Borstwerk
3. Ten derden evenselfs een gans nieuwe windlade soo als booven geseght is daer ôp komen volgende stemmen.

voet	pijpen
1. Prestant 4	47
2. Quintadena 8	47 ) Dese twee van
3. Floite dous 8	47 ) houten pijpen
4. Blokfloit 4	47
5. Octava 2	47
6. Walt floite 2	47
7. Sexquialter 2 stark	94
8. Scharp 4, 5, 6 stark	350
9. Dulcian 8	47
9 stemmen somma:	773 pijpen

Pedael.

4. Soo sich an beide sijden van het werk in 't gesigt vertoond koomt an Elk sijde een apart windlade daer op komen volgende stemmen.

voet	pijpen
1. Prestant 16	25 Groot Fis in ' gesigt
2. Octava 8	25
3. Octava 4	25
4. Naghthorn 2	25
5. Mixtur 5, 6, 7 stark	148
6. Basuin (13)	25
7. Trompet (8)	25
8. Cornet (8)	25
8 stemmen som:	323 pijpen

in allen 29 stemmen

Het in 't gesighte staande pijpwerck van claer Engels tin.
Het binnen pijpwerck van een gemengde specie als 1000 Loot, 300 tin. De clavieren van 't Manuael en Borstwerk sullen gaan van C, D, E, F, Fis, G, Gis, A tot in 3 gestreken c''' en sullen gemaakt worden van palmhout en de semitonia van swart Ebbenhout seer net, en dat men 't Borstwerk an 't Manuael kan koppelen om beide gelijk te konnen spelen.
De Clavieren van 't pedael sullen gaan C, D, E, F, Fis tot in e'e'n gestreken d' in alles 25 claves.

Bij bovengenoemde werk sullen sijn 6 puysters 8 voet lang en 4 voet breet. Nog een tremulant door 't gehele werk, als mede een speerventiel tot elk clavier.
De puysters en Canalen moeten van droog en goed eiken sijn.
De veeren en anhangers van Messingdraet in de absiractur daar bij moeten de laden en puysters soo gereguleert wesen dat alle stemmen off 't volle werck soo wel konden gebruyckt werden als 1 off 2 stemmen en niet naar den asem snappen.
In somma alles wat tot een Orgel na deesen afbeeltsel behoord sullen d'Orgelmakers verschaffen, soo dat na de verveerdinge van verstandige en onpartijdige organisten voor goet gekeurd sal worden. Daer tegens sullen de besteders laten maken op hunne kosten het fundament en bodem daer 't orgel op komt te staan, benffens de kasten daar de puysters in komen te leggen en 't borstweer voor de orgel, ook eenen tot Meppel te vrijen handlanger geduyrende het arbeid aldaer en keers, vuyr soo als d'annemers in 't arbeiden te passe sal komen. Nog sullen besteders een schip leveren om 't orgel van Groningen na Meppel te voeren, Edoch op pericul van d'orgelmakers soo de schipper binnen door vaart. (17)) Transcriptie: W.D. van der Kleij


Een bestek van Een nieuw Orgel na 't Model No 3.

Klik op de afbeelding voor een vergroting

Manauel.	voet
1. Prestant	8 Het groot Fis in 't gesigt
2. Quintadena	16
3. Holpijpe	8
4. Octava	4
5. Spitsfloit	4
6. Nassat	3
7. Octava	2
8. Rouspijp	2 stark
9 Mixtur	4,5,6 stark
10. Cimbel	3 stark
11. Trompet	8 voet
12. Vo Humana	8 voet

Tot dese stemmen koomt en gansche nieuwe windlade soo als in 't besteck n^ro 2 gemelt is.

Borstwerk	Voet	Pedael.
1. Floitdoux	8	1. Prestant	8 voet groot C in 't gesigt.
2. Bloktloite	4	2. bourdon	16 voet
3. Octava	2	3. Octave	4
4. Quinta	1 1/2 voet	4. Naghthorn	2
5. Scharp	4 stark	5. Mixtur	5, 6, 7 stark
6. Dulciaen	8 voet	6. Basuin	16 voet
Beneffens een nieuwe windlade dog komen volgens 't afbeeltsel in dezen geen pijpen in 't gesight		7. Trompet	8 voet
		Tot desen komen 2 windladen.

Also dat in allen yn 't gansche werk komen 26 stemmen, neffens 2 clavieren met een coppeling en een voet Clavier voor 't pedael.
Hier in 4 puysters lang 7 voet en breet 3 1/2 voet dit alles in goeden manieren, gelijk in 't besteck Nro 2 gemelt is en na aanpart genoemd. (17)) Transcriptie: W.D. van der Kleij



Besteck van een nieuw orgel tot Meppel in de kerk is als volgt

Klik op de afbeelding voor een vergroting
Transcriptie van de tekst volgt nog (17)



Bestek met 3 klavieren

Klik op de afbeelding voor een vergroting

't Groot Werk	't Rugwerk	't Borstwerk
Trammelant	Trammelant	Holpijp
Scherp	Dulziaan	Octaaf
Quint	...Quint	Quintadeen
Quintadeen	Gedekte Quint	Blokfluit
Trompet	Octaaf	Nazaart
Mixtuur	Holpijp	Bas in Echo
Floit	Zexquialter	Octaaf Bas
Ruispijp	Floit	Quint Bas
Octaaf	Prestant	Blokfluit Bas
Prestant	Scherp	Nazaart Bas
Voxhumaan	kwint
Zuperoctaaf		Ventijl
Holpijp

(17)

Bestek van Jan Harmens Kamp met het Manuaal als springlade.

Klik op de afbeelding voor een vergroting
Transcriptie van de tekst volgt nog (17)



Ongetekend exemplaar van het contract met Jan Harmens Kamp van 3 november 1712.


Klik op de afbeelding voor een vergroting
Op de laatste pagina staat de onderstaande tekst:

betalinge

1713	Den 13 October	f. 606.-.
1714	Den 15 mart	f. 50.-.
	Den 6 Octob	f. 100.-.
1715	Den 30 Maij	f. 244.-.
		f. 1000.-.
	Den 7 october	f. 125.-.
		f. 1125.-.
	rest	f. 475.-.
		f. 1600.-.

(17) Transcriptie: W.D. van der Kleij

Getekend exemplaar van het contract met Jan Harmens Kamp van 3 november 1712



Klik op de afbeelding voor een vergroting

"Besteck van een Orgel om te maken in de kerke tot Meppel door Scholtes en vol maghten aan Mr. Jannes Harmannus woonaghtig tot Bel kum.

11. De bestederen sullen laeten maken het Fundament met den solder Trappen en het puysterhuys en den annemer vorts al het onderwerck tot sijne laste hebben in voegen dat het werck geheel en al op sijne kosten buyten eenige last van bestederen sal verveerdigen en in de kercke alhyer gansch veerdigh leveren en stellen. Op welcke voorsc. conditien Scholtes en Volmaghten van Meppel dusdanigh orgel omop het allerspoendighste sonder tijt versuim verveerdigt te worden aanbestedet aan Mr. Jannes Hermannus van Belkum dir hetselve door ondertekeninge deses alsoo betuygd aen te nemen voor de somme sestijn Hondert Car: guldens ad twintig stuyvers het stucke te betalen op drie termijnen het eerste wanneer het orgel tot Meppel sal gebracht hebben, het tweede wanneer het werck door bequaeme luyden bij bestederen daer toe t'ontbieden, als wesen opgenomen en voor goed gekeurt en het derde termijn een jaer daerna, namentlijck van de tijt af dat dit werck sal wesen opgenomen en goed gekeurt. Voorts verbind sigh d'ondergescr. Orgelmaker dit orgel vijf jaaren goed t'onderhouden mits dat wanneer te Meppel sal wesen om het Orgel te Herstellen dat alsdan met behoorlijcke nooddruft werden versorgd en voor reiskosten uyt en t'huys sal genieten een ducaat tot Vuft Car: guldens Des 't oirconde sijn hyer van twee alleensluydend contracten gemaakt bij B~stederen en annemer getekend en elk eene genoten actum Meppel den 3 November

A^O 1712.
getekend: Johannes Harmannus

H.Schickhart
1712 Scholtes
Hendrick Wijntjes
Hendrick Willems Backer."
 (17)) Transcriptie: W.D. van der Kleij

1713
Op 25 januari komen de kosten aan de orde die zijn gemaakt bij het bezoeken van orgels in Steenwijk en 'Vriesland'.
Op 30 januari wordt overlegd over een nieuwe schoolonderwijzer, omdat deze ook in staat moet zijn het orgel te bespelen.
Op 15 februari is er een bestek voor de orgelgalerij, zodat daar op ingeschreven kan worden.
In maart wordt er weer overlegd omtrent het functioneren van de huidige schoolonderwijzer en het aanstellen van een tweede schoolonderwijzer, die zou kunnen functioneren als organist.
Ondertussen wordt besloten in zee te gaan met de Friese orgelmaker Jan Harmens Kamp. Het bestek staat hierboven opgenomen met daaronder de handtekeningen van de schulte van Meppel en de orgelmaker.
Op 13 oktober 1713 ontvangt Jan Harmens de eerste termijnbetaling van f 606,- van de aanneemsom van f 1.600,-. Kamp moet dus begonnen zijn met de bouw van het 'bequaeme' orgel. De vorderingen kunnen we aflezen uit de data waarop aan Kamp bedragen worden betaald: :

oktober 1713	f 606,00
mei 1714	f 50,00
november 1714	f 100,00
mei 1715	f 244,00
oktober	f 225,00
maart 1716	f 10,00
juli 1716	f 250,00
Totaal	f 1485,00

Het resterende bedrag zou hem na algehele goedkeuring van het orgel worden uitbetaald.
Op 23 oktober en 5 december komt de kwestie van de organist weer aan de orde. Men besluit te gaan zoeken naar een tweede schoolonderwijzer/organist via een advertentie in de couranten van Amsterdam en Haarlem.

1714
Op 23 januari komt het benoemen van de schoolonderwijzer weer aan de orde in het kerspelbestuur. De benoeming zal plaatsvinden op grond van een onpartijdig rapport door schulte, volmachten en rotmeesters. Benoemd wordt Lucas Muselaer uit 'Hinloopen' als eerste schoolmeester/organist.
Op 25 januari wordt nog overlegd omtrent de kosten van de sollicitatieprocedure voor de organist.
Op 6 april wordt Henric Hocksbergen benoemd tot 'puistentreder'. Hij wordt ook al betaald en het orgel is misschien al deels bespeelbaar. Ook is hij nodig bij de intonatiewerkzaamheden.
In dezelfde maand komen ook de arbeidsvoorwaarden van de schoolonderwijzer/organist aan de orde. Hij krijgt een salaris van f 130,-, maar heeft ook inkomsten uit andere kerkelijke bronnen.

1716: 1e keuring
Jan Harmens Kamp is in 1716 zover gevorderd dat het orgel gekeurd kan worden. In een vergadering van 24 maart besluiten de volmachten van de stad te zoeken naar 'een bequaem orgelist, orgelmaeker of selfs twee orgelisten teneinde het orghel tot Meppelt op te nemen'.
Op 24 maart besluit het kerspelbestuur het orgel te laten keuren door twee organisten of een organist en een orgelmaker.
De eerste keuring wordt verricht door de Deventer organist Nic. Berff. Zijn keuringsrapport is gedateerd op 1 april:

• 'Het orghel tot Meppelt gemaeckt door Jannus Harmannus hebbe ick bevonden is heel wel nae het besteck gemaeckt.
• De dulciaan 16' int manuaal (= Hoofdwerk) hebbe ick daer niet in bevonden omdat de kerck te leegh (laag) is sal de meester de dulciaan daer geen plaace voor hebbe kunnen uutvinden.
• lck hebbe bevonden een werkien booven het besteck, een derde clawier, bestaende uut de naevolgende registers:

w.g. N. Berff, 1 April 1716'.
Op de achterkant van het rapport een overzicht van de bedragen die Kamp tot nu toe heeft ontvangen. Van de afgesproken f 1600,- heeft hij volgens het overzicht f 1485,- ontvangen.
Aan Jan Harmens wordt meegedeeld dat het orgel niet eerder aanvaard zal worden dan na herstel van de in het rapport genoemde gebreken. (25, 26)

1717: 2e keuring
Op 26 januari wordt Jan Gerrits Wever als orgeltrapper genoemd voor een salaris van f 15,-. Hij dient ook orde te houden bij de kinderen op de galerij.
De tweede keuring wordt op 13 juni uitgevoerd door Hendrik Laageman uit Amsterdam en een zekere Steenbergen. Nu komen eerst goed de gebreken aan het licht van het 'bequaeme' orgel. Van dit rapport is een copie gemaakt en ondertekent door Laageman, Schickhart en Kamp.

• 'Het orgel is niet volgens besteck gemaeckt, dog evenwel ten opzigte van getal van registers genoeg gedaen.
Is bevonden int bovenste clawier een suysinge van wint als men het clawier beslaet ende registers afset.
• Int middelste clawier sijn huylingen van geluijt.
• Het rughpositiv heb hetselve, alsoock verscheide deurspreecken.
• Eenige registers hebbe niet haer regte aard en eigenschap van geluijt insonderheid de Holpup int positiv, die gelijkt meer nae een Quintadeen.
• De meeste registers int geheele werck sijn traeg van aenspraeck en sommige pijpen sijn sterck en andere swack van geluut.
• De Vox Humana is geen Vox Humana, nog van maeksel off geluijt maer een Toetsijn

w.g. Hendrik Laageman. 13 juni 1717'.

Onderaan de brief en op de achterkant staat de reactie van 6 juli van Kamp. Hij zal de geconstateerde fouten gaan herstellen. Dit gedeelte van de brief is ondertekend door Kamp en de schout Schikhart

De volmachten, die zich voor het kerspelbestuur moesten verantwoorden, verzochten Kamp alle gebreken op eigen kosten te herstellen. Zij hadden genoeg gekregen van zijn uitvluchten en omdat zij niet van plan waren nog langer te wachten op een algehele afwerking dachten zij er sterk over een andere orgelbouwer te raadplegen.
'.....aale schaden en costen op hem te verhalen waarover hem mr. Jannes Mermannus in Vriesland niet gedenkende na te loopen en om van hem niet langer ongeleijnd of met woorden gepaijd te worden, doch door desen hem verders afvragen, of alhier domiciluim citandi wil stellen en annemen hetgene in cas van discrepantie door den Richter alhier sal gewesen worden te willen nakomen....'.

Op 23 juli schrijft Jan Harmens aan organist, Luicas Muijselaar:
'Monsr. Luicas Muijselaar,
Schoolmeester en Organist tot Meppelt.
Waerde vrind, Ick doe Ue: door desen versoeken als dat ghij' belieft bekent te maeken aen de Burgemeesters dat ick een stuck werck onder handen hebbe gekregen alhier in de provincie op het Bilt aen St. Jacobs Kerek dat ten eersten moet gemaeckt worden also de Heeren nogh een maent gelieve te toeven en dan sal ick komen om het werck te verbeteren dat het van goede eerlicke menschen voor goed gekeurd worde hier toe mij verlaete en verblijve ondertusschen,
Ue goedgunstige vrindt,
w.g. J. H. Kamp. mr. Orgelmaeker'

Schickhart reageert op 26 juli op de brief van Kamp aan Muijselaar. Ze zijn het niet eens met het uitstel van een maand en willen dat Kamp zo snel mogelijk naar Meppel komt.
Hierop reageert Jan Harmens op 28 juli en bericht dat de gebreken hersteld zijn zodat het orgel opnieuw gekeurd kan worden.

In een brief van 25 september wordt Hendrick Laageman voor de tweede maal verzocht het orgel te komen keuren, omdat Kamp in Meppel geweest is en de geconstateerde problemen heeft opgelost.
Op dezelfde datum stuurt Schickhart een soortgelijke brief aan Steenbergen, die het orgel samen met Lagemaan keurde.
Laageman verzoekt in een brief van november om uitstel tot Pasen in verband met het invallen van de winter. (25, 26)

1718
Of deze tweede keuring in het voorjaar van 1718 heeft plaats gevonden weten we niet met zekerheid. Mogelijk betreft het dit ongedateerde rapport.

Derde keuring
Op 2 augustus schrijft Laageman dat hij het orgel niet kan keuren op 5 september, maar hij kan wel 14 dagen later op 19 september naar Meppel komen. Hij trekt voor de keuring drie dagen uit.
Op 9 augustus schrijft hij als antwoord op een brief uit Meppel dat hij toch kans ziet naar Meppel te komen om op 5 september het orgel te keuren.
Laageman verricht voor de tweede keer de (derde) keuring en kan alleen vaststellen dat de gebreken niet zijn hersteld. Bij deze keuring is Kamp door ziekte verhinderd aanwezig te zijn.
De zoon van Kamp schrijft op 28 augustus:
'Mijnheer H. Schikhart, Scholtes tot Meppelt.
Mijn heer, ick doe Uc: door deesen bekent maeken tot groote droefheit van mij dat mijn Vader Jan Harmens Mr. Orgelmacker seer gevaerlick krank leit niet weetende hoe de groote Oodt met hem versien heeft alsoo mijn Vader niet op geseijde tijt kan komen om het oorgel op te nemen en ingevallen het ten quaesten komt uyt te vallen dat Godt de Heere een ijnde aen Sijn E. Leeven quam te maeken soo sal ick persoon overkoomen en met Ued: spreecken en, soo hij wederom tot gesontheit komt hetwelk ick verhoope soo sal men Ued: een veertien daagen vooraff kennisse geven wanneer mijn Vader in stact is dat hij selfs bij Ued: kan Koome versoeke dat Ued: hier van kennisse beleive te geeven aen de Heeren Burgemeesters hier meede ijndigende verblijve altoos
Ued: onderdanige en Dw. Dienaear
J. Kampen 1718
Belcum den 28 augustus 1718'.

Op 25 juni biedt 'Rudolph Garrels' zijn diensten aan. Hij verwijst naar het orgel dat hij heeft gebouwd in Eelde in opdracht van dhr. Burmania uit 'Sneeck'. Ook noemt hij het orgel in 'Suedlaeren'.
Op 19 oktober schrijft 'Rudolph Garrelts' nog een brief aan Schickhart als antwoord op een brief van 17 juli. In deze brief biedt hij nogmaals zijn diensten aan en verwijst daarbij ook naar het orgel in Anloo waar hij mee bezig is. (25, 26)

1720
Na een jaar stilte zijn er weer berichten over het orgel. Het is niet bekend waarom er 1719 geen berichten over het orgel waren.
Op 13 april wordt Kamp gesommeerd het orgel af te bouwen omdat anders de gebreken op zijn kosten worden hersteld.
Op 20 april meldt de zoon van Kamp dat zijn vader zover is hersteld dat hij naar Meppel kan komen om naar het orgel te kijken.
Op 25 april schrijft Kamp zelf spoedig te zullen komen om het geheel nu werkelijk af te werken.
Op 7 oktober wordt weer tot een keuring besloten maar Jan Harmens kan, wegens ernstige ziekte, niet aanwezig zijn. De keuring wordt uitgesteld.
In een ongedateerde brief van de schulte van Meppel Schickart krijgt Kamp een laatste kans om het orgel in orde te brengen.
Er is nog een ongedateerde brief van Schikhart met afspraken omtrent het herstellen van de gebreken.
Dat Kamp ziek is blijkt ook uit een brief die zijn zoon op 23 oktober schrijft. (25, 26)

1721
Op 8 januari 1721 overlijdt Jan Harmens Kamp zonder dat hij de geconstateerde problemen volledig heeft kunnen oplossen. In een brief van Kamp jr. worden de volmachten hiervan op de hoogte gebracht. Behalve deze mededeling heeft dit schrijven ook nog een zakelijke kant. Kamp jr. spreekt over een geleden schade van f 1200,- en brengt tevens bij de volmachten onder de aandacht dat er nog een tegoed is te innen van de aanneemsom. Omdat Kamp jr. niet persoonlijk naar Meppel kan komen om deze zaak te bespreken, verzoekt hij hen van dit schrijven goede nota te nemen en voor een coulante afhandeling zorg te dragen.

'Mijn Heer,
Mijn Heer, ick wil niet twijffele off UED: sult mijn Mecieve van de 23-8 ber. 1720 wel ontvangen hebben op ordre mijn Vader en tot Antwoord op UFd: Mecieve van den 13-8 ber., waer in ick gemeld hebbe de Swackheit van mijn Vader door die Reise van Meppelt veroorsaeckt en heeft sedert dien tijt geen gesontheit gehadt en heeft gesuckelt tot het ijnde van sijn Leven alsoo het God al-machtig heeft belieft mijn lieve- en seer beminde Vader op te ijsen uijt dit bedroefde Tranendal tot een overgangh in een Eeuwighduierende gelucksaligh leven op den 8 januarus 1721, 500 hebben ick niet kunnen naelaeten, om UEd; door deeser doen van kennisse te geeven en hadde alle seer en verpligt geweest om het selve te doen maer hebbe het niet eerdre kunnen doen om reeden van Swackheit en moglickheit dien ick in mi~n W. vaders Boedel hebben gevonden en gesien dat mijn W. Vader soo veel schaede heeft geleden aan het orgel tot Uwent gemaeckt sal wel bedraege Twaleffhondert guld. Alsoo sijn naelaetenschap seer slegt hebbe bevonden tot mijn en mijn beijde susters leedwesen en alsoo nogh ongeveer tweehondert vijftigh car. gulden bij UEd: te goede sijnde en het bedongen werck waere voldaen. Soo is ons aller versoekt seer ootmoedelick oft UEd: voor ons niet bij de Heeren kante wege bringen dat wij boven genoemde soma 500 veel min off ten deele als de Heeren ons believen toe te leggen kan overmaecken en ick will hopen dat de Heeren die goetheit voor ons sullen hebben om ons verzoek te voldoen ick soude selfs bij UEd: over hebbe gekomen om met UEd: ende Heeren te spreecken maar mijnbedieninge laet niet toe om buijten de provinsie te gaen alsoo haer Ed: Hoog: ten Admiraliteit hebben aengestelt tot Harlingen op het Cantoor van de Convoijen als Contrarolleurs enz. enz.
Jan Kampen. 1721
Harlingen 18 april 1721'.

Op 29 mei wordt door het kerspelbestuur overlegd wat nu te doen nu de erfgenamen van Kamp hebben gezegd het orgel niet te kunnen afmaken. Er wordt besloten een orgelbouwer te ontbieden. '....daartoe een orgelmaker sullen ontbieden en met denselve ten minste prise over het volstrecken (afwerken) van het orgel soecken te accorderen, onvermindert des Carspels recht tegen gemelte Erfgenamen, (de erfgenamen van Jan Harmens worden hier bedoeld) so wanneer meerder moste betaelt worden, als hij het Carspel dieswege nog te goede Is.....'.
De ontboden orgelmaker is Frans Caspar Schnitger die net het grote orgel in de Michaelskerk te Zwolle heeft voltooid.
Op 24 juni meldt het carspelbestuur dat Schnitger het orgel heeft gevisiteerd en dat hij het orgel voor f 650,- kan voltooien. Schnitger stelt op 24 juni 1721 in zijn bestek het volgende voor:
'....dat int manuaal (Hoofdwerk) een nieuw secreet sleeplade (in plaats van de springlade van Kamp) met een nieuwe registratuire en abstractuire sal gemacekt worden, neffens een nieuwe dulciaan sestijn voet dat een basse en tenor gravietelits en lievelijek koomt...'.
Het werk wordt aan Schnitger opgedragen voor f 650,-. '....so niet minder dan voor dit bedrag......'.
Op 11 november wordt aan Schnitger f 325,- betaald zodat het waarschijnlijk is Schnitger is begonnen met de werkzaamheden, of er al mee bezig was. (25, 26)

1722
De volmachten verzoeken Hendrik Laageman voor de derde keer het orgel te komen keuren, maar Laageman bedankt voor de eer om nog een keer naar Meppel te komen. (schrijven van 18 april 1722).

Vierde keuring
Daarop wordt de bekende organist van de Martinikerk in Groningen, Petrus Havingha, verzocht de keuring te verrichten.
Havinga legt zijn bevindingen vast in een keuringsrapport van 8 mei:

w.g. Petrus Havingba, 8 mei 1722'.

Op 9 mei 1722 wordt aan Frans Caspar Schnitger het resterende bedrag van f 325,- betaald. (25, 26)

1723
Op 23 januari komen in het kerspelbestuur de kosten van de verteringen van de orgelmaker nog een keer aan de orde.

1766
In de vergadering van het kerspelbestuur van 25 januari wordt organist Muiselaer genoemd. Schulte Jan Alting vraagt of zijn zoon een stoel kan krijgen 'op' het orgel. Uit de tekst blijkt niet wat de reden daarvan is.

1788
Nicolaas Arnoldi Knock noteert de dispositie. (33)


1780
Op 15 mei komen bij het kerspelbestuur de stoelen bij het orgel weer even aan de orde.

1793-1798
P.A. Derks noemt in zijn artikelen over het orgel in de Meppeler Courant van 1897 de volgende werkzaamheden aan het einde van de 18de eeuw:
'In het laatst der vorige eeuw schynen er nog al gedurig reparatien aan het orgel te zyn verricht, wy vinden daarvan slechts eenige aanteekeningen op het gemeentelyk archief als bewerkstelligd door Rudolph Knol, orgelmaker te Norden in Oost-Friesland. Den 2 Nov. 1793 ontving hy voor reparatie en schoonmaken f 100. — Den 10 April 1796 de som van f 12 ; 6 Aug. 1797 weder f 14 en 5 stuiver, en den 25 Aug. 1798 nog eens der f 12,— terwyl de orgeltreder ook voor zyne adsistentie en hulp behoorlyk daggeld werd toegelegd.' (24)

1811
Scheuer repareert het orgel voor f 130,- en neemt voor f 16,- per jaar het onderhoud op zich. Zie tekst.
'De ondergetekende Johan Christoffel Scheuer,
orgelmaker te Coevorden, heeft op zich genomen
het orgel in de kerk te Meppel voor dit maal
Voor de Summe van hondert dertig Guldens
in die orde te brengen, dat het zelve het
nderzoek van deskundigen niet alleen
kan doorstaan, maar verbindt zich tevens
om het zelfde orgel (buiten gewone, onvoorziene
en buiten zijn toedoen, veroorzaakte ongevallen
alleen uitgezondert dat) voor de Summa van
zestien Guldens in het jaar voor zijn
leven lang in zulk een orde te houden
dat het ook het onderzoek en de goedkeuring
Van deskundigen kan wegdragen.
behoudende evenwel dfe tegenwoordigen
Kerkvoogden Voor hunne successeuren
de Vrijheid om van dat accoord, des
verkiezende, te kunnen afgaan
Des mijne vertekening
in Meppel den 5? April 1811
H.C. Scheuer
orgelmaker
te Coevorden'

1813
Scheuer verricht een stembert voor f 16,-. De balgentreder wordt betaald voor het balgentreden tijdens het stemmen.

1815
Voor twee reparaties krijgt Scheuer f 20,-.

1816
Voor stemmen en reparatie wordt f 56,- aan Scheuer betaald.

1817
Stemmen en reparatie van het orgel, betaald aan Scheuer f 18,-.

1824
In de vergadering van  van kerkvoogden en notabelen op 5 november wordt besloten geld vrij te maken voor het restaureren van het orgel.

1825
Op 9 maart wordt in de vergadering van de kerkvoogdij gemeld dat Scheuer een bestek zal maken voor de reparatie van het orgel.
Op 4 mei wordt het bestek van Scheuer door de kerkvoogdij goedgekeurd.
Op 25 mei is de tekst van het contract met Scheuer opgenomen. Het contract bevat 11 artikelen. De kosten bedragen f 1200,-. Te betalen in vier termijnen.

1826
In een brief van 3 november verontschuldigt Scheuer zich dat hij niet in Meppel is geweest. Hij is van plan het volgende voorjaar te komen. (22)
Welke werkzaamheden door Scheuer zijn uitgevoerd is niet duidelijk, maar over het uiterlijk schrijft Scheuer het volgende: 'de beeltenis van koning David als harponier, indien er plaats voor is, na evenzoo der grootte des orgels en twee famen of iets dergelijks ter verfraaiing derzelver van gips gemaakt'.
Scheuer heeft het houtsnijwerk verwijderd en vervangen door drie gipsen beelden.

1839
Op 30 juli schrijft organist Willem Koning een rapport over de staat van het orgel. Uit zijn rapport komt het volgende naar voren:
 - 'De blaasbalken allen lek'
 - 'De kanalen waarschijnlijk ook niet winddigt'
 - Een groot aantal opmerkingen over de Trompet 8'
 - Soortgelijke opmerkingen over de Fagot 16'
 - 'Prestant G spreekt niet'
 - 'Voorts is de Stemming des geheelen werks hoogst noodzakelijk, daar vele toonen zeer onzuiver zijn'
 - 'In het Borstwerk hoort men bij aanhef van sommige toonen veel geruisch der wind en voorts bij veelen zoals in het rugwerk, een aanmerkelijk bijgeluid dat zeer hinderlijk is in de goede behandeling bij den openbare Godsdienst'.
Scan van het rapport. (16)

Op 19 augustus stelt organist Koning de defecten aan het orgel opnieuw aan de orde. Als er niets wordt gedaan zal de situatie alleen verder verslechteren.
Op 21 september schrijft Scheuer dat ze pas in het late najaar naar Meppel kunnen komen vanwege de nieuwbouw van een orgel. (21)
Of de gebreken die door Koning worden genoemd zijn hersteld, is niet duidelijk.

1852
Het orgel is gerepareerd door de orgelmaker Bergman uit Amsterdam. Bij de ingebruikname bespeelt organist Siltinger het orgel en zingt het gezanggezelschap Harmonie. Zie Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant van (28-05-1852 _.

185x
De dispositie wordt genoteerd door Broekhuyzen

1855
Blijkbaar is er naast een organist ook een voorzanger nodig. B. Heinen neemt ontslag. Er melden zich zeven kandidaten. Na een vergelijkend onderzoek wordt A.R. Uhl benoemd. Hij was onderwijzer aan de armenschool van de diaconie. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (27-06-1855).

1863
Het Franse gezelschap dat op 20 februari in Assen een concert gaf, mocht in Meppel geen concert in de kerk geven. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (24-02-1863).

1865
Er zijn plannen om kerk en orgel te verbouwen: 'Men spreekt ervan dat de Hervormde Kerk in beteren toestand wordt gebragt. Zij is te laag van zoldering en heeft groote behoefte aan een beter orgel'. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (30-03-1865).

1869
Weer een wens voor een nieuw orgel: 'Als de financiën het gedoogden, dan ware een nieuw orgel voor een kerkgebouw als 't onze, zeker geen overtollige weelde. Te Steenwijk o.a. heeft de groote kerk thans een orgel, krachtig, liefelijk en welluidend van toon - waarbij het onze ver moet achterstaan - en dat zijn plaatsing enkel. naar wij meenen, te danken heeft aan vrijwillige bijdragen der vermogende gemeenteleden.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (12-11-1869).

1870
Ds. Gunning uit Den Haag houdt een rede over 1 Koningen 8: 35-40 voor een overvolle kerk. 'Het orgel werd door een dilettant bespeeld, die zich uitnemend van zijn taak kweet. Men kon echter dadelijk merken, dat de maestro afwezig was. Wij houden ons anders voor de heerlijke pre- en interludiums van den laatste zeer aanbevolen.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (12-03-1870).

1871:
Er is een tekort van f 1200,- bij de kerk. 'Die periodieke tekorten worden werkelijk verontrustend. en worden ze ook al gedekt, ze zijn toch oorzaak dat van het aanbrengen van een nieuw orgel in de kerk - waarlijk geen overtollige weelde - vooreerst wel niets komen zal, tenzij onze vermogende ingezetenen, evenals om het armhuis en het burgerweeshuis, ook om een orgel wilden denken.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (21-11-1871).

1879:
In onderstaand reisverhaal hoort de schrijver H. Boom van een kenner dat het orgel in Meppel een 'prul' is en nodig vervangen zou moeten worden: '[...] Genoeg - Meppel heeft het voorregt een organist te bezitten, die van het orgel kan maken wat het niet is, maar ook om zijnentwille hoop ik, dat aan de kerk een orgel worde gegeven, zijner talenten en tevens der gemeente waardig! Moge de harmonie der "woorden" te Meppel niet volmaakt zijn - in die der "toonen" is het anders en allen kunnen dus de handen ineenslaan om een orgel te verkrijgen.' dat zuiver en liefelijk van toon de gemeente ook stemt tot harmonie.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (05-03-1879).
Op 5 september vraagt de kerkenraad naar aanleiding van het vertrek van voorlezer/voorzanger A.R. Uhl aan de kerkvoogdij onder welke voorwaarden sollicitanten voor deze functie kunnen worden opgeroepen.
Op 26 september vraagt de kerkenraad of de kerkvoogdij akkoord kan gaan met de benoeming van M.J. van Rooijen. Hij is benoemd via loting, omdat ook na een tweede stemming er een gelijk aantal stemmen was voor A.R. Uhl en J. Hulst. (21)

1882
In de kerkvoogdijvergadering van 6 mei wordt overlegd over de restauratie van het orgel. Aan de voorzitter van het college wordt opgedragen daarover te corresponderen met de organist/orgelbouwer Zwier van Dijk uit Kampen. Speciaal wordt genoemd de noodzakelijke reparatie van de Trompet en de Dulciaan van het Hoofdwerk.
Er zijn geen gegevens bewaard gebleven over de werkzaamheden die Zwier van Dijk uitvoerde.
Als de dispositie uit het boek van Van 't Kruijs Verzameling van disposities der verschillende orgels in Nederland' uit 1885 wordt vergeleken met de dispositie uit Knock dan worden de werkzaamheden deels duidelijk.
Zwier van Dijk heeft het Borstwerk verwijderd bij Broekhuijzen wordt het Borstwerk nog genoemd en in de dispositie bij Van 't Kruijs in 1885 is er sprake van een tweeklaviers orgel.




1883
De Amerikaans zanger Philip Phillips geeft op 24 augustus een concert met als begeleiding een harmonium. Misschien was het orgel toen nog buiten gebruik vanwege de restauratie door Zwier van Dijk? Provinciale Drentsche en Asser courant (25-08-1883)
Daartegen spreekt dat hetzelfde concert ook is uitgevoerd in de Hervormde Kerk van Assen, waarbij ook het harmonium werd gebruikt.
In september wordt Wiecher Brug benoemd als voorlezer en voorzanger voor een salaris van f 75,- per jaar. Hij volgt W.J. van Rooijen op. Voor de functie melden zich maar twee sollicitanten. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (04-09-1883)
Op 5 september wordt het orgel weer ingebruik genomen met een bespeling door beide orgelmakers en door de plaatselijke organist Zillinger. het woord werd gevoerd door ds. van den Hamme.
Over het orgel wordt het volgende gezegd:
- 'Jaren lang was bet er treurig mede gesteld en weinig dacht men, dat het oude orgel nog voor zoodanige reparatie vatbaar was, als thans bleek het geval te zijn. Helder en zuiver klonken de toonen door het kerkgebouw en gaven ons de getuigenis, dat de huren van Dijk en Proper zeer zijn aan te bevelen in hun vak.'
- 'Kerkvoogden der Hervormde gemeente te Ileppel achten zich verplicht te verklaren, dat de Heer Z. VAN DIJK, Orgelmaker en Organist to Kampen, zeer aan te bevelen is voor liet in orde brengen van kerkorgels. Het orgel in de kerk alhier, dat men versleten waande, heeft hij met zijn neef PROPER tegen zeer billijken prijs in nitmuntenden staat ge-bracht, zoodat zij eer van hun werk hebben.'
Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (06-09-1883), Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (02-10-1883).
Op 11 december geeft de blinde organist Oord een concert. Over het orgel wordt gezegd: 'Ook deze uitvoering bevestigde ons in ons gevoelen , dat het kerkorgel door de laatste reparatiën aanmerkelijk in goeden toon en kracht heeft gewonnen. Vooral de Vox Ilinumei klonk prachtig, doch zou de voortdurende hoorbare werking der pedalen weg zou kunnen worden genomen, zou het gehoor er veel door winnen.' Zie Meppeler Courant (08-12-1883), (15-12-1883).

1884
Concert met organist Godefroy uit Steenwijk op orgel en Mevr. De Koe-Elzinge uit Amersfoort. Zie Meppeler Courant (1884-05-14).

1897
Vier artikelen van P.A. Derks over het orgel. Zie Meppeler Courant 24-04-1897 + resttekst, 01-05-1897, 15-05-1897 en 02-06-1897

1905
Na de Pinksterdagen wordt een begin gemaakt met de restauratie van het orgel door orgelmaker Jan Poper. Zie Het Orgel (1905 mei).
Proper verplaatst de speeltafel naar de linkerzijwand van het Hoofdwerk. Het is waarschijnlijk dat Proper de Rugwerklade op de (lege) plaats van de Borstwerk-lade heeft gelegd, (voor de laatste restauratie bevond zich op deze plaats de Rugwerklade) terwijl hij ook de klavieromvang heeft gewijzigd. Was de klavieromvang nog steeds ongewijzigd, C-c3 Proper gaat deze omvang uitbreiden door cis3 t/m f3 terug te koppelen aan het lagere octaaf, alleen echter in het Hoofdwerk. In het Rugwerk heeft Proper de oplossing gevonden door de windlade te verlengen. Daar Cis en Dis uit het groot octaaf ontbraken, zijn daarvoor op de verlengde lade pijpen aangebracht. (behalve voor Sesquialter en Quint 3). Wat de Hoofdwerklade betreft heeft men dit manco opgelost door een in zijn stunteligheid nog geniale constructie: Nasat en Octaaf 2' spreken op één pijp, Holpijp en (front-) Prestant evenzo, Ruispijp en Mixtuur bleven stom. De trompet 8 kreeg een toevoeging van 2 pijpjes van + 30 cm lengte, voorzien van een harmoniumtong. Trekt men de Prestant die op de lade staat, dan schuift het sleepje onder deze trompet half open en fungeert deze 'Trompet' als Prestant 8.' Dit hele geval is op een aparte lade aan de zijkant van het Hoofdwerk boven de speeltafel aangebracht. Hiervoor was een uitbreiding van de kas noodzakelijk. Naast de Rugwerklade zijn nog pijpen aangebracht waarop Cis en Dis van de Prestant 4'; Fluit 4'; de Holpijp 8' en de Bourdon 16' van het Hoofdwerk spreken. Om deze pijpen een plaats te geven, zijn 7 pijpen van de Holpijp 8' van het Rugwerk (toen op de plaats van het Borstwerk) in de lege Rugwerkkas geplaatst. Proper voltooide de restuaratie in vier maanden.
Het orgel wordt op 24 november weer in gebruik genomen met een concert door de eigen organist P.J. Sonbeek. De predikanten van 't Hooft en Ossewaarden voerden het woord. Er waren 400-500 bezoekers. Zie Het Orgel (1905 december). Jan Godefroy organist in Steenwijk zegt in het bericht: ' De herstelling van het oude orgel was werkelijk noodig. Ik herinner mij dat orgel bespeeld te hebben, plm. 20 jaren geleden. Toen was het al niet heel mooi meer, het had aangehangen pedaal. Na dien tijd werd er dan ook voor concerten geen gebruik meer van gemaakt.'
Zie ook Het nieuws van den dag : kleine courant (29-11-1905), Provinciale Drentsche en Asser courant (27-11-1905).


Foto: AR 51321-65 (34)

1906
Op 20 juni geeft organist Joh. W. Wensink een concert met mej. Lignac (sopraan) en mej. Oterbeek Bastiaans (alt). Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (27-11-1905), (22-06-1906).


1920
In deze periode voerde de Nederlandsche Organisten Vereniging (NOV) een campagne voor salarisverhogingen. Dit lukte in Meppel. Het salaris werd met f200,- per jaar verhoogd.

1926
Op 27 december schrijft de rijksarchivaris van Drenthe aan de secretaris-kerkvoogd van Meppel H. Vink, dat hij in de gestuurde archiefstukken niet heeft kunnen vinden wat hij zocht. Dat had hij ook al verwacht, omdat het orgel niet door de kerkelijke gemeente is aangeschaft, maar door de burgerlijke overheid. De archivaris stuurt informatie mee van een zekere Koops (waarschijnlijk Willem Koops 1844-1922 uit De Wijk), waarin de geschiedenis van het orgel wordt beschreven. In het gemeentearchief van Meppel is volgens de rijksarchivaris veel meer informatie te vinden. Hij stelt voor dit archief te bezoeken. In dezelfde archiefmap is ook nog een ongedateerd aantekenbriefje te vinden met gegevens over de in 1825 uitgevoerde werkzaamheden door Scheuer. Een paar keer vergist de schrijver zich en noteert per ongeluk '1925'.
Een ander aantekenbriefje bevat aantekeningen, die verband houden met de werkzaamheden door Spiering in 1927.
Er worden 3 pedaalregisters voor een pneumatisch vrij pedaal genoemd: Subbas 16', Octaafbas 8' en Trombone 8'.
Voor het tweede manuaal worden Aeoline 8' en Viola 8' genoemd. Verder Tremulant en windmachine.
Verder nog een afschrift uit het Meppeler gemeentearchief van het sluiten van het contract met Jan Harmens Kamp te Heerenveen. (15)

1927
In maart bericht De standaard (21-03-1927) over de komende restauratie.
Orgelmaker Spiering uit Dordrecht restaureert het orgel in 1927 en voert de volgende werkzaamheden uit:
Het metalen front wordt vervangen door een zinken front, zowel voor het Hoofdwerk als het Rugwerk. Spiering plaatst een nieuwe Viola 8' en een Celeste 8' op de lade van het oorspronkelijke Rugwerk en verwijdert de Octaaf 2'.
Er komt een nieuwe pneumatische pedaallade achter het orgel met een Subbas 16' en een Gedekt 8'. (in Het Orgel wordt een Zacht Gedekt 16' genoemd) Ook wordt er een windmotor geïnstalleerd. Zie Het Orgel (1927-juni).
Op 9 juni geeft de eigen organist Willem Zorgman een concert na afronding van de restauratie. De opbrengst is bestemd voor het orgelfonds. Zie Meppeler Courant (04-06-1927)
In de kerkvoogdijvergadering van 11 juli wordt besloten dat organist Zorgman ervoor moet zorgen dat bij zijn 'ontstentenis' er een bekwame plaatsvervanger speelt. Dit geldt vooral voor trouwdiensten.
In de kerkvoogdijvergadering van 12 oktober wordt het onderhoud van het orgel besproken. Eenmaal stemmen inclusief onderhoud bij Spiering komt op f 80,- per jaar. Tweemaal kost f 110,-. (28)
De kosten van de restauratie beliepen f 2.000,-.
In een serie van vier artikelen wordt in het Predikantenblad in de maand juni de geschiedenis van het orgel uitgebreid beschreven. Onderaan het eerste artikel staat genoteerd: 'W. Zorgman is organist Orgel zeer belangrijk'.


Links: foto: bron onbekend rechts: Foto: AR 56728-123 (34)

1928
Willem Zorgman. geeft een serie concerten. De eerste is op 27 juni. Zie Meppeler Courant (1928-06-22).

1929
Op 19 augustus schrijft organist Willem Zorgman aan zijn collega Johan van Meurs in Groningen een brief. Blijkbaar heeft Van Meurs bij Zorgman geïnformeerd naar de mogelijkheden om hem op te volgen. Zorgman vertrekt naar Breda.
Het geven van orgellessen in Meppel is redelijk verlopen. Extra inkomsten verwerven is lastig. Er zijn maar weinig extra diensten die apart worden betaald. Zangverenigingen zijn allemaal voorzien van een dirigent.
Meppel is onmuzikaal. Concerten worden slecht bezocht. Zorgman ontraadt solliciteren. Hij blijft voorlopig in Meppel wonen, omdat hij in Breda nog geen woning heeft en er een tweede kind wordt verwacht. Van Meurs kan dus voorlopig nog geen leerlingen overnemen.
Aan het slot van de brief wordt door Zorgman de dispositie van Meppel vermeld. (10)

1933
Frederik van Eeden houdt een rede in de kerk met orgel en cello. Zie Opgang geillustreerd weekblad voor godsdienst, wetenschap, kunst, staatkunde, economie, techniek, nijverheid, handel, industrie, jaargang 13, 1933, no 654, 26-08-1933

1934
Concert door Jan Zwart. Zie Meppeler Courant (1934-10-26).

193x
Organist J.B. van Meurs noteert de dispositie op een pagina in het boek met de dispositieverzameling van M.H. van 't Kruys. (10)

Klik op de afbeelding voor een vergroting

1936
Concert door Feike Asma als vervanger van de zieke Jan Zwart. Zie Meppeler Courant (23-10-1936).

1937
In het boek Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Drenthe uit 1937 wordt een opschrift op het orgel vermeld.


1939:
De kerkvoogdij krijgt een bericht van Monumentenzorg dat het orgel op de monumentenlijst is geplaatst. Zie Meppeler Courant (05-09-1939).

1940
De dispositie van het orgel ziet er in 1940 als volgt uit:

Omvang van de klavieren: C-f3 (Oorspronkelijk C-c3)
Cis en Dis uit het groot octaaf ontbraken tot Proper. (zie 1905)

1941
In de Drentse Volksalmanak van 1941 (bladzijden 44-53) schrijft B. Lonsain een artikel Bijdrage tot de geschiedenis van den bouw van een kerkorgel over het orgel in Meppel. (13)
In het blad HET KERKORGEL, een uitgave van de orgelfabriek A.S.J. Dekker schrijven A.P. Oosterhof en E.J. Penning in het artikel Grepen uit de Nederlandsche orgelhistorie, 1941 op de pagina's 1-5 over de orgelmaker Garrels. Genoemd worden de brieven die Garrels in 1718 schreef aan de schulte van Meppel.

1942
Het Meppeler Mannenkoor geeft een concert met medewerking van de tenor Gerrit Kijk in de Vegte en organist George Stam uit Leeuwarden. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (30-03-1942), Agrarisch nieuwsblad jaargang 6, 1942, no. 1516, (28-03-1942).

1948
Op 17 februari schrijft de Bouw- en restauratiecommissie van de Hervormde Kerk aan de kerkvoogdij dat een mogelijkheid tot subsidie wordt besproken met Monumentenzorg. Men raadt aan contact op te nemen met de sinds kort bestaande Orgelcommissie van de Hervormde Kerk (HOC). Contactpersoon is de heer Besselaar in Rotterdam.
Op 23 februari schrijft de HOC dat er in 1943 overleg is geweest met Monumentenzorg over het orgel, maar dat dit is opgeschort door de tijdsomstandigheden. Monumentenzorg wil het overleg graag hervatten en is in principe ook bereid tot het verlenen van subsidie.
In een brief van 3 maart geeft de HOC antwoord op een brief vanuit Meppel van 26 februari waarin om advies wordt gevraagd. Het plan is dat Erné en Legêne een bezoek aan het orgel gaan brengen.
Op 1 april bevestigt de kerkvoogdij per brief (09) het bezoek van Lambert Erné op 7 april. De sleutels van het orgel krijgt hij bij de administrateur van de kerk. Dit kantoor zit vast aan de kerk. Voor de geschiedenis van het orgel wordt verwezen naar een artikel door B. Lonsain in de Drentse Volksalmanak uit 1941. (13)
In de notulen van de kerkenraad worden werkzaamheden gevonden door Scheuer in 1826 voor f 1200,- en in 1886 door Van Dijk voor f 500,-
Een samenvatting uit een brief van 15 april van het Drents Archief geeft een beeld van de geschiedenis van het orgel. Genoemd worden de werkzaamheden in de 19e eeuw. Bijlagen worden meegestuurd.
Op 16 april stuurt de kerkvoogdij een brief met de zojuist verkregen informatie uit het Drents Archief door naar Erné en Legêne.
Op 12 mei beschrijft Johannes Legêne in een rapport, op basis van de ontvangen informatie, de geschiedenis van het orgel. Op basis hiervan en de huidige toestand wordt een restauratievoorstel gedaan. Volgens het rapport van Legêne heeft de kerkvoogdij al overleg gehad met de orgelmaker Sanders. De dispositie van Hoofdwerk en Rugwerk kan weer in de oorspronkelijke staat worden hersteld, omdat het pijpwerk voor het grootste gedeelte bewaard is gebleven. Het Borstwerk kan worden gereconstrueerd op basis van het eerste keuringsrapport van Berff. Dit zal ook moeten, omdat volgens Legêne het snijwerk van het Borstwerk bewaard is gebleven en dus de plaats van het Borstwerk goed zichtbaar is. Ook doet hij een voorstel voor een nieuwe zelfstandig Pedaal. De lelijke gipsen beelden van het Rugwerk zouden naar een tuin kunnen verhuizen. Het snijwerk van het Rugwerk kan dan worden gemaakt conform dat van het Hoofdwerk. Als de windladen ruimte bieden voor een Cis en Dis kunnen deze in het groot octaaf worden toegevoegd. De manualen kunnen hun omvang van C-c''' behouden. Er is geen ruimte voor een uitbreiding van de manuaalomvang naar boven.
In een rapport van 5 juni wordt door de HOC vooral de nadruk gelegd op de keuringsrapporten van N. Berff en Petrus Havingha. Op basis hiervan kan de oorspronkelijke dispositie van Hoofdwerk en Rugwerk worden hersteld. De opgave van Berff over het Borstwerk (Echo, Octaaf, Quint, Blockfluit, Nazaat) hoeft niet letterlijk gevolgd te worden omdat er niets van is bewaard. Het zou als volgt kunnen luiden: Gedekt 8', Roerfluit 4', Blokfluit 2', Nazard 1 1/3', Flageolet 1', Scherp IV en Regaal 8'. Ook zou kunnen worden overwogen de Cimbel III te vervangen door een Scherp II-III. Twee orgelmakers (Sanders en Ruiter) zouden offerte moeten uitbrengen op basis van dit rapport.
Op 10 oktober komt er een uitgebreider rapport, waarin de geschiedenis van het orgel en de huidige toestand uitgebreid wordt beschreven en alle uit te voeren werkzaamheden staan opgesomd.
De offerte van Sanders is van 30 september. Hij begroot een prijs van f 23.500,-. De werkzaamheden kunnen begin 1949 aanvangen. Sanders had deze restauratie al eerder besproken met dr. G.J. van Kolmeschate. Een bestek willen ze in deze fase nog niet leveren.
De offerte van Mense Ruiter is van 29 oktober met een begroting van f 27.000,- Een reservering van f 3.000,- voor tegenvallers is gewenst. Hij schat dat dat de klavieren kunnen worden uitgebreid tot f''' en dat er ook ruimte is voor de Cis en Dis in het groot octaaf. De Hoofdwerkkas zou iets terug moeten worden geplaatst. Een tekening van het orgel is bijgesloten.
Op 11 november bevestigt de kerkvoogdij van Meppel aan de HOC de ontvangst van de offertes van Ruiter en Sanders. Graag ontvangt men nader advies. Op 30 november bevestigt de HOC de brief van de kerkvoogdij.
Op 21 december meldt de HOC dat ze de voorstellen van Ruiter en Sanders hebben bekeken. Op grond van de inhoud van de aanbieding en de betrokkenheid bij de restauratie van historische orgels geeft de HOC de voorkeur aan Mense Ruiter. Ruiter moet dan in overleg met de HOC een volledig bestek opstellen. Daarna kan het bestek worden voorgelegd aan Monumentenzorg voor het verkrijgen van een subsidie.
Op 31 december schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de opgaven van Sanders en Mense Ruiter zijn bestudeerd. De HOC heeft een sterke voorkeur voor Mense Ruiter gezien zijn uitwerking van het plan en zijn ervaring. Ze adviseren Mense Ruiter het werk te gunnen. (08) (40)

1949
Op 5 januari schrijft dr. G.J. van Kolmeschate namens de kerkvoogdij van Meppel. Hij vraagt waarom de HOC de voorkeur geeft aan Ruiter, terwijl de offerte van Sanders goedkoper is.
Op 7 januari een briefkaart vanuit Meppel. Men verwacht de opdracht aan Ruiter te gunnen, maar men wil volgende maand eerst nog een overleg tussen de kerkvoogdij, Ruiter en de HOC.
Op 14 januari stuurt van Kolmeschate een brief naar Mense Ruiter met kopieën naar Erné en secretaris Besselaar van de HOC. In de brief krijgt Mense Ruiter een voorlopige opdracht voor de restauratie. Voordat de definitieve opdracht kan worden verstrekt dient er eerst een uitgewerkt bestek te worden gemaakt dat moet worden toegestuurd aan Besselaar van de HOC, Erné en de kerkvoogdij. Dit bestek moet worden besproken in een vergadering op 8 februari met de HOC, Erné en de kerkvoogdij. In deze vergadering kan dan het bestek definitief worden vastgesteld en doorgestuurd naar Monumentenzorg. Men is blij dat de manualen kunnen worden uitgebreid met Cis en Dis en tot g'''. Ook wil de organist (toen Bé Hollander) graag een strijker op Manuaal II. Dat kan dan ook ter sprake komen.
Op 5 februari gaat er een briefkaart naar Erné met gegevens voor de vergadering op 8 februari.
Op 25 februari een briefje van Kolmeschate naar Erné met gegevens uit de kerkarchieven. Na 1833 is er weinig meer te vinden. De werkzaamheden van Scheuer en Zwier van Dijk zijn onduidelijk. Wel is er een opschrift op een prestantpijp die interessant is.
Op 6 juni schrijft van Kolmeschate via een briefkaart naar Erné waarom er nog geen rapport ligt over het orgel. In februari zouden Erné en Ruiter het orgel bezoeken en het rapport opstellen. Graag voortgang. De eerste contacten met de HOC dateren al van 1948.
Op 6 oktober een brief van Kolmeschate vanuit Delft als antwoord op een brief van 5 oktober van Erné. Zijn eigen gegevens zijn nog in Meppel. De speeltafel moet door Proper in 1907 zijn verplaatst naar de zijkant, omdat de oudste kerkvoogden zich herinneren dat de organist daarvoor tussen Hoofd- en Rugwerk zat. Kennis van 1883 kunnen zij niet hebben. Op de achterzijde van de panelen van het Rugwerk? zijn nog spoorwegetiketten aanwezig van 1907. Ook zijn de rugwerkpanelen nog aanwezig. Als de verplaatsing van de speeltafel in 1883 was gebeurd, dan zouden deze vermoedelijk toen zijn verdwenen. Het Borstwerk zou kunnen zijn verdwenen in 1883. Van 't Kruijs vermeldt in 1885 geen Borstwerk meer. Ook stelt hij nog aan de orde of er een organist in de commissie moet plaatsnemen, naar aanleiding van een artikel in een tijdschrift over bouwkunde.
Op 28 oktober schrijft Mense Ruiter aan Hendrikse van de HOC dat zijn begroting van de restauratie f 27.000,- bedroeg met daarin opgenomen f 10.700,- voor het nieuwe pedaal. Hij heeft toen ook al aangegeven dat de uiteindelijke kosten tussen de f 27.000,- en f 30.000,- zullen gaan uitkomen. Voor de subsidieaanvraag dient uitgegaan te worden van het hoogste bedrag. Dit bedrag dateert uit 1948 en gezien de inflatie zal daar nog wel f 2.000,- bijkomen.
Op 2 november schrijft de HOC dat het rapport gereed is en dat men dit kan gebruiken om subsidie aan te vragen bij Monumentenzorg. Het bedrag voor het nieuwe zelfstandige pedaal is apart gespecificeerd.
Op 15 november schrijft van Kolmeschate aan Erné dat bij zijn bezoek aan Meppel op 6 november het rapport er nog niet was en verzoekt daarom vaart te maken. (08) (40)

1950
Op 4 januari stuurt van Kolmeschate aan Erné een adreswijziging van zijn verhuizing van Meppel naar Delft. Zijn beroep geeft hij aan als scheikundige.
Er is een ongedateerd maar wel ondertekend restauratieplan (waarschijnlijk van november 1949).
In dit plan wordt de kerkvoogdij geadviseerd het orgel te laten bestaan uit Hoofdwerk, Rugwerk en Borstwerk en uit te breiden met een zelfstandig Pedaal in een kas achter het Hoofdwerk. De klaviatuur komt tussen Hoofdwerk en Rugwerk. (08)
Hoofdwerk
1. Prestant 8 voet, oud, front nieuw.
2. Roerfluit 8 voet, oud, met vervanging der houten door metalen.
3. Quintadeen 8 voet, (mogelijk is deze gedeeltelijk in de Bourdon 16 aanwezig en zal daaruit gereconstrueerd worden
4. Octaaf 4 voet, oud.
5. Fluit 4 voet, oud.
6. Spitsquint 3, oud.
7. Octaaf 2 voet, oud.
8. Ruischpijp 2 sterk, oud.
9. Mixtuur 3 sterk, oud.
10. Cymbal 3 sterk, nieuw. Gaten nog aanwezig.
11. Dulciaan 16 voet, nieuw. Op oude plaats.
12. Trompet 8 voet, oud.
Rugwerk
13. Gedekt 8, oud.
14. Prestant 4 voet., oud.
15. Fluit Doux 4 voet, oud.
16. Quint 3 voet, oud.
17. Octaaf 2 voet, oud.
18. Woudfluit 2 voet, oud.
19. Sifflet 1 1/3 voet, nieuw.
20. Sexquialter 2 sterk, oud(met aanvulling van ontbrekende pijpen)
21. Scherp 4 sterk, nieuw.
22. Dulciaan 8 voet, oud.
Borstwerk
23. Gedekt 8 voet, nieuw
24. Blokfluit 4 voet, nieuw.
25. Octaaf 2 voet, nieuw.
26. Ouint 1 1/3 voet, nieuw.
27. Octaaf 1 voet, nieuw
28. Scherp 4 sterk, nieuw.
29. Regaal 8 voet, nieuw.
Pedaal
30. Bourdon 16 voet, nieuw.
31. Prestant 8 voet, oud, nieuw.
32. 0ctaaf 4 voet , nieuw.
33. Nachthoorn 2 voet, nieuw.
34. Mixtuur 6 sterk, nieuw.
35. Bazuin 16 voet, nieuw.
36. Trompet 6 voet, nieuw.
37. Cornet 2 voet, nieuw
Man.koppel: II-I, III, II,
Koppel Pedaal-I,Tremulant voor Rugwerk.

Al het te handhaven pijpwerk wordt schoongemaakt en hersteld. Teveel beschadigde bovenranden worden vernieuwd. Te hoge opsneden verlaagd. Niet te herstellen pijpen worden vervangen door pijpen van gelijke makelij.
Klaviatuur naar boven uitbreiden met minstens 4 tonen. Toevoeging van Cis en Dis in het groot octaaf, indien dit verantwoord mogelijk is.
Van de registers 1 en 4 wordt het frontpijpwerk vernieuwd met 75% tin. De Quintadeen wordt, indien mogelijk, gereconstrueerd uit de Bourdon 16'. Het nieuwe pijpwerk dient aan te sluiten bij het oude pijpwerk.
De intonatie dient karaktervol te zijn. Stemming gelijk aan de huidige. Na herstel van het pijpwerk de winddruk verlagen tot de juiste druk.
De bestaande windladen uit elkaar nemen, herstellen en opnieuw verlijmen. De speelventielen opnieuw richten en van een nieuwe viltlaag voorzien.
De pulpeten, pulpeetdraden, geleidestiften en veren vervangen.
De windladen met minstens 4 tonen en indien mogelijk, ook met Cis en Dis uitbreiden.
De nieuwe windladen dienen aan te sluiten bij de oude windladen.
De tractuur wordt evenals de klavieren geheel nieuw gemaakt.
De bestaande balg wordt gehandhaafd. Er komen nieuwe windkanalen. Elke windlade krijgt een eigen schokbalg. De balgkamer moet zodanig geplaatst te worden dat temperatuur en vochtigheid gelijk zijn aan die in het kerkgebouw.
Het Hoofdwerk wordt 20cm teruggeplaatst, zodat tussen Rugwerk en Hoofdwerk 97cm ruimte is. De nieuwe pedaalkas achter het Hoofdwerk met 60cm tussenruimte. De panelen van het Borstwerk worden uitneembaar ten behoeve van de stemming.
In de begeleidende brief van Lambert Erné worden de 4 stappen van het restauratieproces beschreven
1. Restauratie en uitbreiding van het Rugwerk. Opstelling op de oude plaats. Klaviatuur met 3 manualen in Hoofdwerkkas. Opstelling en herstel van de Hoofdwerkkas in oude vorm. f 8.895,- Eind september 1951 gereed
2. Restauratie en uitbreiding van het Hoofdwerk. f 10.861
3. Inbouw van een nieuw Borstwerk. f 6.616 fase 2 en 3 gereed januari 1952
4. Bouw van een nieuw pedaalwerk in een eigen kas. Dit pedaal van 9 stemmen zou circa f 11.000,- gaan kosten.
Mense Ruiter verzoekt Erné aan de kerkenraad mee te delen dat hij het risicopercentage heeft laten vervallen. De klaviatuur voor het Rugwerk zal waarschijnlijk oktober 1951 worden. Het Hoofdwerk komt gereed in maart 1952. Het Borstwerk is gepland voor juli 1952.
Uit de aantekeningen op een kladnotitie blijkt dat bovenstaande planning te optimistisch is en dat het minimaal een maand later wordt.
Verder is er een beschrijving van het nieuwe pijpwerk voor het Hoofdwerk: Prestant 8' frontpijpen en enkele binnenpijpen, Dulcian 16', Cymbel IV-VI en pijpen c'''-f''' in andere registers.


Tekeningen Mense Ruiter Orgelmakerij. 1: Hoofdwerk en Borstwerk, 2: Borstwerk en Pedaal van bovenaf, 3: deel pedaallade 4: Zijkant orgel Klik op de afbeeldingen voor een vergroting. (08)

Op 7 maart vraagt de kerkvoogdij van Kolmeschate om raad omtrent een brief van 15 februari van de rijkscommissie voor kerkorgels. Daarin worden de volgende vragen gesteld:
- Een nauwkeurig begroting voor de restauratie van het orgel en de uitbreidingen
- Mensuren van alle oude en nieuwe registers op c
- Wat is de winddruk
Op 12 maart schrijft van Kolmeschate aan Erné dat de kerkvoogdij een brief kreeg van dr. M.A. Vente van de Rijkscommissie van advies voor kerkorgels. Dit naar aanleiding van het rapport van Erné. Kan Erné de vragen uit de brief van 15 februari beantwoorden?
Op 13 maart schrijft de rijkscommissie voor kerkorgels (Vente) dat er geen subsidie kan worden verleend voor de toevoeging van een zelfstandig Pedaal. Wel wordt overwogen subsidie te verlenen voor het herstel van het oude deel van het orgel.
Op 21 maart vraagt de HOC aan de kerkvoogdij wat de stand van zaken is. Is het rapport al ingediend bij de betrokken rijksinstantie?
Op 29 maart maant van Kolmeschate Erné om snel te antwoorden.
Op 3 april informeert de HOC bij Erné of de vragen van de Rijksorgelcommissie al zijn beantwoord.
Op 4 mei informeert de HOC bij Mense Ruiter hoe het staat met de opgave van de mensuren.
Op 11 mei antwoordt Mense Ruiter dat de opgave van de mensuren eind volgende week zal komen.
Op 17 mei een brief van Mense Ruiter aan de HOC met daarin de mensuren van het bestaande pijpwerk van Hoofd- en Rugwerk. Dezelfde gegevens in handschrift van Mense Ruiter.
Op 22 mei wordt de mensuuropgave van Mense Ruiter doorgestuurd naar Erné.
Op 24 mei bezoekt G.A.J. ter Linden van de Bouw- en restauratiecommissie van de Hervormde Kerk Meppel en hoort daar dat het maar niet opschiet in het restauratieproces. Hij informeert bij de HOC naar de stand van zaken.
Op 30 mei een brief van de HOC aan de kerkvoogdij dat er schot komt in de zaak nu Mense Ruiter de mensuurgegevens heeft toegestuurd.
Conceptbrief van de HOC. Hierin wordt gesteld dat de mensuren pas tijdens de restauratie van de windladen kunnen worden vastgesteld.
Op 31 mei volgt dan de definitieve brief.
Op 9 juni meldt de bouw- en restauratiecommissie van de Hervormde Kerk zich. Ze hebben via de HOC van de restauratieplannen gehoord.
Op 12 juni schrijft de kerkvoogdij naar van Kolmeschate op zijn vraag wat er al aan correspondentie is binnen gekomen. De kerkvoogdij stuurt het op en vraagt wat de rol is van al die instanties. Kan van Kolmeschate uitleggen wat de volgende stap is?
Op 14 juni verzoekt van Kolmeschate de HOC nogmaals om de gevraagde gegevens aan de Rijkscommissie te leveren.
Op 20 juni antwoordt de HOC dat ze nu alle gegevens van Mense Ruiter binnen hebben en verder kunnen. De HOC verzoekt ook alle correspondentie aan het secretariaat te sturen om een vlotte verwerking te bewerkstelligen.
Op 18 juli stuurt Mense Ruiter aanvullende gegevens voor de begroting. Hij rekent de volgende bedragen: Hoofdwerk f 9380,-, Rugwerk 6800,-, Borstwerk f 7720,- en pedaal f 11500,- Samen f 35400,-. Inbegrepen zijn: Verplaatsing Hoofdwerkkas naar achteren, draaibaar maken panelen borstwerk, nieuwe kas Pedaal. De nieuwe frontpijpen voor het Hoofdwerk zijn nogal duur: f 2300,-
Op 20 juli maant van Kolmeschate de HOC weer om op te schieten.
Op 24 juli antwoord van de secretaris van de HOC. Hij zal proberen de zaak te versnellen.
Op 29 juli stuurt de HOC de van Mense Ruiter verkregen gegevens door naar de kerkvoogdij. Opgemerkt wordt dat het vaststellen van de winddruk op dit moment geen zin heeft. Dat is pas zinvol na herstel van de windladen en het pijpwerk.
Ongedateerde opgave van Mense Ruiter met de specificatie van de tongwerken van het pedaal.
Op 3 augustus schrijft de kerkvoogdij naar van Kolmeschate in Delft. Zou van Kolmeschate de correspondentie met alle instanties kunnen voeren. De kerkvoogdij acht zich niet capabel.
Op 7 augustus schrijft de kerkvoogdij naar Vente. Zijn vragen zijn beantwoord in een bijlage. De kosten voor het Hoofdwerk bedragen f 9.380, Rugwerk f 6.800,-, Borstwerk f 7.720,- en Pedaal f 11.500,-. Totaal f 35.400,-
Voor de mensuren wordt verwezen naar de HOC. De winddruk kan pas tijdens het restauratieproces worden vastgesteld
In augustus? geeft de secretaris van de Bouw- en restauratiecommissie een samenvatting van de tot nu toe uitgewisselde correspondentie. Uit deze samenvatting blijkt dat al in 1943 contact was met Monumentenzorg over een restauratie. Door de oorlog kon dit verder geen doorgang vinden. In een brief van 13 maart 1950 heeft de Rijkscommissie van Advies voor Kerkorgels (via M.A. Vente) al gesteld dat er geen subsidie kan worden verleend op toevoegingen aan het orgel. Ook dienen er meer gegevens te worden aangeleverd voor het kunnen verlenen van subsidie. Ook blijkt uit deze samenvatting dat van Kolmeschate namens de Kerkvoogdij alle correspondentie verzorgt.
Op 2 november een brief van Mense Ruiter aan de kerkvoogdij met daarin de restauratiefases:
 1. Rugwerklade en -pijpwerk restaureren. Nieuwe speeltafel. Rugwerk speelklaar maken.
 2. Hoofdwerklade en pijpwerk restaureren en plaatsen
 3. Borstwerk en pijpwerk maken en plaatsen
 4. Pedaallade, pijpwerk en kas maken en plaatsen
Vier weken na datum deze brief kan worden begonnen met de demontage van het rugwerk. Daarna de tekeningen uitwerken. De restauratie van het Rugwerk start in januari 1951.
Op 7 november schrijft de HOC een brief aan ds. Zuiderduyn in Meppel. Het is van groot belang dat eerst officieel toestemming wordt verkregen van Monumentenzorg voordat met de werkzaamheden wordt begonnen. Zonder deze toestemming kunnen er grote moeilijkheden ontstaan. Vente  is slechts een officieuze bron.
Op 7 november schrijft de HOC aan de Rijksdienst voor Monumentenzorg dat er inmiddels een restauratierapport is met een kostenraming. Op 1 januari is het plan de restauratie te starten. Een lid van de rijksorgelcommissie zou toestemming hebben gegeven om te starten in afwachten van officiële toestemming en subsidieverlening. De HOC geeft de voorkeur aan een schriftelijk akkoord.
Op 13 november stuurt de HOC een brief aan Mense Ruiter om een beschrijving van de werkzaamheden in vijfvoud op te sturen.
Op 18 november een brief van rijkscommissie voor Monumentenzorg aan de HOC. Monumentenzorg wacht nog op gegevens van de rijkscommissie van advies voor kerkorgels. Een te vroege start kan de subsidie in gevaar brengen. Gezien de beperkte middelen is toekenning van een subsidie twijfelachtig.
Op 19 november schrijft de ds. Zuiderduijn aan de HOC dat er wel degelijk een schriftelijke bevestiging is van dr. Vente dat de restauratie kan worden gestart.
Op 22 november een brief van de HOC aan Mense Ruiter om de gevraagde gegevens te leveren.
28 november een brief van de HOC aan de dr. Vente wanneer Monumentenzorg nu bericht krijgt van de adviescommissie.
Op dezelfde datum schrijft de HOC aan ds. Zuiderduyn dat Monumentenzorg zelfstandig een beslissing neemt omtrent subsidieverlening op basis van ontvangen informatie.
Op 30 november een brief van de Rijkscommissie van advies voor Kerkorgels aan de HOC. De rijkscommissie heeft nog steeds geen gegevens over de mensuren van het nieuwe pijpwerk. Wel zou op eigen risico kunnen worden begonnen aan het restaureren van de windladen.
Op 15 december schrijft de HOC aan de rijkscommissie dat de mensuren van het pijpwerk pas goed kunnen worden vastgesteld tijdens de restauratie. Vaststelling vooraf is een theoretische exercitie.
Op dezelfde datum gaat bovenstaande informatie ook naar Monumentenzorg. (08) (40)

1951
Op 15 januari informeert ds. Zuiderduyn bij de HOC hoe het er nu voor staat met de informatieuitwisseling tussen orgelmaker Ruiter en de HOC.
Van 16 januari is een kladbriefje van onbekende herkomst omtrent de veronderstelde niet juiste handelswijze van Mense Ruiter.
Op 16 januari komt een brief van Monumentenzorg naar de kerkvoogdij als reactie op de brief van de kerkvoogdij aan Monumentenzorg van 27 december 1949. Men gaat akkoord met het restauratievoorstel, maar wil nog steeds een opgave van de mensuren van het pijpwerk. Ook vindt men de restauratiekosten aan de hoge kant. Het herstel van Hoofdwerk en Rugwerk zou maximaal f 13.000,- mogen kosten. Het nieuwe pedaal en de reconstructie van het Borstwerk komen niet in aanmerking voor subsidie. Toekenning van subsidie is vanwege beperkte middelen zeer twijfelachtig.
Op 20 januari schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat Monumentenzorg akkoord gaat met de restauratie en dat Lambert Erné de kerk zal bezoeken voor nadere afspraken.
Op dezelfde dag stuurt de HOC Mense Ruiter een brief dat het rijk akkoord gaat met het restauratieplan. Graag zonder uitstel de volgende gegevens aan de HOC sturen:
 - Opgave in vijfvoud van de uit te voeren werkzaamheden per stap inclusief de te gebruiken materialen.
 - Tijdsstippen dat de werkzaamheden worden uitgevoerd en de aanneemsom per stap
 - Gegevens voor onderhoud en garantie.
Welk bedrag is nodig voor al het materiaal voor het gehele werk. De kerkvoogdij kan dit dan alvast betalen. Ruiter kan bestellen en het in eigendom overdragen aan de kerkvoogdij. De andere werkzaamheden kunnen vervolgens per stap worden afgerekend.
Op 23 januari een notitie van waarschijnlijk Erné. Ruiter kan een offerte vragen bij Stinkens voor het pijpwerk. Op 6 februari dient er een concept-contract te zijn. Dit kan dan worden doorgenomen in een vergadering te Meppel.
Op 30 januari volgt er een notitie van Erné dat hij een bespreking heeft gehad met Mense Ruiter over de begroting.
Op 1 februari een briefje met een kladnotitie van Mense Ruiter aan Lambert Erné of alles nu compleet is. De prijs van de drie fases is nu f 2472,- hoger geworden. Dit had meer moeten zijn, maar door het terugbrengen van het risicopercentage is de stijging beperkt gebleven. Ruiter spreekt hier ook uit dat de Rijkscommissie zich wat minder met details bezig zou moeten houden.
Op 5 februari een brief van de Raad voor Kerk en Eeredienst van de Hervormde Kerk naar Lambert Erné met als bijlage de concept-contracten.
Op 6 februari een kladje van Erné: eerst het Rugwerk restaureren. Dinsdag 19 februari overleg over materiaalaankoop.
Op 13 februari een brief van de kerkvoogdij aan Mense Ruiter om 55 kg tin en 20 kg lood aan te kopen voor f 985,- Het bedrag zal door de kerkvoogdij worden betaald.
Op 20 februari schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat het contract voor de eerste twee fases definitief kan worden opgemaakt.
Op 9 maart vraagt de HOC aan de kerkvoogdij of het juist is dat in het contract fase 1 en fase 2 zijn opgenomen.
Op 9 april stuurt de HOC het contract in drievoud naar de kerkvoogdij. Na het tekenen graag doorsturen naar Mense Ruiter.
Op dezelfde dag ook een brief van de HOC naar Mense Ruiter. Hierin wordt aangekondigd dat de kerkvoogdij een ondertekend contract naar Ruiter stuurt. De HOC vraagt of het reeds aangekochte materiaal goed gemerkt en verzekerd is. De werkzaamheden dienen zo snel mogelijk aan te vangen.
Op 9 april een brief van de HOC aan Monumentenzorg. Kan Monumentenzorg het restauratierapport naar de kerkvoogdij opsturen, zodat zij subsidie kunnen aanvragen bij gemeente en provincie?
Na enkele tussenversies van 13 februari en 15 februari wordt het uiteindelijke contract getekend op 1 april door orgelbouwer, kerkvoogdij en de HOC. Het stappenplan wordt al op 1 februari apart ondertekend. In dit plan staan de bedragen per etappe vermeld en is ook vastgelegd dat het metaal voor de in fase 1 benodigde pijpen al door Mense Ruiter is ingekocht en door de kerkvoogdij betaald.
Op 23 mei stuurt Mense Ruiter het getekende contract naar de HOC. Het tin en lood ligt bij Mense Ruiter en is verzekerd voor f 5.000,- In het kantoor hangt een lijst met de kerken van Roden en Meppel en het aantal bijbehorende kilo'saan pijpwerk. Alle in de werkplaats opgeslagen onderdelen zijn verzekerd voor 35.000,-. Het vervoer van onderdelen is tijdens het vervoer verzekerd bij Van Gend & Loos.
Op 24 augustus brengt de HOC advieskosten in rekening van f 926,43. Deze declaratie gaat vergezeld van een brief met uitleg.
Op 5 september stuurt de HOC een briefje naar meubelrestaurateur Jacobs in Leeuwarden als antwoord op een bericht dat Jacobs iets aan de orgelkas zou moeten doen. Hiervan is de HOC niet op de hoogte.
Op 25 oktober vraagt Mense Ruiter aan de HOC het contract op te sturen, zodat hij weet welke etappes zijn opgedragen en hoe het zit met de betaaltermijnen.
Briefje van Lambert Erné van onbekende datum aan de HOC dat Ruiter al 5 weken met de windlade bezig is en er een begin is gemaakt met het pijpwerk. De 1e termijn kan dus worden betaald.
Op 16 november een schrijven van Mense Ruiter aan de HOC of deze de kerkvoogdij kan verzoeken het bedrag van de eerste termijn over te maken. Het nieuwe gedeelte van de windlade is zo goed als klaar en het restaureren van het pijpwerk vordert. Ook wordt bericht dat Mense Ruiter vier weken ziek is geweest en weer voor halve dagen aan de slag is. Dit heeft voor vertraging gezorgd.
Op 22 november verzoekt de HOC de kerkvoogdij om de eerste termijn aan Mense Ruiter van f 9010,- uit te betalen. Ook sturen ze het contract met zegel voor opslag in het kerkarchief. (08) (40)

1952
Jan Poortman schrijft in de Meppeler courant (14-03-1952) over het orgel en de restauratie.
Op 27 oktober doet ds. Zuiderduijn zijn beklag bij de HOC. In oktober 1951 is het Rugwerk weggehaald, maar sinds die tijd heeft de kerk taal nog teken van Mense Ruiter vernomen en is de staat van het orgel langzamerhand zo slecht dat het nog nauwelijks bruikbaar is. Wanneer onderneemt de HOC actie?
Op 31 oktober stuurt de HOC de brief van ds. Zuiderduijn door naar Mense Ruiter.
Op 3 december een brief van de HOC aan ds. Zuiderduijn. De werkwijze van Mense Ruiter is inderdaad zeer traag, maar hij levert wel vakwerk zoals hij onlangs aantoonde bij de oplevering van zijn orgel in Den Haag (Maranathakerk GJP).
Op 12 december stuurt Mense Ruiter een brief naar de kerkvoogdij. Door personeelsproblemen en andere niet nader toegelichte problemen is er zeer veel vertraging ontstaan. Hij hoopt in februari 1953 het Rugwerk met een aparte klaviatuur te kunnen plaatsen. Het Hoofdwerk hoopt hij eind mei 1953 te kunnen afronden. Moet de orgelkas blank gemaakt worden? (08) (40)
 
1953
Op 3 november schrijft de kerkvoogdij aan de HOC. Enkele kerkvoogdijleden hebben op 2 november een bezoek gebracht aan de werkplaats van Mense Ruiter in Groningen. Zijn belofte om het Rugwerk op 4 september te plaatsen is niet nagekomen. De nieuwste datum is nu januari 1954. Ruiter is van mening dat de orgelkas blank gemaakt moet worden en dat de gipsen beelden van het Rugwerk verwijderd moeten worden. Deze kunnen worden vervangen door een reconstructie van de oorspronkelijke ornamenten. Hij vraagt hiervoor f 1250,- Terwijl hij op 24 april nog het bedrag van f 2500,- noemde. Vermoedelijk is de f 1.250,- een tegemoetkoming voor alle vertragingen.
Op 30 november schrijft de nieuw benoemde organist Nico Verrips aan Lambert Erné. Hij is per 1 oktober benoemd als cantor-organist in Meppel en wil graag een gesprek met Erné omtrent de gang van zaken rond de restauratie van het orgel.
Op 3 december een brief van de HOC naar de kerkvoogdij. Er kan subsidie aangevraagd worden via een conceptbrief die de HOC nog zal sturen. De orgelkas dient ook gerestaureerd te worden. De prijs van f 1250,- door Ruiter acht de HOC acceptabel. Dit bedrag dient meegenomen te worden in de subsidieaanvraag.
Op 15 december een brief van Verrips aan Erné. Hij kon helaas jongstleden vrijdag niet aanwezig zijn in Meppel vanwege lessen. Hij vraagt aan Erné om bevestiging dat het huidige orgel nauwelijks bruikbaar is. (08) (40)
Het orgel van Meppel wordt genoemd in de Synode van de Hervormde Kerk. Zie Bijlagen van de Handelingen der Generale Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk ten jare (1953,)


Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed Documentnummer 46.669 Fotograaf Delemarre, G.Th. mei 1953

1954
De kerkvoogdij vraagt op 7 januari aan de HOC of ze de conceptbrief voor de subsidieaanvraag kunnen ontvangen en aan Erné wordt gevraagd of de op de vergadering van 11 december afgesproken ontmoeting met rijksarchitect Van Iperen al heeft plaatsgevonden.
Op 7 januari schrijft de kerkvoogdij aan Mense Ruiter dat men van oordeel is dat de orgelkas door hem gerestaureerd moet worden.
Van 28 januari dateert een notitie van Erné dat het restaureren van de kas is besproken met Ruiter en Van Iperen. Op het klankbord van de preekstoel staan oorspronkelijke ornamenten van het orgel. Deze zullen weer op het orgel worden herplaatst. (38)
Op 14 februari stuurt Erné een brief aan de kerkvoogdij met een verslag van het gesprek met rijksarchitect Van Iperen over de orgelkassen. Van Iperen gaat akkoord met het geheel schoonmaken van de rugwerkkas als proef. De restauratie van de orgelkas kan door Ruiter worden uitgevoerd.
Op 17 februari een brief van de kerkvoogdij aan de HOC. Is het wel verstandig de rugwerkkas in de was te zetten? Als er later toch geschilderd moet worden zal de verf niet goed hechten en weinig stootvast zijn.
Op 22 februari vraagt de kerkvoogdij aan de HOC wanneer de conceptbrief voor het aanvragen van subsidie wordt toegestuurd. Kan er ook subsidie worden aangevraagd bij provincie en gemeente?
Op 22 februari schrijft G. van Mulligen van de kerkvoogdij aan van Kolmeschate in Delft of hij nog weet of en wanneer er een subsidieverzoek is ingediend.
In een notitie van Erné van 2 maart worden de kosten van f 1250,- voor het restaureren van de rugwerkkas genoemd.
Op 27 maart schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat Erné in gesprek is met de rijksarchitect om de conceptbrief voor de subsidieaanvraag te regelen.
Op 5 april schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat ze nog geen antwoord hebben op de vraag over het aanvragen van subsidie bij provincie en gemeente. Ook is er nog geen schriftelijke toestemming van Monumentenzorg voor de restauratie van de rugwerkkas.
Op 9 april schrijft de HOC aan Erné dat hij haast moet maken met enkele vragen van de kerkvoogdij.
Op 4 juni schrijft Mense Ruiter aan Erné dat begin mei is afgesproken dat het Rugwerk op 5 juni in Meppel zou worden opgebouwd. Hij wil een poosje rust nemen en zijn mechaniekbouwer is onder doktersbehandeling vanwege de spanning. Hij wil graag rustig doorwerken. Qua planning durft hij geen nieuwe uitspraak te doen. Het zal echter niet lang meer duren voordat het Rugwerk wordt geplaatst. Ook het Hoofdwerk zal dit jaar gereed zijn.
Op 9 juni schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat Mense Ruiter heeft toegezegd het Rugwerk voor Pinksteren te plaatsen. Deze belofte is voor de zoveelste keer niet nagekomen. Kan de HOC ervoor zorgen dat plaatsing in juni plaats vindt?
Op 8 juli meldt de HOC aan de kerkvoogdij dat Erné de werkplaats van Mense Ruiter heeft bezocht en het volgende heeft geconstateerd:
 - De rugwerklade is klaar
 - Het pijpwerk voor het Rugwerk is nagenoeg klaar
 - De mechaniek wordt gemaakt voor de afmetingen van de nieuwe speeltafel en voorlopig klaar ingericht voor 1 noodklavier.
De HOC verliest ook zijn geduld en spoort Mense Ruiter aan nu eerst het orgel voor Meppel af te maken. Graag op 15 juli een bespreking met kerkvoogdij en organist 's ochtends om 08:30. Het intonatiewerk voor Roden ziet er zeer goed uit. De verwachtingen voor Meppel zijn dan ook prima.
Op dezelfde datum schrijft de HOC aan Ruiter dat ze hun geduld verliezen.
Op 18 juni vraagt de kerkvoogdij aan Ruiter wanneer in deze maand het Rugwerk wordt geplaatst.
Op 23 juni schrijft de kerkvoogdij dat het spijtig is dat Ruiter niet naar Meppel kan komen vanwege personeelsproblemen. Graag willen ze weten wanneer hij komt in de week van 5 - 10 juli.
Op 23 juni schrijft de kerkvoogdij dat Ruiter meldt dat het Rugwerk later wordt geplaatst. Gepland is begin juli.
Op 24 juni schrijft de kerkvoogdij over een gesprek met Ruiter op 23 juni over de voortgang van de restauratie. Het Rugwerk wordt op tijd geplaatst.
Op 8 juli schrijft de HOC aan Mense Ruiter dat ze hun geduld verliezen. Ruiter wordt dringend verzocht zich aan de afspraken te houden.
Op 11 augustus schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de conceptbrief voor de aanvraag voor subsidie in een een gevorderd stadium is. Erné zal in augustus weer met Ruiter overleggen omtrent opleverdata.
Op 24 augustus schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat Ruiter het resterende deel van het orgel heeft gedemonteerd, maar dat hij het Rugwerk nog steeds niet heeft geplaatst. Dit zou plaats vinden op 16 augustus, maar is wederom niet nagekomen. Telefonisch is toegezegd dat het Rugwerk op 26 augustus wordt geplaatst. In de kerk staat sinds enkele weken een takelinstallatie.
Op 27 augustus schrijft Mense Ruiter aan Erné dat de kosten van het Borstwerk met 7 registers f 7143,- bedraagt en die van het Pedaal 14.991,- De kosten van het Rugwerk bedragen f 9010,- en die van het Hoofdwerk f 10.861,- De kosten voor het schoonmaken van de kas heeft Ruiter verlaagt van f 2500,- naar f 1250 als compensatie voor de te late oplevering.
Op 27 augustus meldt Ruiter aan de kerkvoogdij dat er 's middags een kist met pijpen naar Meppel is verzonden. De andere delen zullen morgen volgen. Ruiter stuurt dan een paar medewerkers mee voor de montage. De kosten voor het Rugwerk bedragen nu f 9285,- incl. 5% loonsverhoging. Voor etappe 2 het Hoofdwerk worden de kosten nu 11.046,-.
Graag de 2e termijn van f 2835,- voor het Rugwerk betalen en de eerst termijn voor het Hoofdwerk à f 2761,50. Is het mogelijk om deze bedragen aanstaande woensdag te ontvangen? Een deel van de pijpen moet nog door de pijpenmaker worden aangeleverd.
Op 31 augustus vraagt de kerkvoogdij of Mense Ruiter recht heeft op de gevraagde bedragen, gezien de teleurstellende gang van zaken tot nu toe. Aan Ruiter wordt gemeld dat de restauratie tot nu toe zeer teleurstellend is verlopen en dat ze aan de HOC gevraagd hebben of een betaling van de termijnen kunnen worden uitgevoerd.
Op 4 september een brief van de HOC aan Erné om het dossier Meppel mee te nemen naar de eerstvolgende vergadering.
Op 6 september schrijft Ruiter aan de kerkvoogdij dat aanstaande woensdag een begin wordt gemaakt met het verder afwerken van het Rugwerk. Ruiter zelf is nog bezig in Roden. Ruiter vraagt om hem niet te forceren om noodoplossingen te bedenken. 'Ik ben bezig om van het wrak dat uw orgel toch was iets te maken dat zeer de aandacht zal trekken en zeer duurzaam zal blijken.'
Op 15 september een brief van Mense Ruiter aan Lambert Erné. Hij kan niet accepteren dat de betaling aan hem door de kerkvoogdij afhankelijk wordt van een taxatie van de waarde wat van wat er nu in de kerk aanwezig is. Dat is niet rechtvaardig, omdat de Hoofdwerkkas en allerlei andere delen nu niet in de kerk aanwezig zijn. In de brief een berekening van delen die wel en niet in de kerk aanwezig zijn. Hij vraagt Erné om te bemiddelen in de betaling van de oorspronkelijke bedragen. Gezien de gang van zaken wil hij het aanbod om voor het schoonmaken van de orgelkassen f 1250,- te rekenen in plaats van f 2500,- weer intrekken.
Op 25 september doet de kerkvoogdij verslag van vergaderingen op 5 en 8 september. In de laatste vergadering was ook Mense Ruiter aanwezig. De conceptbrief voor de subsidieaanvraag is nog steeds niet binnen.
Op 30 september een brief van de HOC aan de kerkvoogdij. In de HOC-vergadering van 17 september is het betalingsvoorstel van Meppel aan de orde geweest en is overleg gepleegd met Mense Ruiter. De conceptbrief aanvraag subsidie zal uiterlijk 2 oktober arriveren.
Op 2 oktober schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat ze de conceptbrief subsidieaanvraag hebben verstuurd. Ook doen ze een voorstel aan de kerkvoogdij om aan Ruiter eerst f 2108,- te betalen gezien het tot nu toe uitgevoerde werk. De HOC heeft Ruiter aangeraden de commissie goed op de hoogte te houden van de vorderingen. Men kan niet elke twee weken de werkplaats bezoeken om de voortgang te controleren. De HOC verwacht dat het Rugwerk in november 1954 gereed kan zijn en het Hoofdwerk met Pasen 1955.
Op 5 oktober schrijft de kerkvoogdij aan Ruiter dat men de zaak zeer onbevredigend vindt en dat men elke week f 500,- wil betalen mits er verder wordt gewerkt aan het orgel. De kerkvoogdij heeft geen toestemming gegeven voor de inbouw van Cis en Dis. Men wil dit wel, maar dan moet er overeenstemming met de betrokken instanties zijn. Op dezelfde datum een brief van de kerkvoogdij aan de HOC met als bijlage de brief naar Ruiter en het verzoek nader te informeren over de toevoeging van Cis en Dis in Rugwerk en Hoofdwerk.
Op 6 oktober vraagt Ruiter aan de HOC om het bedrag van f 1750,75 uit een brief van 2 oktober te specificeren.
Op 7 oktober een brief van de kerkvoogdij aan het Ministerie van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen. Op basis van het advies van de HOC wordt antwoord gegeven op een aantal vragen.
 - De mensuren kunnen pas door de orgelmaker vast worden gesteld tijdens de restauratie. De HOC houdt hier toezicht op.
 - De aanneemsom wordt als te laag ingeschat voor een verantwoorde restauratie. Tijdens de werkzaamheden wordt geconstateerd dat sommige delen vervangen moeten worden en ook zijn de lonen gestegen.
 - De kerkvoogdij neemt de kosten van het toe te voegen Pedaal voor zijn rekening.
 - Ook het te reconstrueren Borstwerk zou voor subsidie in aanmerking moeten komen, omdat dit tot de oorspronkelijke opzet van het orgel behoort.
Er wordt subsidie gevraagd op basis van het plan van 1 februari 1951 voor een bedrag van f 26.372,-. Dit bedrag dient verhoogd te worden met f 1200,- voor de inbouw van de Cis en Dis in Rugwerk en Hoofdwerk. Inclusief loonrondes komt dan het totaalbedrag op f 28.451,50. De kosten van de restauratie van de orgelkas van f 1250,-, het maken van het restauratieplan en het houden van toezicht komen op f 2200,-, zodat de totale kosten f 31.901,50 bedragen.
Op 26 oktober vraagt de kerkvoogdij aan Mense Ruiter om een kostenopgave voor het toevoegn van groot cis en dis in het Rugwerk.
Op 8 november een brief van Ruiter aan Erné. Het resterende pijpwerk voor het Rugwerk is in de kerk aangekomen. Ook is de vloer klaar tussen beide orgelkassen. Kan Erné deze voortgang aan de kerkvoogdij melden, zodat ze dat deel kunnen betalen? Ook zou hij de inbouw van de Cis en Dis aan de orde kunnen stellen, zodat ook die f 600,- betaald kan worden. Organist Verrips wil op 25 november een zanguitvoering geven en wil dan graag het orgel gebruiken. Vermoedelijk zijn er dan wel een paar stemmen klaar. Ruiter vindt het echter beter om het orgel pas te gebruiken als het klaar is.
Op 10 november schrijft de kerkvoogdij aan Mense Ruiter of alle kosten nu zijn opgegeven in verband met de toevoegingen in het Rugwerk en het Hoofdwerk.
Op 16 november een brief van de kerkvoogdij aan de HOC hoe het nu zit met de toevoeging van Cis en Dis en de restauratie van de orgelkassen. Ze willen graag op de hoogte zijn als iemand van de HOC het orgel in Meppel bezoekt.
Op 19 november stuurt Ruiter aan Erné een aangepaste tekening voor het snijwerk van het Rugwerk. Als Erné hiermee akkoord gaat kan Ruiter verder met de orgelkas.
Op 25 november schrijft Ruiter aan Erné dat hij de f 600,- voor de inbouw van Cis en Dis nog steeds niet uitbetaald krijgt, omdat de kerkvoogdij nog geen antwoord heeft gekregen op hun vragen hierover. Ze zijn op dit moment niet erg tevreden over de HOC. Kan Erné naar Meppel komen om eerst te overleggen met Ruiter? Hij moet dan de zijdeur nemen naast de toren en niet de andere ingang via de kamer van de boekhouder. Deze belt anders de kerkvoogdij en dan is er te weinig tijd om samen te overleggen. Bijgesloten is een uitgebreide berekening van het verrichte werk, betaling en in de kerk aanwezig materialen.
Op 16 december een antwoord van de HOC aan de kerkvoogdij voor de inbouw van de Cis en Dis. De HOC is van mening dat dit in het contract staat beschreven. De kosten die Ruiter in rekening brengt zijn beslist niet te hoog. Graag de bedragen zo spoedig mogelijk betalen. Bij de werkzaamheden voor het Hoofdwerk dient de inbouw van de Cis en Dis duidelijk te worden genoemd en gecalculeerd. Aanstaande maandag komt iemand van de HOC weer naar Meppel om de voortgang te bekijken.
Op 16 december een brief naar Ruiter van Erné omtrent de inhoud van bovenstaande brief.
Op 21 december een brief van de HOC aan de kerkvoogdij naar aanleiding van het bezoek van Erné en Hülsmann op 20 december aan Meppel. De intonatie van het Rugwerk vordert goed en zal rond de jaarwisseling gereed zijn. In de werkplaats te Groningen zijn de werkzaamheden aan de windlade van het Hoofdwerk ver gevorderd. Een tekening van de Hoofdwerkkas zal worden doorgenomen met de rijksarchitect Van Yperen. Geadviseerd wordt om de volgende bedragen aan Ruiter te betalen: f 800,- voor de resterende pijpen van het Rugwerk en f 1300,- voor het Rugwerk dat vergaand gereed is.
Brief van onbekende datum van vermoedelijk Erné aan de kerkvoogdij van Meppel dat ze niet op eigen initiatief Ruiter opdracht mogen geven werkzaamheden uit te voeren. Hiervoor dient de officiële weg te worden bewandeld via de juiste rijksinstanties. (08) (40)

1955
Op 3 januari stuurt Stinkens een opgave naar Mense Ruiter voor het nieuwe pijpwerk voor het Hoofdwerk. Het totale bedrag is f 4426,-. Hiervoor wordt het volgende geleverd: Prestant 8', Dulciaan 16', Cimbel IV volledig en 80 ontbrekende pijpen voor de Holpijp 8', Quintadena 8', Octaaf 4', Open fluit 4', Quint 3', Octaaf 2', Ruispijp II en de Mixtuur III. Deze rekening zal door de kerk worden voldaan. Ook dient een oude schuld van Ruiter van f 1500,- aan Stinkens te worden betaald.
Op 14 februari geeft Ruiter aan Erné een overzicht omtrent de posten betaald en niet betaald van de eerste fase en komt tot de conclusie dat er nog f 3210,- betaald moet worden. Voor de tweede etappe is al f 750,- betaald. Hij verzoekt Erné om te adviseren de f 3210,- te laten betalen. Ook wil hij graag het restant van de eerste termijn van etappe twee van f 1965,25 ontvangen.
Op 8 april schrijft de kerkvoogdij aan de HOC. De HOC heeft nog steeds geen contact gehad met Monumentenzorg omtrent de subsidieaanvraag. Als dit nog langer duurt, dan is de kerkvoogdij van plan zelf stappen te ondernemen. Ook is er onduidelijkheid over de betalingen aan Ruiter. Deze heeft de werkzaamheden aan het Hoofdwerk nu stil gelegd vanwege de niet gedane betalingen. Mense Ruiter heeft het Rugwerk medio februari speelklaar opgeleverd.
Op 21 april schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de eerste etappe nu zo goed als gereed is. Voltooid moeten nog worden de Dulciaan van het Rugwerk, restauratie van de kas van het Hoofdwerk en de drieklaviers-speeltafel. De HOC adviseert om deze etappe tot een bedrag van f 8375,- te betalen. Voor de tweede etappe wordt geadviseerd f 2750,- te betalen. De stand van zaken voor het Hoofdwerk is nu als volgt: het cancellenraam is gereed, de pijpstokken en ventielen zijn bijna gereed, en aan de slepen wordt gewerkt.
Op 22 april maakt Van Mulligen een overzicht van de eerste etappe en de tweede etappe qua bedragen.
Op 3 mei schrijft Ruiter aan Erné dat hij voor de eerste etappe f 3210,75 heeft ontvangen als laatste betaling voor het Rugwerk en f 1500,- als tweede betaling voor het Hoofdwerk (Etappe 2) tot een totaal van f 2750,- Dit is minder dan de gevraagde f 2855,- De laatste 14 dagen is gewerkt aan het pijpwerk van het Hoofdwerk. Verder is gewerkt aan het overbrengen van de pijpstokboringen op de nieuwe slepen. Ook zijn onderhanden de stemdrukknoppen voor het Hoofdwerk en het wellenbord voor de pedaalkoppel.
Op 18 mei schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat er binnenkort een bericht komt van Monumentenzorg omtrent de subsidieverlening.
Op 7 juni een brief van het ministerie van OKW met een goedkeuring van de restauratie. Er wordt subsidie verleend op het binnenwerk en de kas op basis van f 31.186,50. Gesubsidieerd wordt 20% tot een maximum van f 6257,- Ook wordt aangeraden een subsidieverzoek in te dienen bij provincie en gemeente.
Op 26 september schrijft Lambert Erné een verslag van een bespreking die hij afgelopen zaterdag had over Roden, Meppel en wat andere zaken in de werkplaats van Mense Ruiter. Ruiter is klaar met de Lutherse Kerk in Groningen; Roden zit in de afwerkingsfase en voor Meppel wordt de windlade van het Hoofdwerk gerestaureerd en het werk aan de orgelkas vordert. Erné heeft ook gesproken met de zwager van Ruiter dhr. Stoit over de liquiditeitspositie. Stoit verzorgt de financiële administratie. 'Stoit schilderde R als een eigenwijze man en was erg blij met het contact met O.C. Om Meppel vlot te doen verlopen heb ik voorgesteld, dat de K.V. de te maken pijpen rechtstreeks aan Stinkens (pijpenmaker in Zeist) betaalt en dit bedrag van Ruiter's nota in mindering brengt.' Ruiter en Stoit gaan hiermee akkoord. Hierdoor loopt de schuld van Ruiter niet verder op. Door de uitloop van het werk nemen de loonkosten toe. Erné zal de kerkvoogdij vragen om aanvullende subsidie aan te vragen. 'Dit alles moet gedaan worden om R als orgelmaker te behouden voor ons werk.'
Op 27 september meldt de HOC de voortgang van de werkzaamheden bij Ruiter. Het werk aan de windlade van het Hoofdwerk vordert en het pijpwerk is gedeeltelijk hersteld. Deze voorgang is genoeg voor het overmaken van f 1500,- naar Ruiter. Is het mogelijk een vergadering te beleggen op 11 oktober om de restauratie door te nemen?
Op 29 september meldt de kerkvoogdij dat de datum 1 oktober geschikt is en dat aan Ruiter f 1500,- is overgemaakt.
Financieel overzicht etappes 1 en 2 van 4 oktober
Op 5 oktober stuurt Ruiter Erné een overzicht van de diverse werkzaamheden en de daaraan verbonden kosten.

Kosten diverse loonrondes	f 3162,50
Speeltafel rugwerk	f 300,-
Regulateur voor het rugwerk	f 400,-
Stemdrukknoppen voor de Dulciaan	f 300,-
Windlade voor Rugwerk 9/10 nieuw	f 1000,-
Tremulant Rugwerk	f 80,-
Balg kwartslag draaien	f 140,-
Totaal	f 2140,-

Het schoonmaken van de Hoofdwerkkast heeft tot nu toe f 3216,- gekost. Samen met de Rugwerkkast en de herplaatsing komt dit uit op f 4300,- Ruiter merkt op dat dit nog altijd goedkoper is dan de f 4600,- die meubelmaker Jacobs rekent voor het schoonmaken van de orgelkassen in Roden. Vanwege het schoonmaken van de orgelkas moeten de ontbrekende ornamenten nu in oud eiken worden gemaakt.
Ruiter vindt negen pijpen in de torens te veel. Ze staan te dicht bij elkaar. Zeven pijpen is beter. Dit kost f 395,-
Op 20 oktober vraagt Ruiter aan Stinkens in Zeist een prijsopgave te maken voor de aanvullende pijpen voor het Hoofdwerk en het pijpwerk voor het Pedaal en het Borstwerk.
Op 5 november een brief van Ruiter aan Erné met de prijzen voor het nieuwe Borstwerk (Gedekt 8', Blokfluit 4', Octaaf 2', Nasard 1 1/3', Sifflet 1', Cymbel III en Regaal 8') en het zelfstandige Pedaal (Prestant 16', Octaaf 8', Mixtuur, Bazuin 16', Trompet 8', Cornet 4' en Cornet 2'). Het Borstwerk zal f 9685,- kosten en het vrije pedaal f 19.615,- Het pedaal wordt opgesteld in een kas achter het Hoofdwerk op een tweedelige windlade, zodat het pedaal later ter weerszijden van het Hoofdwerk zou kunnen worden opgesteld. Pedaalkas in naaldhout en meubelplaat is f 2300,-. In eiken uitgevoerd f 5100,-. De kosten van een pedaalkoppel naar het Rugwerk is f 375,- Meerkosten voor een scherp II-IV zijn f 350,-.
Op 7 november levert Ruiter de gegevens aan Erné voor het schoonmaken en herstellen van de orgelkassen. De totale kosten bedragen f 4.938,53. De lonen zijn sinds het begin van de opdracht met 16% gestegen.
Op 9 november maakt Erné een opstelling van de nog te verrichten werkzaamheden op basis van de brieven van Ruiter van 5 en 7 november.
Op 19 november verschijnt er een nieuw overzicht van alle kosten door Mense Ruiter. De Cymbel wordt duurder, omdat bij de restauratie van de lade de oorspronkelijke boringen tevoorschijn zijn gekomen. De samenstelling is IV-VI, waarvoor 114 extra pijpjes nodig zijn voor f 350,-.
Op 25 november schrijft Ruiter aan de HOC en de kerkvoogdij dat hij blij is met de beslissing om hem tegemoet te komen bij de restauratie van de orgelkassen voor f 3000,-. Als de nieuwe pijpen op tijd binnen zijn, ziet hij kans om het orgel vlot af te werken. Hij stuurt een tijdschema mee. Dit is wat later dan verwacht, maar andere mogelijkheden ziet hij niet. Ook is het dan noodzakelijk dat de betalingen volgens schema plaatsvinden. Hij zal de kerkvoogdij wekelijks op de hoogte houden van de vorderingen.
Op 30 november een memo van de orgelcommissie dat de kerkvoogdij zal beslissen over de laatste stappen in het restauratieproces.
- Borstwerk f 9.685,-
- Zelfstandig Pedaal f 21.000,-
Op 2 december is er een bespreking over de verdere gang van zaken. De kerk moet mogelijk gerestaureerd worden. (08) (40)

1956
Op 14 januari gaat Mense Ruiter akkoord dat de kerkvoogdij van Meppel het pijpwerk dat in de bijgesloten stukken wordt gespecificeerd besteld en betaalt.
Stand van zaken door Ruiter per 1 februari.
Stand van zaken financieel door Ruiter per 1 maart. Ruiter geeft aan waar hij op 28 april mee bezig is.
Op 7 maart stuurt Stinkens een factuur van f 459,- voor de levering van 256 pijpen voor de Scherp.
Op 29 maart vraagt de kerkvoogdij aan de HOC of de rekening van Stinkens voor de Scherp correct is. Zo ja dan wordt deze rekening betaald.
Op 29 maart vraagt de kerkvoogdij aan Mense Ruiter hoe het is geregeld met een brandverzekering.
Op 5 april schrijft Mense Ruiter dat het kerkorgel in de werkplaats tegen brand is verzekerd voor f 40.000,-.
Op 12 mei schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de werkzaamheden door Ruiter voor de tweede etappe nu zo ver zijn gevorderd dat een bedrag van f 2.000,- kan worden uitbetaald. Ook vraagt de HOC wat de stand van zaken is met de plannen voor de restauratie van de kerk.
Op 17 mei meldt de kerkvoogdij aan de HOC dat ze f 2.000,- hebben overgemaakt aan Ruiter.
Op 18 september constateert de HOC dat de werkzaamheden bij Ruiter nu zo ver zijn gevorderd dat het orgel binnenkort naar de kerk zou kunnen worden getransporteerd. Is dit mogelijk in verband met de kerkrestauratie?
Op 3 oktober adviseert de HOC de kerkvoogdij f 1.000,- aan Ruiter te betalen vanwege de vorderingen. Binnen enkele weken kan het orgel naar de kerk worden overgebracht.
Op 13 november schrijft mevrouw Ruiter aan Erné dat de geplande ontmoeting met kerkvoogd Kaptein niet is doorgegaan. Er wordt een nieuwe afspraak gepland. Er is een gesprek geweest van Ruiter met de bedrijfsconsulent dhr. Smith. Deze zou ook nog contact opnemen voor een gezamenlijke bespreking.
Op 28 november vraagt de HOC aan Ruiter hoe het orgel in de werkplaats is verzekerd en op op wiens naam de verzekering is geregistreerd in verband met de kerkrestauratie in Meppel.
Op 30 november antwoordt Ruiter dat op de brandverzekeringspolis het volgende staat vermeld: 'Onder het totaal verzekerd bedrag geldt in de eerste plaats tijdelijk gedekt een kerkorgel, in eigendom toebehorende aan de kerkvoogdij der Hervormde Kerk te Meppel en wel ter waarde van f 40.000,-'. De polis staat op naam van Mense Ruiter.
Op 17 december schrijft Ruiter aan de kerkvoogdij dat gezien de voortgang van de werkzaamheden weer een bedrag van f 1874,-kan worden betaald. Ruiter wil het geld graag bij de bank ophalen, omdat hij het bedrag aanstaande vrijdag nodig heeft. Blijkens de aantekeningen op de brief heeft hij op 20 december f 1000,- ontvangen en op 31 januari f 874,-. Uit deze brief blijkt ook dat de kerkvoogdij rechtstreeks aan Stinkens een bedrag van f 3077,- heeft betaald voor pijpwerk.
Op 31 december schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de HOC navraag heeft gedaan naar de verzekering van het orgel in de werkplaats te Groningen in verband met de kerkrestauratie. De kerkvoogdij dient uit te zoeken of deze verzekering voldoende is.
In '55 en '56 hield Ruiter een soort logboek bij om zijn voortgang te kunnen laten zien. (08) (40)
Het orgel wordt genoemd in de Synode van de Hervormde Kerk. Zie Handelingen van de Vergaderingen van de Generale Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk, ten jare (1956).

1957
Op 11 januari vraagt Ruiter aan Erné hoe het staat met het advies aan de kerkvoogdij om f 1874,- te betalen.
Op 25 januari stuurt Mense Ruiter Lambert Erné een overzicht welke betalingen de kerkvoogdij aan Stinkens heeft gedaan voor pijpwerk
Op 5 maart schrijft de HOC dat de rekening van Mense Ruiter van f 1.430,- kan worden voldaan vanwege de voortgeschreden werkzaamheden.
De Provinciale Drentsche en Asser courant (20-05-1957) bericht dat er plannen zijn om de kerk te restaureren.
Op 19 juni vraagt de HOC aan Ruiter of het orgel ook verzekerd is als het naar een nieuwe opslagplaats wordt overgebracht. Ook dient het op de nieuwe plek verzekerd te zijn.
Op 24 juni schrijft Ruiter aan de HOC dat ze nog niet verhuisd zijn. Hij vraagt of Erné met de kerkvoogden kan regelen dat de jaarlijkse kosten van opslag (f 300,- verzekering en f 250,- opslagkosten) door de kerkvoogdij wordt betaald. Ook de verhuizing van het orgel dient door de kerkvoogdij te worden betaald.
Op 16 augustus schrijft Ruiter dat in oktober 1956 de restauratie van het orgel is gestopt vanwege de kerkrestauratie. Ruiter brengt f 525,- in rekening voor de verzekering van het orgel en f 5,- per week voor de opslagkosten.
Op 12 september meldt Ruiter aan Erné dat Meppel het geld voor de brandverzekering en de huur van de opslagruimte heeft betaald.
Op 2 december schrijft Ruiter aan de HOC dat het nodig is een aanvraag in te dienen of de toegekende subsidie kan worden verhoogd. Het betreft een bedrag van f 3.237,58 voor de windlade en kas van het Rugwerk en verhoging loonkosten voor Hoofdwerk en Rugwerk. (08) (40)

1958
Op 2 mei schrijft Ruiter de HOC over subsidieverhogingen voor Roden en Meppel. Zijn deze al aangevraagd? Roden is al in 1956 opgeleverd en nog steeds is niet bekend of de subsidiebedragen worden aangepast.
Op 21 mei schrijft Mr. W.F. Schokking (Jurist te Amsterdam en lid van de Raad van State, voormalig minister) aan Erné dat dr. Doeve is gestrand bij het schrijven van een brief aan Mense Ruiter voor het Centraal Controle Bureau. Kan Erné de benodigde gegevens verstrekken uit het dossier van Meppel?
Op 19 juni vraagt de HOC aan Ruiter hoe het is gesteld met de verzekering van het orgel van Meppel voor de aanstaande verhuizing. (08) (40)

1959
De Meppeler Courant (20-03-1959) meldt dat de restauratie van de kerk nog steeds niet is gestart.
Op 10 november stuurt de rijksadviseur voor orgels dr. H.L. Oussoren een brief naar de HOC. Momenteel wordt de kerk gerestaureerd. Voordat het orgel kan worden herplaatst zullen waarschijnlijk nog enkele jaren verstrijken. Hij adviseert om het orgel in Meppel op te slaan vanwege de volgende redenen:
 - Opslagplaats op de zolder van een school of gemeentehuis is minder kwetsbaar dan een ruimte achter een orgelwerkplaats.
 - Indien de orgelmaker in financiële problemen komt kunnen er complicaties optreden.
Kan het orgel zo spoedig mogelijk naar Meppel worden overgebracht? (08) (40)

1960
In januari schrijft de HOC aan de kerkvoogdij hoe het er voor staat met de geadviseerde maatregelen van dr. Oussoren.
Op 19 februari schrijft de kerkvoogdij aan Erné dat ze er inmiddels in zijn geslaagd een ruimte in Meppel te huren voor de opslag van het orgel. De ruimte is gelijkvloers en droog. Kan Erné met Ruiter de verplaatsing van het orgel naar Meppel regelen? Graag apart vervoer en geen vervoer per bode.
Op 26 februari schrijft de HOC aan Lambert Erné of Oussoren al iets heeft ondernomen met de maatregelen die zijn voorgesteld om de financiële positie van Mense Ruiter te verbeteren.
Op 26 maart schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat er contact is geweest tussen orgeladviseur Edskes en Ruiter over de verplaatsing van het orgel van Groningen naar Meppel. Ook wil de HOC graag een overzicht van de aan Ruiter betaalde bedragen via afschriften van nota's. Dit bericht wordt ook doorgestuurd naar dr. Oussoren.
Op 26 maart een brief van de HOC aan Mense Ruiter. De kerkrestauratie begint te vorderen en de kerkvoogdij wil nu alle orgelonderdelen laten overbrengen naar Meppel. Het papierpakhuis van Ten Brink bevindt is hiervoor een goede locatie. Ook het gedemonteerde Rugwerk wordt naar deze plaats overgebracht. De ruimte waar het nu staat wordt ook gerestaureerd. De pijpen dienen zoveel mogelijk op de windladen geplaatst te worden. De grote pijpen worden staand in rekken geplaatst. Alle kosten komen voor rekening van de kerkvoogdij. De rijksadviseur wil alle onderdelen graag inventariseren voor een eventueel andere subsidie.
Op 6 april schrijft Ruiter aan de HOC dat alle onderdelen op 8 april worden overgebracht naar Meppel. Ook zal hij het Rugwerk naar de locatie bij Ten Brink verplaatsen. De kerkvoogdij en de Rijksadviseur worden door de HOC geïnformeerd.
Op 12 april schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de orgelonderdelen naar Meppel worden gebracht. Ook het Rugwerk zal daar worden opgesteld.
Op 25 april meldt de kerkvoogdij dat alle orgelonderdelen in Meppel zijn opgeslagen. De kerkvoogdij zal fotokopieën van nota's en betalingen naar de HOC sturen.
Op 31 mei schrijft het ministerie van OKW dat het subsidiepercentage wordt verhoogd van 20% naar 50 % tot een maximum van f 15.600,-. (08) (40)
De kerk wordt gerestaureerd, waardoor de restauratie van het orgel enorme vertraging oploopt. Zie Meppeler Courant (26-09-1960).


Tekening van architect W.A. Heineman 12 april 1960 (31)

1961
Op 23 oktober vraagt het ministerie van OKW om een restauratieplan. Ondertussen mogen er geen werkzaamheden aan het orgel worden verricht.
Op 14 november vraagt de HOC aan de kerkvoogdij of ze een aantal dagen kunnen noemen voor een vergadering met Erné en Edskes.
Op 6 december doet de kerkvoogdij aan de HOC verslag van het gesprek dat ze hadden met Erné en Edskes. De ruimte bij Ten Brink moet per 1 januari worden ontruimd. De restauratie van de kerk is zo ver gevorderd dat deze weer- en tochtdicht is. Ook de verwarming werkt. Ruiter dient een offerte te maken voor het transport dat plaats zou moeten vinden tussen Kerst en Nieuwjaar. Niet alle door de HOC gevraagde stukken zijn teruggevonden. Misschien heeft dr. van Kolmeschate in Delft nog stukken in zijn bezit. Begin 1962 komen Oussoren en Erné naar Meppel om de toestand van het orgel te bekijken.
Op 8 december dankt de HOC de kerkvoogdij voor het toesturen van de gewenste stukken. Zij zullen Ruiter vragen voor een offerte om de orgelonderdelen over te brengen naar de kerk. Dit gebeurt op dezelfde dag per brief.
Op 18 december antwoord van Ruiter. Hij rekent f 850,- voor het transport. De offerte is exclusief de zware delen. Deze dienen door een door de kerkvoogdij aan te wijzen expediteur te worden vervoerd. De geplande datum is 27 december.
Op 22 december geeft Ruiter nog een specificatie van de vervoerskosten op verzoek van de kerkvoogdij. (08)

1962
Op 19 januari stuurt de HOC de stukken die zij van dr. van Kolmeschate hebben gekregen door naar de kerkvoogdij.
Op 19 maart vraagt de kerkvoogdij aan de HOC of de rekening van Ruiter voor het orgeltransport correct is. Ook graag antwoord waarom er niet wordt gewerkt aan de opbouw van het orgel.
Op 3 mei antwoordt de HOC dat de rekening van Ruiter betaald kan worden.
Op 4 mei vraagt de HOC aan Ruiter om een offerte te maken voor de volgende werkzaamheden:
 a. Speelklaar opstellen van het rugpositief
 b. Is het bedrag van f 2.000,- dat nog open staat voor etappe 2 met het Hoofdwerk genoeg om de etappe af te maken. Wat is de invloed van de loonkostenstijgingen?
 c. Is het bedrag van f 1.100,- voor het plaatsen van de Dulciaan 16' voldoende?
 d. Wat zijn de kosten als het Rugwerk zo wordt geplaatst dat het zoveel mogelijk buiten de balustrade valt? Het Hoofdwerk zo plaatsen dat het nog net voor de dwarsbalk staat. De luiken moeten zo worden ingericht dat er makkelijk kan worden gestemd.
Wanneer kan er worden gestart met de werkzaamheden?
Op 25 mei komt het antwoord van Ruiter.
a: f 1450,-
b: Kostenstijging van f 1.600,- ook vanwege de beschadigde kappen
c. Stijging van f 1600,-
d. Stijging van f 240,-
Door de wijzigingen na de kerkrestauratie op de galerij en het wegvallen van de oude magazijnbalg moet er een totaal nieuwe windvoorziening worden gemaakt. Deze zal f 2.400,- gaan kosten.
De werkzaamheden zullen tussen de 10 en 12 weken duren en kunnen beginnen in augustus.
De balk boven de galerij moet echter eerst worden verwijderd voordat met het werk kan worden begonnen. Als de balk niet wordt verwijderd, zullen de kosten f 1.000,- hoger uitvallen.
Op 25 mei schrijft Ruiter nog een toelichting en enkele tekeningen waarom de balk verwijderd zou moeten worden. Er zijn veel wijzigingen nodig aan de orgelkas van het Rugwerk om deze naar voren te kunnen plaatsen. Het intoneren en stemmen van het Hoofdwerk is zo goed als onmogelijk als de balk blijft gehandhaafd. Ruiter heeft tijdens de restauratie van de kerk al geprotesteerd tegen het aanbrengen van de balk. Deze balk is nooit aanwezig geweest. (08)

Tekening door Mense Ruiter van 11 mei 1962 Klik op de foto voor een vergroting

Op 21 juni schrijft de HOC aan Ruiter dat de offerte uitgebreid is besproken met de kerkvoogden. Uit de bespreking komt naar voren dat er extra informatie nodig is:
 - Loonstijgingen opbouw Hoofdwerk
 - Plaatsing Rugwerk buiten de balustrade. Constructie hiervoor wordt elders verricht.
 - Offerte voor de nieuwe windvoorziening.
Offerte graag opleveren voor 1 juli
Op 30 juni komt Ruiter met de gewenste gegevens. De lonen zijn sinds 1956 met 60% gestegen. Hierdoor wordt de resterende post van f 2.000,- verhoogd met f 1.200,- Het herstel van de beschadigde kappen kost f 400,-. Door de nieuwe balk zullen de intonatiekosten veel hoger uitvallen omdat het pijpwerk niet goed bereikbaar is. Inschatting van de kosten is f 1.000,-. Als een extern bedrijf de plaats geschikt maakt dan blijft het installeren van het Rugwerk staan op f 1.450,-. Hoe de nieuwe windvoorziening ingepast moet worden is pas goed te zeggen als kas en mechanieken geïnstalleerd zijn.
Op 10 juli meldt de HOC aan de kerkvoogdij dat ze akkoord gaan met de prijzen zoals Ruiter ze heeft genoemd. Graag wil de HOC overleg met de kerkvoogdij en de restauratiearchitect over de nieuw aangebrachte balk, de uitbouw van het Rugwerk en de gewijzigde windvoorziening.
Op 2 augustus schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat de vergadering kan plaatsvinden op 23 augustus.
Op 13 september doet de HOC verslag van een overleg tussen Edskes en Ruiter. Het resultaat van deze bespreking is dat Ruiter een nieuw totaalplan maakt inclusief Pedaal en Borstwerk en de gewijzigde plaatsing van het Rugwerk. Edskes en Ruiter nemen het nieuwe plan door en daarna kan het worden besproken met kerkvoogdij en architect.
Op 22 september stuurt Ruiter een offerte voor etappe 3 en 4 (Borstwerk en Pedaal). Het Borstwerk gaat f 15.550,- kosten en het Pedaal f 27.500,-. Ruiter rekent voor de pedaalkas een stelpost van f 5.000,-.
Op 24 september komt er een offerte voor het speelklaar opstellen van Hoofdwerk en Rugwerk. De kosten belopen f 20.450,-. Niet inbegrepen zijn de kosten van een staalconstructie voor de gewijzigde opstelling van het Rugwerk. Wel inbegrepen zijn de kosten voor het toezicht op het plaatsen van deze constructie.
Op 28 september wordt een tekening aan Monumentenzorg, architectenbureau Heineman en de kerkvoogdij gestuurd.
Op 27 september schrijft Mense Ruiter dat de nieuw geplaatste tweede balk dwars door het orgel zal lopen, waardoor de pijpen niet goed kunnen worden opgesteld. Indien de balk wordt vervangen door een trekstang is het probleem verholpen. Ook ziet hij andere problemen door het gewijzigde orgelbalkon.
Op 9 oktober schrijft Ruiter dat hij voor de bespreking op 17 oktober geen kans meer ziet een nieuwe tekening te maken voor de opstelling van het Rugwerk half in de balustrade. Hij kan er wel voor zorgen dat het Rugwerk grotendeels voor die tijd wordt opgesteld. (08)


Links: tekening 27 september 1962 Rechts tekening orgelbalkon ongedateerd Zie ook de toelichting van Mense Ruiter en een begeleidend briefje. De tekeningen worden doorgestuurd naar de Rijksdienst voor Monumentenzorg, Architectenbureau heineman en de kerkvoogdij. Klik op de afbeelding voor een vergroting  (28) (40)


Links tekening ongedateerd midden tekening 9 april 1963 MR rechts ongedateerd Klik op de afbeelding voor een vergroting (28)


Tekeningen Borstwerk juli 1963 Klik op de afbeelding voor een vergroting (28)


Tekening pedaalkas juli 1963 en orgeldoorsnede 9 april 1963 (28)


Orgelkasten terug gezet tot 10cm in de balk. Achter de kast zal de balk vervangen worden door een trekstang zoals getekend onder D. Klik op de afbeelding voor een vergroting

1963
Op 1 februari stuurt de HOC een aangetekende brief naar Mense Ruiter. De afgesproken tekeningen die Ruiter in overleg met Edskes zou maken zijn nog steeds niet binnen. De HOC geeft hem nog 3 weken de tijd.
Op 15 maart stuurt Ruiter een schema van de opbouw van het orgel. Ook stuurt hij de gevraagde tekeningen.
maart/april 1963: Rugwerk
mei/juni 1963: Hoofdwerk
juli/september: Borstwerk
oktober 1963/maart 1964: Pedaal
Uit de bijgaande brief blijkt dat de kassen van het Hoofdwerk en het Rugwerk al staan opgesteld.
Op 22 maart doet de HOC verslag van een bespreking tussen Oussoren, Edskes en Ruiter. Ruiter zal voor 1 april de gewenste tekeningen en offerte maken. De werkzaamheden mogen pas beginnen als er toestemming van het rijk is voor het gehele plan.
Op dezelfde datum beschrijft de HOC voor Ruiter de gemaakte afspraken.
Op 23 maart antwoordt Ruiter dat hij sinds begin maart ziek is en deze week voor de helft aan het werk is. Hij heeft met Edskes en Erné afgesproken de gegevens te leveren voor 10 april. De brief wordt ook doorgestuurd naar Oussoren en de kerkvoogdij.
Op 10 april belt Ruiter dat de tekeningen klaar zijn, maar nog vermenigvuldigd moeten worden.
De offerte dateert inderdaad van 10 april en bestaat uit drie delen.
Pagina 1 beschrijft de installatie van Hoofdwerk en Rugwerk inclusief een nieuwe windvoorziening voor een bedrag van f 30.675,-. Hoofdwerk en Rugwerk zijn al in de kerk aanwezig. Een staalconstructie voor het Rugwerk is niet inbegrepen.
Pagina 2 beschrijft de bouw van het Borstwerk (Gedekt 8', Fluit 4', Octaaf 2', Nasard 1 1/3', Sifflet 1', Cimbel III en Regaal 8') en Pedaal (Prestant 16' en 8'gecombineerd, Octaaf 4', Mixtuur VI, Bazuin 16', Trompet 8', en Cornet 4') voor f 17.050,- en f 32.500,- De pedaalkas kost f 4.500,-.
Pagina 3 bevat een materiaalspecificatie.
Op 26 april schrijft organist Nico Verrips aan Mense Ruiter dat hij vanaf nu meer bij het restauratieproces betrokken zal zijn en enkele vragen heeft.
Op 2 mei worden de offerte en tekeningen naar de kerkvoogdij gestuurd. Wanneer kan de HOC deze stukken met de kerkvoogdij doornemen?
Op 14 mei schrijft Mense Ruiter:
1. het Rugwerk is in 1955 speelklaar opgesteld. Daarna zijn de orgeldelen enkele keren verplaatst. Daar zijn ze niet beter van geworden.
2. de verbetering van de mechaniek kost 3 weken volgens punt 12
3. de trekbalk of trekstang blokkeert de toegang tot het Hoofdwerk
4. het orgel zou vanwege punt 3 iets verder naar achteren moeten staan.
5. Nachthoorn f 1200,- en Cornet f 1500,- ingebouwd
6. De mechaniek voor de koppeling van het Rugwerk naar het Pedaal is al ingebouwd. Volgens de HOC zou dit verwijderd moeten worden. Dat is onzin en kost alleen maar geld.
Op 20 mei stuurt Mense Ruiter foto's van de stand van de Rugwerkkast. Er zijn lichtdrukken naar Den Haag gezonden.
Op 23 mei wordt een verslag van de vergadering op 17 mei met de HOC, vertegenwoordigers van de kerkvoogdij en cantor-organist Nico Verrips gemaakt.
Uitgangspunten:
-Het OC-rapport
-Het al gedane werk is akkoord
-Bij het gereedkomen van de kerkrestauratie dient het Rugwerk speelklaar te zijn.
'1. Het Rugwerk moet weer in de balustrade worden geplaatst. Dit is ook een eis van Monumentenzorg. De balken kunnen volgens de architect worden verwijderd.
2. De nieuwe dispositie van het Pedaal is niet akkoord. Men wil vasthouden aan de oorspronkelijke 8 registers in plaats van 6 registers. Ook de transmissie tussen Prestant 16' en Prestant 8' is niet wenselijk. Het liefst heeft men een Bourdon 16' en een Prestant 8.
3. De koppeling tussen Rugwerk en Pedaal wordt gehandhaafd.
4. In Hoofdwerk en Rugwerk moeten de stalen wellenborden vervangen worden door wellenborden van hout. In de laatste alinea van de offerte van Ruiter wordt een materiaalkeuze genoemd waarvoor hij geen verantwoordelijkheid wil nemen. Wat houdt dit in en wie is verantwoordelijk
5. Wat is de situatie rond de subsidieverlening nu er een nieuw plan ligt? Op maandag 10 juni wordt er een vergadering in Meppel belegd waarbij de architect en de orgelmaker ook aanwezig zullen zijn.
Op 28 mei stuurt de HOC een brief aan Oussoren. Men wil een gesprek met Oussoren om te regelen dat het Rugwerk bij het afsluiten van de kerkrestauratie bespeelbaar is.
Op 28 mei schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat zowel Erné als Edskes aanwezig kunnen zijn bij de vergadering van 10 juni. Ook regelt de HOC een vergadering tussen kerkvoogdij en Oussoren 's middags in Den Haag.
Op 1 juni komt het voorstel van de HOC om de vergadering van 10 juni in Meppel zonder Ruiter te houden omdat hij financieel belanghebbend is.
Op 7 juni schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat het nu niet meer gepast is om Ruiter niet uit te nodigen voor 10 juni. Wel kan een deel zonder hem besproken worden.
Op 7 juni schrijft Mense Ruiter dat de orgelkas weer op de oude plaats moet worden opgesteld. De trekstang kan door de orgelkas. De offerte van 10 april is uitgewerkt volgens de richtlijnen van Edskes en Erné. De uitvoering van de punten 3 en 5 vindt hij zinloos.
Het nieuwe Borstwerk dient zijn stalen wellen te behouden wegens de beschikbare ruimte. Ook de ingebouwde lessenaar van punt 10 kan blijven gehandhaafd. Hierdoor kan f 6.500,- worden bespaard. Hiervoor kan een extra stem op het pedaal komen. Van de originele speeltafel en van de mechaniek is niets bewaard gebleven. Een windvoorziening met 3 of 4 spaanbalgen heeft niet zijn voorkeur.
Op 12 juni volgt er een verslag van de vergadering van 10 juni te Meppel.
Het orgel wordt zoveel mogelijk voor de balustrade geplaatst. Het daarvoor benodigde bedrag wordt subsidiabel gemaakt. De metalen wellenborden dienen te worden vervangen door houten wellenborden. De werkwijze met metalen wellenborden is inmiddels achterhaald. De kosten voor vervanging zijn subsidiabel. De windladen moeten op een andere manier worden vervaardigd en voldoen aan de eisen van nu. Er bestaan geen bezwaren voor het handhaven van de koppel Rugwerk/Pedaal. Uitbreiding van de pedaaldispositie met een 2 voets-register en eventueel een Gedekt 8' dient nader te worden bezien. De al gemaakte kosten worden bij het toekennen van subsidie als eerste termijn gezien. Het werk mag pas worden begonnen nadat het totale plan van rijkswege is goedgekeurd. Oussoren vraagt zich ook af of Ruiter het werk wel aan kan. Het idee om het orgel door Ruiter 'in elkaar te laten zetten' en later na te denken over een 'echte' restauratie wordt onaantrekkelijk gevonden.
Er dient te worden gekozen uit de volgende twee mogelijkheden:
1. Ruiter maakt de restauratie van Hoofdwerk en Rugwerk af en op grond van de bereikte resultaten kan hij verder met Borstwerk en Pedaal.
2. In overleg met de rijksadviseur kiezen voor een andere orgelmaker.
Een vervolgvergadering met Ruiter wordt op 18 juni gepland.
Op 14 juni wordt de afspraak op 18 juni bevestigd.
Op 24 juni maakt architect Heinemann een verslag van de vergadering op 18 juni. Over het orgel wordt het volgende afgesproken: het Rugwerk wordt op de oude plaats in de balustrade ingepast en steekt dan 50cm binnen de balustrade. Onder het Rugwerk komt een afneembaar plafond om de windlade te kunnen bereiken. De trekbalk dient ter hoogte van de orgelkas te worden vervangen door een trekstang.
Ook de HOC maakt een verslag van deze vergadering, waarin de aanwezigen letterlijk worden geciteerd. Aanwezig waren van de HOC Erné, Edskes en de Waard, Kerkrestauratiecommissie: Van de Honing en verder Nico Verrips en Mense Ruiter.
Hopelijk zal de restauratie van het orgel vlotter verlopen dan de restauratie van de kerk. Eerst wordt er vergaderd zonder orgelmaker Ruiter. Ruiter dient een zodanige technische omschrijving en tekening te maken dat verwarring is uitgesloten. Hij dient een bankgarantie te geven en het voorstel moet voor alle partijen acceptabel zijn. Ruiter zal weer een totaalplan maken wat op 1 juli in Amersfoort met de HOC en Nico Verrips zal worden doorgenomen. Op 22 juli dient alles vast te staan en kan dan ter goedkeuring aan het rijk worden aangeboden. Als de kerkrestauratie in september is afgesloten kan Ruiter op 1 oktober beginnen. Ruiter verwacht de volgende doorlooptijden: Hoofdwerk zes maanden, Rugwerk twee maanden, Borstwerk drie maanden en Pedaal eveneens drie maanden. De verdere afwerking kost dan nog eens twee maanden. Het orgel zou dan eind januari 1965 gereed kunnen zijn.
Op 20 juni wordt Oussoren door de HOC op de hoogte gesteld van de laatste ontwikkelingen. Hij wordt erop gewezen dat 'men niet van Ruiter af kon komen' en dat over de plaats van het orgel overeenstemming is bereikt. Bijgesloten worden de brieven aan de kerkvoogdij en aan Ruiter. In de brief aan de kerkvoogdij memoreert de HOC dat aan het adviestraject kosten zijn verbonden, die nog nooit door de kerkvoogdij zijn betaald. Er is er op 29 oktober 1962 een rekening gestuurd, maar deze is nooit voldaan. Men wil een nieuwe rekening nu baseren op de door het rijk geaccepteerde eerste termijn van de orgelrestauratie.
Voor Mense Ruiter worden de op 18 juni gemaakte afspraken bevestigd. De plaats van het Rugwerk met de achterkant 50 cm achter de balustrade wordt bevestigd. De onderzijde van het Rugwerk moet goed bereikbaar zijn. De trekbalken bij het orgel worden vervangen door ijzeren trekstangen.
Op 20 juni schrijft de HOC aan de kerkvoogdij over de afspraken voor de plaatsing van het Rugwerk.
Op 20 juni schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat er voorlopig alleen de directe kosten zoals reiskosten en dergelijke in rekening worden gebracht.
Op 20 juni schrijft de HOC aan Ruiter dat er een nieuw plan voor de orgelrestauratie nodig is nu de restauratie van de kerk over enkele maanden gereed zal zijn. Op maandag 1 juli is er een overleg te Amersfoort tussen orgelmaker, organist, Erné en Edskes om te bespreken wat er aan de plannen moet worden gewijzigd. Twee weken later zal dan het gewijzigde plan gereed moeten zijn.
Op 25 juni bericht de HOC dat architect Heinemann Erné om een tekening van het Rugwerk heeft gevraagd.
Op 28 juni stuurt Heinemann een tekening naar Erné met de sparing in het balkon.
Op 4 juli stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
In juli een kort verslag van de HOC over de bespreking in Amersfoort met Erné, Edskes, Hülsmann en Verrips en een tweede gesprek in Groningen tussen Edskes en Erné. De tekeningen van Ruiter waren nu veel verder uitgewerkt, maar nog niet helemaal voldoende. Ook de materiaalbeschrijving was nog niet beschikbaar.
Op 20 juli een uitgebreide offerte van Ruiter inclusief een tekening van het vooraanzicht van het Borstwerk.
Op de eerste 2 pagina's staan alle werkzaamheden met bedragen voor de installatie van Hoofdwerk en Rugwerk inclusief een drieklaviers speeltafel en een windvoorziening voor het totale orgel. Dit deel van de offerte bedraagt f 39.385,-
Op blad 3 en 4 volgt een beschrijving van de te gebruiken materialen.
Blad 5 bevat de leveringsvoorwaarden met de betaaltermijnen per werk.
Op blad 6 de tekening van het Borstwerk en klaviatuur.
Op de laatste pagina de geschatte opleverdatums.
Er is nog een apart blad voor het Borstwerk en het Pedaal. Handgeschreven zijn de mensuren toegevoegd. Zie ook een groot aantal bewaarde tekeningen in het archief van de HOC.
Op 7 augustus stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 8 augustus schrijft de HOC aan Ruiter dat zij zich in grote lijnen met de omschrijving en de vijf tekeningen kunnen verenigen. Graag wil men nog wel een opgave zien van de labiumbreedte van het nieuwe pijpwerk en de mensuren van de Dulciaan 16'. Ook graag een mensurenstaat van het oude pijpwerk om te kunnen zien of het nieuwe pijpwerk daarmee aansluit. Later kan er een bespreking plaatsvinden voor definitieve afspraken. De ontvangen stukken worden doorgezonden naar de kerkvoogdij en Oussoren. Zie brief.
Op 14 augustus een interne notie door de HOC. Ds. Schaap is tevreden over de nu bereikte resultaten. Er worden datums genoemd voor besprekingen.
Op 16 augustus een briefje naar Edskes met een vraag van architect Heinemann of de galerij zo kan worden uitgevoerd als op de tekening van 28 juni.
Op 22 augustus een briefje naar Edskes dat het architectenbureau de tekening naar hem toestuurt om te beoordelen of de galerij volgens de tekening kan worden uitgevoerd.
Op 27 augustus wordt door de HOC aan kerkvoogdij en architectenbureau bevestigd dat de galerij volgens de tekening vervaardigd kan worden.
Op 30 augustus stuurt Ruiter een opgave van de mensuren van Hoofdwerk en Rugwerk.
Op 6 september is er een interne HOC-notitie dat er een bespreking is gepland in Meppel op 12 september om 10:00 uur. Ruiter schuift later aan. Ook dient overleg plaats te vinden over een eventuele noodvoorziening tussen het gereedkomen van de kerkrestauratie en het opleveren van het orgel.
Op 13 september schrijft mr. Bongers uit Meppel dat Erné hem opbelde dat de restauratie gestalte begint te krijgen. De leveringsvoorwaarden dienen zeer goed te worden geformuleerd. 'R. is een gladde vogel'.
Op 16 september schrijft Ruiter aan Erné dat de leveringsvoorwaarden nu verstuurd kunnen worden. Dit heeft vertraging opgelopen door de afwezigheid van de directeur van de bank.
Op 16 september stuurt Ruiter de gewijzigde leveringsvoorwaarden naar de HOC.
Interne memo van 17 september van de HOC. De nieuwe leveringsvoorwaarden lijken ongunstiger dan de eerdere: Lunch in plaats van melk, materiaalprijsstijgingen, toezicht HOC.
Op 19 september een brief van de kerkvoogdij aan de HOC dat ze de rekening van de HOC pas betalen als de HOC de aanvraag voor de subsidie van het reeds uitgevoerd werk hebben ingediend.
Op 23 september antwoordt de HOC dat de in rekening gebrachte kosten reis- en verblijfkosten zijn, die niet onder deze afspraak vallen.
Op 9 oktober schrijft de kerkvoogdij dat het contract inmiddels door Ruiter en de kerkvoogdij is ondertekend. Toegevoegd zijn enkele aanvullingen in een bijlage. Zie Nieuwsblad van het Noorden (11-10-1963), Nieuwe provinciale Groninger courant (11-10-1963), Ons Noorden (11-10-1963).
Op 11 oktober zegt de HOC aan de kerkvoogdij toe om een conceptbrief te maken voor de subsidieaanvraag.
Op 11 oktober stuurt de HOC de brief van 9 oktober van de kerkvoogdij door naar Oussoren. Kunnen de huidige bedragen voor de restauratie dienen als basis voor een aangepaste subsidieverstrekking?
Op 14 oktober geeft Ruiter een schema van de toekomstige werkzaamheden.
 - Rest 1963: schoonmaken en herstel van de in de kerk aanwezige onderdelen.
 - Januari 1964: aanleg windvoorziening.
 - Februari 1964: speeltafel maken en inbouwen.
 - Maart 1964: Hoofdwerkmechaniek maken en inbouwen. Hoofdwerk voorlopig stemmen.
 - April/mei 1964: Mechaniek Rugwerk aanleggen en monteren
 - Juni 1964: Pijpwerk hoofd- en Rugwerk verder afwerken.
De aannemer van de kerkrestauratie gaat er vanuit dat het balkon op 1 november gereed is. Begin oktober heeft Ruiter in opdracht van de kerkvoogdij het orgel naar de andere kant van de galerij overgebracht zodat de aannemer de galerij kan wijzigen.
Op 16 oktober brengt Mense Ruiter de punten 14 en 15 van de offerte in rekening.
Op 17 oktober een afschrift van de brief van de kerkvoogdij dat de rekeningen van de HOC zijn betaald. Ook een afschrift van een rekening van Ruiter voor de punten 14 en 15 (gemaakte tekeningen) van de offerte.
Op 21 oktober schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat de rekening van Ruiter betaald kan worden en dat het nog niet zeker is of de declaraties van de HOC voor subsidie in aanmerking komen.
Rond deze tijd is er ook een conceptbrief voor een subsidieaanvraag gemaakt. Deze brief gaat uit van het bedrag van f 39.385 uit de nieuwste offerte, maar ook de kosten van de al eerder uitgevoerde werkzaamheden van f 23.985,01 worden aan de orde gesteld. Daarnaast worden de kosten voor advies en toezicht door de HOC van f 4500,- en een post onvoorzien van f 15.000,- genoemd. Bij elkaar geteld levert dit een bedrag op van f 82.870,01. De subsidie is nodig om de restauratie te kunnen uitvoeren samen met de subsidiebedragen van gemeente en provincie. Tevens wordt toestemming gevraagd om met de restauratie te kunnen beginnen.
Op 21 oktober schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat ze in overleg met de rijksadviseur een conceptbrief hebben gemaakt voor een subsidieaanvraag. Onduidelijk is of dit dezelfde brief is als de brief hierboven vermeld.
Op 29 oktober is er een HOC-kopie van twee brieven van architect Heinemann voor de HOC en voor Ruiter. Heinemann levert een tekening waarop staat aangegeven waar de balken op het balkon lopen. Zowel Ruiter als de HOC wordt gevraagd de maten op te geven van het gedeelte wat moet worden verwijderd, zodat de aannemer met de werkzaamheden kan beginnen.
Op 31 oktober schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat de subsidieaanvraag geen betrekking heeft op een nieuwe subsidieaanvraag, maar om een verhoging van een reeds op 31 mei 1960 toegekende subsidie van f 15.600,-
Op 1 november meldt de HOC aan de kerkvoogdij dat het wel degelijk om een nieuwe subsidieaanvraag gaat. Wel zou men via een tussenzin kunnen verwijzen naar de f 15.600 uit 1960.
Op 4 november beantwoordt Ruiter de brief van Heinemann over de trekbalken. Alleen van de tweede balk vanuit de toren gezien moet een stuk van 333 cm vervangen worden door een trekstang. Ook oppert hij de mogelijkheid om de balken geheel te vervangen door trekstangen.
Op 11 november stuurt de HOC een tweetal rekeningen voor een deel van het honorarium.
Op 19 november stuurt de kerkvoogdij twee nota's terug naar de HOC. Graag de nota's in het vervolg in duplo sturen. Op 20 november stuurt de HOC dezelfde nota's, maar dan in duplo.
Op 22 december wordt de kerk na de kerkrestauratie weer in gebruik genomen. Zie orde van dienst.  (08) (28) (40)

1964
Op 29 februari stuurt de HOC een nota voor gemaakte onkosten.
Op 4 mei stuurt de kerkvoogdij een brief aan Ruiter wanneer welk deel gereed is en speelklaar kan worden opgeleverd.
De conceptbrief voor de aanvraag van de subsidie van oktober 1963 wordt op 17 juni verstuurd. De door de HOC voorgestelde wijzigingen zijn verwerkt.
Op 2 juli factureert Mense Ruiter de punten 1, 3, 11, 12 en 13 van de offerte van 16 juli 1963.
Op 7 juli meldt de kerkvoogdij aan de HOC dat het Rugwerk speelklaar door Ruiter is opgeleverd en voor de eerste keer in de eredienst is gebruikt. Kan er nu opdracht worden gegeven voor het Borstwerk en het Pedaal?
Op 9 juli bevestigt de HOC de ontvangst van de brief.

Fotografen onbekend

Op 13 juli schrijft de HOC dat Erné op 17 juli naar Meppel komt om de huidige situatie te bekijken. Op grond daarvan kan er verder worden geadviseerd.
Op 27 juli wordt de stand van zaken door de HOC aan Oussoren gemeld. Het Rugwerk is speelklaar opgeleverd. Dit ontheft Ruiter niet van zijn verplichtingen. De oplevertermijn van de drieklaviers speeltafel is ver overschreden. Voor de vertraging door ziekte zijn geen bewijsstukken geleverd. Ook had dit veel eerder gemeld moeten worden. Het pijpwerk van het Rugwerk is wel geplaatst, maar nog niet geïntoneerd. Bespeling van het Rugwerk geschiedt middels een noodklavier aan de achterzijde. Vastgesteld wordt dat Ruiter de volgende verplichtingen niet is nagekomen:
 - De opleveringstermijnen
 - De volgorde van afwerking
 - De verplichting om overmacht (bv. ziekte) te melden.
Krachtens artikel 7 van de overeenkomst heeft Ruiter nog een maand de tijd om Hoofdwerk en Rugwerk op te leveren. Een opdracht voor Borstwerk en Pedaal is dan ook niet aan de orde.
Op 27 juli maant de HOC Mense Ruiter om binnen één maand zijn verplichtingen na te komen.
Op 30 juli vraagt de kerkvoogdij aan de HOC advies omtrent een binnengekomen rekening van 2 juli van Ruiter met de volgende posten:
1. f 2.750,- Schoonmaken en herstellen orgelonderdelen in de kerk opgeslagen 
3. f 2.550,- Aanbrengen Nolte's sleepladenconstructie in windladen Hoofdwerk en Rugwerk 
11. f 1.875,- Opstellen Rugwerk 
12. f 2.775,- Nieuwe mechaniek tussen speeltafel en windladen 
13.f 1.800,- In de was zetten van de orgelkassen
Notitie van Erné dat Ruiter de 'euvele moed' had om op 27 juli om een betaling te vragen.
Op 31 juli bericht de HOC aan Ruiter dat ze de kerkvoogdij hebben geadviseerd de nota niet te betalen.
Op 31 juli stuurt Mense Ruiter een brief dat er problemen zijn met de betaling van delen van de nota van 2 juli. Hij stuurt daarom aparte nota's per punt. Ruiter hoopt dat dit de betaling zal versnellen.
Op 31 juli schrijft Ruiter aan de HOC dat het werk door de verbouwwerkzaamheden van de galerij pas kon starten op 9 december in plaats van, zoals afgesproken, op 1 oktober. De rugwerkkas is toen op verzoek van de kerkvoogden opgesteld met frontpijpen. Dit was net voor Kerst gereed. Door het late begin in Meppel zijn andere werkzaamheden opgepakt, waardoor we vanaf 9 december niet alle tijd aan Meppel konden besteden. Ook was er sprake van ziekte van de speeltafelmaker en de vrouw van Ruiter, die de administratie voert. De ziektegevallen bewijst Ruiter door het tonen van de betalingen van het GAK (Gemeentelijk Administratie Kantoor). Ruiter heeft tot nu toe f 25.000,- besteed aan werkzaamheden voor het orgel. Ruiter stuurt nu aparte rekeningen post voor post uit de offerte zodat die onderdelen betaald kunnen worden waarvan de HOC heeft vastgesteld dat ze gereed zijn.
Op 18 augustus schrijft Ruiter een aanvullende brief op zijn brief van 31 juli. Hij excuseert zich voor het feit dat hij het wijzigen van de volgorde van werkzaamheden niet heeft doorgegeven. Ook speelt een rol dat de klavieren maanden later werden geleverd dan afgesproken.
De genoemde termijn van één maand om het werk af te maken is een onmogelijke eis. Ruiter probeert het Rugwerk en het Hoofdwerk op 1 oktober bespeelbaar te krijgen. Het lofwerk van de kassen kan pas worden begonnen als de rijksarchitect gegevens levert. Ook heeft hij nog goedkeuring nodig voor de Dulciaan 16' qua mensurering. Hij levert een tekening van de registerknoppen en wil weten hoe de naamplaatjes er dienen uit te zien.
Op 19 augustus stuurt Mense Ruiter een schets van een registerknop naar de HOC. De schets is niet bewaard.
Op 28 augustus schrijft de HOC aan de kerkvoogdij en Oussoren over de voortgang van de restauratie. De HOC adviseert om een voorschot f 7.500,- te betalen. De nota's zelf zijn door de HOC nog niet gecontroleerd. Het schetsje van de registerknoppen is doorgezonden naar Edskes ter beoordeling. Aan Ruiter wordt de ontvangst van zijn brieven van 31 juli en 18 augustus bevestigd. Men is het eens met Ruiter over de latere aanvang van de werkzaamheden. Dit is buiten zijn schuld. Hij had echter andere werkzaamheden aan het orgel kunnen oppakken. Ook is men niet gelukkig met de term 'bespeelbaar maken' in plaats van opleveren. Bij het bespeelbaar maken van het Rugwerk is Ruiter teveel zijn eigen gang gegaan, zonder dit goed te overleggen met de HOC. Ook gaat Ruiter niet in op de opmerking van de HOC omtrent de intonatie van het Rugwerk. Ruiter dient de HOC beter op de hoogte te houden van het gereedkomen van werkzaamheden uit het contract, zodat de HOC op tijd kan controleren of de werkzaamheden goed zijn uitgevoerd en er gefactureerd kan worden. In de tweede helft van september is de HOC van plan een vergadering te beleggen met alle belanghebbenden.
Op 7 september wordt aan kerkvoogdij en Ruiter gemeld dat de vergadering zal plaatsvinden op 28 september in Meppel.
Op 7 september brengt de HOC gemaakte onkosten in rekening.
Op 14 september wordt het schetsje van Ruiter voor de registerknoppen goedgekeurd.
Op 18 september bericht de HOC dat de volgende personen op de vergadering van 28 september aanwezig zullen zijn: Erné, Hülsman, De Waard (secretaris HOC), Ruiter schuift om 11:00 uur aan.
Op 30 september doet de HOC verslag van het overleg op 28 september te Meppel. Op basis van deze vergadering gaat een brief naar Ruiter, waarin het volgende wordt afgesproken:
 - Op 2 november zijn het Hoofdwerk en het Rugwerk gereed voor de keuring. Die dag zullen Erné en Hülsman het orgel keuren in aanwezigheid van dhr. Edskes.
 - Er wordt een voorbehoud gemaakt voor de Dulciaan 16'. Deze dient nog te worden overlegd met Erné en Edskes en daarna besteld te worden bij Giesecke.
 - Op 2 november vindt er 's middags overleg plaats met de kerkvoogdij omtrent het resultaat van de keuring.
 - De kerkvoogdij kan dan op grond van het resultaat de opdracht verstrekken tot de bouw van het Borstwerk en het Pedaal.
Op 2 oktober schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat ze in de vorige brief vergeten waren te melden dat het door Ruiter tot nu toe verrichte werk er zeer verzorgd uitziet.
Op 22 oktober stuurt de kerkvoogdij een nota van 26 september voor punt 10 (windvoorziening) van f 3.850,- van Ruiter door aan de HOC ter controle.
Op 26 oktober meldt de HOC aan de kerkvoogdij dat er vertraging is bij het intoneren, omdat Ruiter ziek is en niet mag reizen. Wel is hij pijpwerk aan het voorintoneren in zijn werkplaats. Al het pijpwerk staat dus nog niet op de laden. Ook is de HOC niet op de hoogte gebracht van de vertraging door de ziekte. Ruiter antwoordt dat hij vanaf 29 oktober weer in Meppel zal zijn en daar dan ook zal blijven. Het zou mooi zijn als iemand van de HOC in de dagen daarna langs zou kunnen komen.
Op 30 oktober wordt door de HOC gemeld dat de keuring inderdaad op 2 november zal plaatsvinden.
Op 6 november doet de HOC verslag van de op 2 november uitgevoerde keuring. Het werk is technisch en artistiek zeer verantwoord met de volgende uitzonderingen:
 - Cymbel en Scherp passen niet goed in het klankbeeld en dienen in overleg met Erné en Edskes te worden herzien
 - In de pijptorens zitten nu 7 pijpen vanwege de zorg van Ruiter voor de klankuitstraling. Erné en Edskes willen graag weer de oorspronkelijke 9 pijpen. Hierover wordt overleg gevoerd.
 - Boven het Hoofdwerk moet nog een eikenhouten afdekking worden aangebracht.
Op grond van de keuring kunnen de volgende posten uit de offerte worden voldaan: 1, 3, 11, 12, en 13 met aftrek van het reeds betaalde voorschot van f 7.500,- Ook de posten 4, 8 en 9 kunnen nu worden voldaan. Open staan nu nog de posten 2, 5, 6 en 7.
Op basis van deze keuring heeft de kerkvoogdij nu aan Ruiter een voorlopige opdracht gegeven voor het Borstwerk en het Pedaal op basis van de offerte van 20 juli 1963. Deze opdracht kan pas definitief worden na de volgende aanpassingen:
 - loon- en materiaalprijswijzigingen
 - een andere leverancier zoeken dan Giesecke in verband met de te lange levertijden
 - samen met Erné een bezoek aan Stinkens brengen om goede afspraken te maken met betrekking tot levertijden en prijzen
 - na definitieve gunning worden alle mensuren bepaald
 - vormgeving naamplaatjes registers.
Van belang is dat Ruiter de HOC goed op de hoogte houdt van de voortgang en mogelijke tegenslagen.
De oplevering van het Borstwerk wordt bepaald op Pasen 1965 en die van het Pedaal op 1 september 1965.
Aan de kerkvoogdij wordt bevestigd dat Ruiter zijn afspraken goed is nagekomen. De opdracht voor het Borstwerk en het Pedaal kan dus worden verleend. Geadviseerd wordt om nog geen concerten te geven, omdat het orgel nog niet gereed is. Je loopt dan risico met publicaties in de pers over deze concerten. Ook de omkering van eerst Pedaal en dan Borstwerk lijkt de HOC geen goed idee, omdat er dan vertragingen zouden kunnen ontstaan in de levering. Wel zouden bv. orgelvespers georganiseerd kunnen worden.
Van 11 november dateert een mensuurtabel voor de registers van het Borstwerk en het Pedaal.
Op 18 november stuurt Ruiter Erné een mensuurtabel voor de Dulciaan 16' van het Hoofdwerk.
Op 28 november meldt Ruiter aan de HOC dat het orgel minder ver gereed is dan afgesproken vanwege de volgende oorzaken:
 - Ziekte van de echtgenote van werknemer Smith, waardoor hij niet van huis kon
 - Ziekte van de vrouw van Ruiter, waardoor hij niet van huis kon
 - Aanvulpijpen van de Cymbel en de Scherp zijn te laat ontvangen.
 - Bijzondere diensten in de kerk, waardoor er niet kon worden gewerkt
Ruiter verwacht volgende week weer in de kerk te kunnen werken. Aan Erné zal worden gemeld wanneer alle werkzaamheden zijn afgewerkt.


Tabellen van de Scherp en de Octaaf 2' van het Rugwerk

Op 22 december geeft Ruiter door aan de HOC dat hij weer is begonnen met de fijne na-intonering, omdat zijn vrouw nu zover hersteld is dat hij weer van huis kan. De omstelling van de Cymbel en de Scherp is inmiddels afgerond. Erné krijgt bericht zodra alles is afgerond. (08) (28) (39)

1965
Volgens het tijdschrift Het Orgel (1965-01) nadert het orgel zijn voltooiing.
Op 20 januari schrijft Ruiter een brief aan de HOC over 9 of 7 pijpen per toren. In 1955 was hij van mening dat 9 pijpen te veel was.
Op 10 februari stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 16 februari wordt het restauratieplan door het ministerie van OKW goedgekeurd. Er wordt een subsidie van 50% verleend op de werkzaamheden aan het Hoofdwerk en het Rugwerk op basis van f 72.538. De subsidie bedraagt dus maximaal f 36.269,- Voor het toevoegen van een Borstwerk en een Pedaal dient nog een plan te worden ingediend.
Op 26 maart brieven van de HOC naar kerkvoogdij en Ruiter voor een nieuwe bespreking op 6 april in Meppel.
Op 30 maart stuurt Ruiter een brief over de gewijzigde prijzen voor Borstwerk, Pedaal en pedaalkas.

	oorspronkelijk	nieuw
Borstwerk	18.750,-	22.350,-
Pedaal	38.540,-	46.300,-
Pedaalkas	8.000,-	9.200,-

Op dezelfde datum meldt Ruiter dat Erné en Edskes eind februari het orgel bespeeld hebben voor het controleren van de intonatie. Hij dacht het werk af te hebben, maar er waren nog een aantal opmerkingen:
 - De winddruk verhogen tot 79mm. Dat is voor het Rugwerk + 15% en voor het Hoofdwerk + 10%
 - De Prestant 8' van het Hoofdwerk moet worden vervangen door een exemplaar met de oude onregelmatige mensuur in 40% tin. Om de kosten te drukken zou de huidige Prestant 8' kunnen worden hergebruikt in de Octaaf 8' en de Octaaf 4' van het Pedaal.
Daarna hebben ze samen de werkplaats van Ruiter bezocht om het Borstwerk in aanbouw te bezien. Men was tevreden. Volgende week worden de mensuren van het Borstwerk vastgesteld.
Omdat Ruiter al tijdens het intoneren tegenvallers had bij het restaureren van het oude pijpwerk (kanker-gaatjes, losse kernen en naden etc.) stelt hij nu voor de extra intonatiewerkzaamheden op nacalculatiebasis te doen. Het vervangen van de Prestant kost ca. f 2.000,- Deze vrij lage prijs zou inhouden dat de huidige Prestant uit kostenoverwegingen niet zou hoeven te worden hergebruikt in het Pedaal. Ruiter vraagt van de HOC akkoord op bovenstaande werkwijze. De Dulciaan 16' is bij Stinkens in bewerking op basis van de gegevens van Edskes.
Het plan is om daar vanaf 1 maart mee aan de slag te gaan. Door ziekte van Ruiter is daar niets van terecht gekomen. Hij kan nu zijn werkzaamheden weer hervatten. Door Edskes en Ruiter zijn de mensuren voor het Borstwerk definitief vastgesteld. Als deze pijpen binnen zijn maakt Ruiter de stevels, koppen en hangers. De borstwerk-windlade is nu zover gevorderd dat deze binnenkort in Meppel kan worden ingebouwd.
Op 14 april stuurt Ruiter een bijgestelde kostenopgave aan de HOC voor het Borstwerk en het Pedaal. De bedragen blijven gelijk aan de prijzen in de tabel hierboven.
Op 21 april wordt verslag gedaan door de HOC van de vergadering op 6 april in Meppel. Besproken zijn de volgende punten: Winddrukverhoging, aantal pijpen in de fronttorens en tijdstip van oplevering.
Fronttorens: Ruiter heeft geprobeerd aan te tonen dat 7 pijpen per toren al in een vroegtijdig stadium was afgesproken. Op grond van oude foto's kan echter worden aangetoond dat het orgel 9 pijpen per fronttoren bezat. Dit dient te worden hersteld op kosten van de orgelmaker. Ruiter gaat hiermee akkoord. Men is niet bang dat de klankuitstraling door 9 pijpen per toren bemoeilijkt zal worden.
Winddruk: De juiste winddruk is de verantwoordelijkheid van de orgelmaker. De adviseurs treden hierbij op als controlerende instantie. Deze kan pas definitief worden bepaald als het hele orgel beschikbaar is.
Oplevering: Op basis van de doorgegeven bedragen voor Borstwerk en Pedaal kan de HOC geen beslissing nemen. Ruiter dient deze bedragen te specificeren. Het al uitgevoerde werk aan het Borstwerk zag er goed uit. Er dient echter nog wel een aantal verbeteringen aan de mechanieken te worden uitgevoerd. Ook heeft Ruiter te laat de vertraging wegens ziekte gemeld. Hij hoopt het orgel voor Kerst te kunnen afronden, mits het pijpwerk op tijd arriveert.
Op 18 mei meldt de HOC dat de specificatie van Ruiter is ontvangen en goedbevonden op de post van f 400,- na voor een viertal proefpijpen. Deze is voor rekening van Ruiter. Aan Ruiter kan nu de definitieve opdracht worden verstrekt. Bij het ministerie van OKW wordt nu ook subsidie aangevraagd voor het Borstwerk en het Pedaal op basis van een bedrag van f 85.000,- Ook wordt toestemming gevraagd om het werk door Ruiter te laten uitvoeren.
Op 11 juni schrijft de kerkvoogdij aan het ministerie van CRM dat ze zeer erkentelijk zijn met de beslissing van 16 februari. De nieuwste bedragen worden doorgegeven. Verder wordt er om goedkeuring gevraagd voor de werkzaamheden aan het Borstwerk en het Pedaal.
Op 14 juni geeft de kerkvoogdij aan de HOC door dat er aan Ruiter opdracht kan worden gegeven voor het maken van het Borstwerk en het Pedaal.
Op 15 juni geeft de HOC Ruiter de opdracht.
Op 18 juni meldt Nico Verrips aan de HOC dat hij via de kerkvoogdij Ruiter opdracht heeft gegeven de doorspraak in het Rugwerk en hangers in het Pedaal te repareren. Hopelijk heeft dat geen gevolgen voor de planning van de verdere restauratie. Hij vraagt hoe het ervoor staat met het Borstwerk.
Op 21 juni schrijft de HOC aan de kerkvoogdij of deze opdracht niet indruist tegen de gemaakte afspraken. Ze willen uitstellen tot juli.
Op 22 juni een brief van Ruiter aan de HOC. Hij bevestigt de ontvangst van de definitieve opdracht. Het technische gedeelte van het orgel is dit jaar gereed. Het klinkende gedeelte is afhankelijk van de tijdige levering van het pijpwerk door Stinkens. Omdat het nog een tijd duurt voordat het Hoofdwerk geheel gereed is wil Ruiter graag een extra termijn van f 9.200,- ontvangen voor het Pedaal. De intonatie van het Hoofdwerk kan pas geheel worden afgerond als het Hoofdwerkfront geheel gereed is.
Via een andere brief op 22 juni meldt Ruiter aan de HOC dat hij weer ziek is. Hij heeft daarom vervroegd vakantie genomen, maar moest weer terugkomen omdat het daar alleen erger werd.
Op 25 juni geeft de HOC deze vertraging door aan de kerkvoogdij.
Op 5 juli schrijft mevr. Ruiter aan de HOC dat haar man in het ziekenhuis is opgenomen voor een niersteenoperatie.
Op 6 juli geeft de HOC de ziekte van Ruiter door aan de kerkvoogdij.
Op 16 juli stuurt Stinkens een rekening naar Ruiter voor het labiale pijpwerk van het Borstwerk van f 2.298,-.
Op 19 juli brengt de HOC termijnen in rekening voor het honorarium.
Op 2 augustus een interne notitie van Erné. De kerkvoogdij van Meppel heeft gebeld dat bij het aanzetten van de motor enkele registers gingen 'praten' en er waren 'piep-geluiden'. Erné heeft mevr. Ruiter gebeld en hoort dat Mense Ruiter al aardig opknapt. Deze zal zorgen dat een medewerker naar Meppel gaat om het probleem te verhelpen. Ruiter zelf is ook weer thuis, maar mag nog niet werken.
Op 4 augustus een brief van mevr. Ruiter aan de HOC met de voortgang van het Borstwerk.
 - Het pijpwerk van Stinkens is gearriveerd.
 - De borstwerklade met mechaniek is in het orgel gemonteerd.
 - De Dulciaan 16' voor het Hoofdwerk is nog niet binnen.
 - De pedaallade is in bewerking
 - De pedaalkas is in september gereed en kan in de kerk worden geplaatst
 - Het pijpwerk voor het Hoofdwerkfront zal half september gereed zijn.
 - Mense Ruiter knapt op, maar mag nog niet werken.
 - Kan de factuur van Stinkens ter betaling worden doorgestuurd naar de kerkvoogdij?
Op 23 augustus stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 3 september weer een brief van mevr. Ruiter. Hij kreeg op 8 augustus een infectie. Inmiddels knapt hij weer wat op, maar komt deze maand nog niet aan werken toe.
Er wordt deze maand overlegd omtrent de mensuren van het pijpwerk van het pedaal met Edskes. De pedaalkas kan zeer waarschijnlijk half september in de kerk worden geplaatst. Ook de pedaallade vordert goed. De Dulciaan 16' is deze week in Groningen aangekomen.
Op 10 september schrijft de kerkvoogdij aan organist Nico Verrips dat de contacten met Ruiter dienen te verlopen via de kerkvoogdij en de HOC.
Op 27 september weer een voortgangsverslag van mevr. Ruiter. Ruiter kan nog steeds niet werken. Misschien lukt dit half oktober.
De nieuwe frontpijpen van het Hoofdwerk zijn geplaatst. Ook de pedaalkas is geplaatst. De windlade van het Pedaal is vergaand gereed en door Edskes enkele weken terug bekeken. De lepels voor de Regaal 8' van het Borstwerk zijn in bewerking. Het labiale pijpwerk voor het Borstwerk is voorgeïntoneerd. De rekening van de termijn van f 9.200,- voor de pedaalkas is meegestuurd.
Op 28 september een interne notitie van de HOC. Moeten de brieven van mevr. Ruiter en de rekeningen van Ruiter en Stinkens nu worden doorgestuurd naar de kerkvoogdij?
Op een memobriefje van 28 september een noodkreet van de secretaris van de HOC of hij nu eindelijk alle informatie van Ruiter en Stinkens kan doorsturen naar de kerkvoogdij. Krijgt hij geen antwoord dan zendt hij 'de hele santenkraam' naar de kerkvoogdij.
Op 30 september een brief van Ruiter aan de HOC wanneer de factuur van Stinkens voor het pijpwerk van het Borstwerk nu wordt betaald. Van 30 september dateert ook een rekening van Mense Ruiter voor het pijpwerk van het Borstwerk.
Op 26 oktober een brief van de HOC aan de kerkvoogdij met daarin de informatie uit de brieven van mevr. Ruiter over de ziekte van haar man. Erné heeft inmiddels de werkplaats in Groningen bezocht. De pedaallade is bijna klaar en kan binnen enkele weken naar de kerk worden overgebracht. Het labiale pijpwerk voor het Pedaal is besteld. Over de tongwerken dient nog overleg plaats te vinden.
Bij zijn bezoek aan de kerk bleek het volgende:
 - Het nieuwe pijpwerk voor het front van het Hoofdwerk is aangekomen en geplaatst, maar nog niet geïntoneerd
 - Het Borstwerk is aangesloten op Manuaal III. Het pijpwerk is nog niet geïntoneerd.
 - De pedaalkas met loopplank en steunen tussen Hoofdwerkkas en Pedaalkas is geplaatst.
De termijnrekening van f 9.200,- voor de pedaalkas kan worden betaald. De rekening van Stinkens kan rechtstreeks betaald worden.
Op 27 oktober meldt Ruiter dat de pedaalwindlade inclusief mechaniek, registratuur en balg naar de kerk is overgebracht. De montage is in gang. Het labiale pijpwerk voor het Pedaal wordt nu gemaakt bij Stinkens. De Vox Humana is in bewerking bij Ruiter. Ruiter kan zelf weer halve dagen werken. Als de Dulciaan 16' en de Vox Humana zijn geplaatst graag een overleg met de HOC over de intonatie. (08) (28) (39)


Ongedateerde detailtekening (28)

1966
Op 7 januari informeert de HOC bij de kerkvoogdij waarom een drietal rekeningen van de HOC nog niet zijn betaald.
Op 10 januari schrijft de kerkvoogdij aan de HOC dat ze achterlopen met de betaling van nota´s omdat de betalingen door het Rijk ook zijn verlaat. Binnenkort worden deze verwacht.
Op 28 januari schrijft Ruiter aan de HOC dat het labiale pijpwerk op 15 februari in de kerk zal arriveren. De Dulciaan 16' is inmiddels voorgeïntoneerd en zal worden gemonteerd. Ook zijn de tongwerkproefpijpen gereed en kunnen worden uitgeprobeerd.
Op 24 maart stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 1 april schrijft Ruiter aan de HOC dat het pijpwerk voor het Pedaal nog steeds niet door Stinkens is geleverd. De planning is nu 15 april. Ook bij Stinkens blijkt er achterstand te zijn door ziekte bij het personeel.
Op 2 april vraagt Ruiter aan Erné of hij zijn invloed bij Stinkens wil aanwenden om levering op tijd te laten plaatsvinden.
Van 22 april dateert een interne notitie van de secretaris van de HOC dat hij advies van Erné wil hebben over een rappel van de kerkvoogdij van Meppel.
Op 6 mei een brief van de HOC aan de kerkvoogdij als antwoord op hun vragen omtrent de voortgang op basis van de brieven van Ruiter. Erné is op 7 april in de kerk geweest, maar heeft nog geen verslag gemaakt. Het labiale pijpwerk is inmiddels door Stinkens geleverd en in de kerk gearriveerd.
Op 11 mei schrijft Mense Ruiter aan de HOC dat het pijpwerk van het Pedaal in de kerk is gearriveerd. De Mixtuur en de kleinste pijpen van de Octaaf 4´ zijn meegenomen naar de werkplaats voor het opensnijden en voorintoneren. Op maandag 23 mei wordt in de kerk het labiale pijpwerk voor het pedaal gemonteerd. Ook de binnengekomen Dulciaan 16´ wordt dan geplaatst. De Vox Humana is klaar op de tongen na en wordt dan ook gemonteerd. Voor de definitieve intonatie van het Hoofdwerk en het Rugwerk wil Ruiter graag in juni overleggen met Erné en Edskes.
Op 12 mei stuurt Ruiter de factuur van f 9.329,- van Stinkens voor het pedaalpijpwerk naar de HOC ter fiattering.
Op 1 juni meldt Ruiter dat er deze week niet in Meppel wordt gewerkt, maar met 3 man in de werkplaats, omdat dat daar efficiënter gewerkt kan worden. Vanaf 6 juni wordt er weer met 2 man in de kerk gewerkt, die ook in Meppel logeren. De derde man werkt in de werkplaats aan de pedaalmixtuur.
Op 23 juni schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat Erné en Edskes op 14 juni in Meppel waren om de intonatie van het Hoofdwerk door te nemen. Nu is Ruiter 14 dagen met vakantie en daarna zal hij het Hoofdwerk gaan intoneren. Dit zal eind augustus gereed zijn en beoordeeld kunnen worden. Verder is hij bezig met proeven voor de tongwerken. Verwacht wordt dat het orgel eind dit jaar geheel gereed zal zijn. De nota van f 9.329,- voor het pedaalpijpwerk kan worden voldaan.
Op 21 juli schrijft het ministerie van OKW dat er een subsidie is toegekend voor de reconstructie van het Borstwerk op basis van f 23.468,- De bouw van het Pedaal is niet subsidiabel, maar wordt wel toegestaan. Dit feit wordt meteen doorgegeven aan de HOC.
Op 7 september stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 20 september schrijft Ruiter aan Erné dat hij tien pijpen van de zijtorens naar Stinkens heeft teruggestuurd voor nieuwe bovenlabia en een nieuw dikker corps. De pijpen zijn weer terug en moeten worden afgewerkt. In de werkplaats zijn de tongen van 16' en 8' van het Pedaal in de koppen gepast. Deze gaan deze week naar de kerk. Wanneer kunt U langskomen?
Op 29 september schrijft Ruiter aan de HOC dat hij wegens griep deze week niet heeft kunnen werken. Hij is echter weer hersteld. Erné en Edskes waren op bezoek in Meppel. Ruiter wordt er op gewezen dat hij de loonstijgingen nog moet doorgeven. Hij doet dat in deze brief.
Op 30 september schrijft de HOC aan Lambert Erné dat ze eind oktober weer een vergadering willen beleggen met de HOC, orgelmaker en kerkvoogdij.
Op 30 september stelt de HOC de kerkvoogdij een aantal data voor het overleg voor
Op 3 oktober geeft Mense Ruiter zijn voorkeursdata door.
Op 7 oktober wordt de datum vastgelegd op 24 oktober met als deelnemers: Edskes, Erné, Hülsmann, Moll, Ruiter.
Op 27 oktober een verslag van de vergadering op 24 oktober. Er was vertraging wegens ziekte, maar de werkzaamheden lopen nu goed. Er wordt met 2 man aan de intonatie gewerkt. De prestanten van Hoofdwerk en Rugwerk zijn gereed. De Cymbel en de Scherp hebben te weinig grondtoon en moeten worden herzien. Nu bezig met de fluiten. Met de tongwerken worden nog proeven gedaan. Alle benodigde technische onderdelen zijn nu in de kerk aanwezig. Hierover zijn Erné en Edskes zeer tevreden.
Er is geen kans dat het orgel met Kerst wordt opgeleverd. Hoofdwerk en Rugwerk zijn dan grotendeels gereed en misschien een klein deel van Borstwerk en Pedaal. Forceren heeft geen zin, dat veroorzaakt alleen dat dingen later weer moeten worden verbeterd.
Het labiale pijpwerk zal 1 februari 1967 gereed zijn. Er lopen nog proeven met de tongwerken, maar verwacht wordt dat een opdracht tot het maken van deze pijpen overtwee weken gegeven kan worden. Levering van de tongwerken in februari 1967. Erné zal dit nauwlettend in de gaten houden. 1 maart wordt de keuring van het hele instrument verwacht. Met Pasen is er dus een volledig orgel. Ruiter zal op 1 december, 1 januari en 1 februari een voortgangsverslag maken.
Op 30 november levert Ruiter zijn voortgangsverslag:
 - Er is voortdurend met 1 à 2 man aan het orgel gewerkt.
 - De Octaaf 2' en de Quint 1 1 /3' zijn klaar
 - De Scherp van het Rugwerk is herzien en beoordeeld door Erné, Edskes en Hülsmann
 - De Cymbel is nog niet helemaal goed. Daar wordt nog aan gewerkt.
 - Een gedeelte van de Fluit 4 is ook geïntoneerd
 - De pedaaltongwerken zijn beoordeeld. De bekers kunnen nu besteld worden.
Op 20 december schrijft de HOC aan de kerkvoogdij dat ze het rapport van Mense Ruiter zonder commentaar doorsturen. Lambert Erné heeft een auto-ongeval gehad. (08) (28) (39)

1967
Jan Poortman schrijft in de Meppeler Courant januari 1967 weer over het orgel.
Op 4 januari stuurt Ruiter weer een voortgangsverslag.
 - De Cymbel van het Hoofdwerk is bijna klaar
 - De Fluit 4', Fluit 2' en Quint 3' van het Rugwerk zijn onderhanden.
 - De Gedekt 8', Fluit 4' en Quint 3' van het Hoofdwerk zijn bijna klaar
 - Bij het Borstwerk is gestart met Holpijp 8', Fluit 4' en Octaaf 2'
 - De maten van de tongwerken zijn aan de pijpenmakers doorgegeven.
 - Een week niet gewerkt wegens griep
Op 12 januari meldt Ruiter dat hij weer is hersteld en aan het werk.
Op 6 februari een volgend voortgangsverslag:
 - Er is voornamelijk geïntoneerd aan de labialen van het Borstwerk
 - De Octaaf 4' en de Gedekt 8' van het Pedaal zijn bijna geïntoneerd
 - Volgens Edskes komt Erné binnenkort langs. Ruiter zou graag van hem horen wat hij er van vindt.
 - Vanwege zijn ziekte loopt hij iets achter
 - De bekers van de tongwerken komen volgens Stinkens midden februari
Op 10 februari een brief van de HOC naar de kerkvoogdij. Het labiaalpijpwerk van de manualen is deze week gereed gekomen. Ruiter is bezig met het pedaal. De tongwerken van het pedaal zijn over 14 dagen aanwezig. Ruiter loopt op dit moment 22 dagen achter op schema. Datgene wat gereed is, is van goed niveau.
Op 6 maart stuurt Ruiter weer een voortgangsverslag:
 - Van het Pedaal zijn de Prestant 16', Prestant 8' en de Gedekt 8' klaar
 - Er wordt gewerkt aan de Mixtuur van het Pedaal en de Scherp van het Borstwerk.
 - De tongwerkbekers zijn verlaat en arriveren volgens Stinkens deze week.
Op 15 maart verschijnt een verslag van het bezoek dat Edskes en Hülsmann op 8 maart aan het orgel brachten. Ruiter heeft de labialen gereed voor de afgesproken datum. De tongwerken komen deze week. Het intoneren kost een week per register. Het orgel zal dus niet voor Pinksteren gereed zijn. Niemand heeft tot nu toe goed vat op Ruiter gekregen, maar wat gereed is, is fraai.
Op 5 april stuurt Ruiter de rekening van 8 maart van Stinkens van f 4.000,- via een eigen nota voor de 4 tongwerken van het Pedaal (Bazuin 16', Trompet 8', Trompet 4', Cornet 2') naar de HOC.
Op 6 april weer een voortgangsverslag van Ruiter:
 - De labiaalstemmen zijn praktisch klaar. Alles wordt nog een keer nalopen en rein gestemd
 - De tongwerkbekers zijn op 10 maart aangekomen
 - Het maken van de hangers voor de tongwerkbekers vordert goed. Door een fout van een werknemer zijn een paar dagen verloren. De stevels zijn op de stokken gemonteerd. De Bazuin 16' en Trompet 8' worden volgende week in het orgel geplaatst
 - De andere tongwerken duren wat langer omdat een werknemer is vertrokken nadat ik hem aanwijzingen gaf hoe wat sneller te werken
 - We werken in ploegen. Werknemers overdag en ik 's nachts.
 - Deze week heb ik zelf niet kunnen werken wegens griep. Ik ga donderdag of vrijdag weer naar Meppel
Op 25 april een brief van de HOC aan de kerkvoogdij. De nota van Stinkens van f 4.000,- voor de tongwerken van het pedaal kan worden betaald. Erné geeft de volgende stand van zaken:
 - De Vox Humana van het Borstwerk staat op de lade. Ruiter is begonnen met de intonatie
 - De andere tongwerken komen op 24 april naar de kerk
 - Vanwege zijn fragiele gezondheid is het niet verstandig Ruiter op te jagen. Het wordt een fraai instrument
 - De labiaalstemmen van het pedaal doen het goed.
Op 12 mei stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 25 mei schrijft Ruiter dat hij die week niet heeft kunnen werken wegens zware hoofdpijn en vermoeidheid. Wel heeft zijn personeel aan het orgel gewerkt. Hij denkt volgende week weer verder te kunnen gaan met het intoneren.
Op 3 juni meldt Ruiter dat hij nog steeds niet heeft kunnen werken.
Op 8 juni schrijft Ruiter dat hij waarschijnlijk 13 juni weer aan het werk gaat.
Op 19 juni schrijft Ruiter dat hij het werk weer gaat hervatten. Van zijn arts moet hij met de trein reizen en gewone werkdagen maken.
Op 18 augustus schrijft Ruiter dat er deze week niet aan het orgel is gewerkt. Ruiter moest zich met de werkplaats bemoeien en Weesjes liep vast met het vergulden van de frontpijpen. Volgende week gaat Weesjes weer verder met het vergulden van de frontpijpen en Smith met het stemmen van de labialen. Woensdag hoopt hij weer verder te gaan met de tongwerken. De Dulciaan 16' is gemonteerd en de discant aan het spreken gebracht. Er zijn membranen aangebracht op de Dulciaan 8', zodat hij makkelijker te bewerken is. Dit geldt ook voor de Vox Humana.
Op 29 september schrijft de HOC aan Ruiter vanwege vragen over de voortgang door de kerkvoogdij. Erné heeft gesproken met Ruiter en daaruit kwam dat het orgel voor Kerst gereed zou kunnen zijn.
Op 13 oktober zegt Ruiter in een brief dat de gevraagde informatie voor het Hoofd- en Rugwerk naar de HOC zijn gestuurd. De logiesnota wordt met f 264,90 verlaagd en komt op f 1.819,-. Deze nota wordt tegelijkertijd ingediend met de nota voor het Borstwerk.
Op 11 oktober dient de Ruiter een aantal nota's met achterliggende specificaties in voor een totaalbedrag van f 22.901,45. Dit betreft de volgende punten:

	omschrijving	kosten
2. offerte	verbetering windladen Hoofdwerk en Rugwerk	f 1.823,50
7. offerte	Wijzigingen hoofwerk- en rugwerkkas	f 3.283,90
	Bouwkundige voorzieningen	f 1.529,00
	Wijziging front	f 3.755,65
	Wijziging Cymbel en Scherp	f 1.208,40
5. offerte	Dulciaan 16'	f 2.700,00
6. offerte	Intonatie Hoofdwerk	f 1.800,00
	Kosten loonstijgingen	f 4.982,00
	Logieskosten	f 1.819,00
		------------
	Totaal	f 22.901,45

Deze nota's worden op 7 november door de HOC aan de kerkvoogdij doorgestuurd. Erné heeft de nota's gecontroleerd en in orde bevonden.
In de begeleidende brief legt Ruiter uit waarom de beloofde termijnen van Hoofdwerk (april 1964) en Rugwerk (1 juli 1964) zo ver overschreden zijn.
 - De eerste vertraging was het ver uitlopen van de kerkrestauratie. Hierdoor kon men pas starten in januari 1964
 - Zijn beste houtbewerker is enkele maanden ziek geweest, daarna halve dagen gaan werken en tenslotte heeft hij ander werk gezocht
 - Ziekte van personeel en hemzelf.
Op 30 november stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 13 december schrijft Ruiter dat het orgel afgerond is. Ruiter gaat ervan uit dat ook dat Erné en Edskes zeer verheugd zullen zijn. Bijgaand rekeningen en specificaties. Borstwerk en Pedaal kunnen nu in rekening gebracht worden.
Op 22 december stuurt de HOC de rekeningen ten bedrage van f 59.117,- door naar de kerkvoogdij.

Bouw Pedaal	f 32.571,00
Bouw Borstwerk	f 20.052,00
Loonkostenstijgingen	f 1.161,75
Loonkostenstijgingen	f 3.351,24
Logieskosten	f 1.981,00
	-----------
Totaal	f 59.117,00

De nota's zijn door Erné grondig gecontroleerd en akkoord bevonden. De loonkostenstijging van 1967 is niet in rekening gebracht. De nota's kunnen worden betaald.
Eind december wordt de uitnodiging verstuurd voor de ingebruikname op 5 januari 1968. (08) (28) (39)

1968
Op 3 januari bedankt de HOC de kerkvoogdij voor de uitnodiging voor de ingebruikname op vrijdag 5 januari. Cor Edskes zal de geschiedenis van het orgel presenteren. Lambert Erné en Nico Verrips bespelen het orgel. Daarna is er een avondgebed met dominee W.A. Verheij.
Op zaterdag 6 januari is er een orgelconcert door Nico Verrips en op zondag 7 januari wordt het orgel voor het eerste bespeeld in de eredienst. Ook secretaris S.C. de Waard, voorzitter J. Moll en adviseur Hülsmann zullen aanwezig zijn. Zie ook het ingebruiknameboekje en het artikel in Hervormd Meppel van 6 januari. Zie Nieuwsblad van het Noorden 06-01-1968
Op 22 januari bepaalt de HOC de vergoeding voor Lambert Erné voor zijn advieswerk voor de fases Borstwerk en Pedaal. Hij krijgt een vergoeding van 4% van de bouwkosten f 83.563,- van deze fase is f 3.342,52.
Op 26 januari stuurt de HOC het keuringsrapport naar Ruiter. Gememoreerd wordt de moeizame voortgang van de werkzaamheden, maar men is zeer tevreden over het uiteindelijk bereikte resultaat.
In het keuringsrapport staat dat het orgel kan worden gerekend tot de belangrijkste orgels in het noorden van Nederland. De samenwerking tussen orgelmaker en zijn werknemers en adviseurs heeft geleid tot een instrument dat 'enerzijds in zijn totaalklank, anderzijds bij gedifferentieerde registraties, een imponerend plenum en kleurrijke mogelijkheden biedt.' Het nieuwe Pedaal sluit aan bij het oude werk en vergroot de mogelijkheden van het orgel aanzienlijk. Dit geldt ook voor het Borstwerk. De techniek is goed afgewerkt. Er is een prima speelaard, goede windverzorging en de kassen zijn mooi afgewerkt. Het orgel is goedgekeurd met de gelukwensen van de commissie.
Op 8 februari dankt Ruiter voor het keuringsrapport. Hij heeft veel geleerd van de samenwerking met Erné en Edskes. De secretaris van de HOC zal blij zijn dat alle correspondentie rond dit orgel kan worden opgeborgen in het archief. De brief van Ruiter wordt doorgestuurd naar de kerkvoogdij.
Op 12 februari stuurt de HOC een rekening voor het honorarium van de tweede en de derde termijn en op 14 februari een rekening voor gemaakte onkosten en een rekening voor een restant van het honorarium.
Op 21 februari vraagt de kerkvoogdij aan de HOC om een specificatie welke nota's horen bij welke etappe in het restauratietraject. Dit in verband met de uitbetaling van de rijkssubsidie.
Op 25 maart antwoord van de kerkvoogdij aan de HOC. Ze zijn blij dat er eindelijk een streep kan worden gezet onder de orgelrestauratie en bedanken de HOC voor de vasthoudendheid en deskundigheid waarmee de restauratie is begeleid. (08)
Op 29 maart antwoord van de HOC. Ze zijn blij met de inhoud van de brief van de kerkvoogdij. De dank is wederzijds.
Op 11 mei schrijft Ruiter aan de kerkvoogdij over de garantievoorwaarden. Het orgel dient eenmaal jaarlijks te worden gestemd door Ruiter. Er is een concept-onderhoudscontract. (29)
Op 11 juli stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten.
Op 26 september schrijft de kerkvoogdij aan de provincie. De subsidie door het rijk is geheel afgewikkeld. Kan de provincie nu ook subsidie verlenen?
Op 24 oktober geeft het Bureau Monumentenzorg van Drenthe een positief advies aan de provincie voor het verlenen van subsidie. Het toevoegen van het pedaal wordt door het rijk niet gesubsidieerd. Misschien is de provincie bereid dit wel te doen omdat hierdoor de mogelijkheden van het orgel als concertinstrument zeer zijn toegenomen.
Op 12 november schrijft de provincie dat ze bereid zijn subsidie te verlenen.
Op 6 december vraagt de HOC waarom de rekening van 11 juli nog niet is betaald. (31) (08) (28) (39)

Dispositie: Kamp (K), F.C. Schnitger (S), Ruiter (R)

Foto (01)


Ansichtkaart van het orgel (28)

1969
Op 28 januari besluit de gemeente Meppel subsidie toe te kennen.
De provincie kent subsidie toe. Zie hiervoor de Notulen (en bijlagen) van de Provinciale Staten van Drenthe van de vergadering op 13 maart 1969.  (31)
Zie Meppeler Courant (1969-03-07).

1971
Op 7 januari schrijft de kerkvoogdij aan Ruiter dat de NCRV een opname wil maken van organist Van Laar uit Zwolle. Kan het orgel een tussentijdse stembeurt krijgen? (29)
In september wordt het eerste orgelconcours voor amateurs gehouden. Winnaar is J. R. Luth uit Amstelveen. Zie Nieuwsblad van het Noorden (27-09-1971).

1972
Organist Daniel Chorzempa maakt opnames van de zes triosonates van Johann Sebastian Bach. Zie Meppeler Courant (09-06-1972).


1973
Het 250-jarig bestaan van het orgel wordt gevierd.
Het tweede amateur-orgelconcours wordt georganiseerd. Zie Tubantia (21-07-1973), Nieuwsblad van het Noorden (25-08-1973), Nieuwsblad van het Noorden (24-09-1973).
Nico Verrips viert zijn 25-jarig jubileum als organist. Zie Nieuwsblad van het Noorden (30-06-1973).
Recensies van een LP-box, die Daniël Chorzempa maakte van de triosonates van Bach.Zie Nieuwsblad van het Noorden 15-10-1973, Tubantia 02-11-1973 (klik op de rechter afbeelding voor een vergroting

1980
Op 18 februari schrijft de kerkvoogdij aan de HOC. Bij een grote stembeurt door orgelmaker Dam bleek dat de winddruk niet optimaal was. Is het mogelijk dat O. Wiersma naar Meppel komt om er naar te kijken? Nu de problemen iets groter lijken te zijn dan verwacht, is een technisch advies misschien nodig.
Op 6 juni schrijft de HOC dat Hülsmann het orgel heeft bezocht en contact heeft opgenomen of de kosten van een wijziging in de windvoorziening en een herintonatie voor subsidie in aanmerking komen. Dit blijkt niet mogelijk te zijn. Is er misschien iets door de toenmalige stemmer van Mense Ruiter dhr. Groenenberg iets aan de windvoorziening of intonatie gewijzigd?
Op 30 juni schrijft de kerkvoogdij dat het geen zin heeft contact op te nemen met dhr. Groenenberg. Onze organist dhr. Verrips is op de hoogte. Nog een keer contact opnemen rakelt de zaak alleen maar verder op.
Op 13 juli stuurt de HOC een rekening voor gemaakte onkosten. (39)

1989
Flentrop voert een herintonatie uit. De herintonatie heeft voornamelijk betrekking op de tongwerken.

1990
Jan Jongepier schrijft in Het Orgel van 1990-07/08 een uitgebreid artikel over het orgel: 'Orgel van Meppel door herintonatie herboren''.

Foto: Bert Kiewiet.

1991
Ewald Kooiman neemt ook de triosonates van Bach op in Meppel. Zie Nederlands dagblad (23-11-1991).



1992
CD Drentse Orgels door Erwin Wiersinga. Zie Leeuwarder courant (10-07-1992).



2007
Naast het orgel worden aan de linkerkant van het orgel door Flentrop twee nieuwe spaanbalgen geplaatst.

2014
Orgelmaker Reil voert groot onderhoud uit.
Het contract met een beschrijving van de uit te voeren werkzaamheden en een aantal stelposten werd op 18 maart 2013 afgesloten. (05)
Korte samenvatting van de uitgevoerde werkzaamheden:

• Algemene schoonmaak.
• De historische windladen, met inmiddels veel lekkages, krijgen een nieuw afdichtingssysteem.
• Herstel van het pijpwerk dat voor een deel was geoxideerd en doorgezakt.
• Restauratie van de klaviatuur en vernieuwing van het beschadigde toetsbeleg.
• Bij de windvoorziening wordt de regulatie gewijzigd en krijgt een groot deel van de kanalisatie een passender maatvoering.
• Intonatiecorrectie: de aangetroffen intonatie van de labialen wordt, ook als gevolg van de technische herstelwerkzaamheden, geretoucheerd. Bij de tongwerken gaat het vooral om het corrigeren van tongbuigingen en daarmee ook de bekerlengten. (02) (05)

Er is historisch onderzoek gedaan door Rudi van Straten (adviseur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en de orgelbouwer zelf.
Dit heeft geresulteerd in een rapport waarin de inscripties van het pijpwerk zijn geanalyseerd. (05)
Er zijn weinig inscripties van Jan Harmens Kamp gevonden. Wel een oude reeks in de Quintfluit 3' van het Rugwerk.
Franz Casper Schnitger heeft veel inscripties gemaakt op het labium. Verder inscripties van Zwier van Dijk, Proper en Spiering. Uit de jaren '60 dateren de inkt-inscripties van Mense Ruiter.

Het orgel is op zaterdag 7 juni 2014 gepresenteerd met een concert door de cantor-organist van de kerk, Mannes Hofsink. (02)
Zie programma, Meppeler Courant (02-05-2014) en (04-06-2014).

2016
Cd door Mannes Hofsink op het label Tulip records


2021
De kerk wordt na het samengaan van Hervormd en Gereformeerd niet meer voor de eredienst gebruikt.
De Stichting Grote of Mariakerk wordt opgericht. De stichting heeft tot doel het beheren en exploiteren van de kerk. (13)

2023
De kerk is voor 1 euro verkocht aan uitvaartonderneemster Annerie Kremer. Zij wil de kerk gebruiken voor culturele activiteiten zoals lezingen, concerten, congressen en uiteraard uitvaarten. Zie Dagblad van het Noorden (05-12-2023).

2024
De handtekeningen voor de verkoop zijn gezet. Zie Dagblad van het Noorden (27-06-2024).

Bronvermelding:

1. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Meppel,_Hoofdstraat_52_-_Grote-_of_Mariakerk
2. Mail van Mannes Hofsink van 3 oktober 2014
3. Mails van Frits Kaan en Lammy Sonbeek in mei 2015
4. E-Mail van 15 september 2015 van Henny Wullink te Zwolle
5. Archief Reil
6. Mail van 13-02-2020 door Peeke de Vries
7. Drents Archief - 0115 Gemeentearchief Meppel 2.2.14.3.4. St. Marie-altaar 1127 Akte van toestemming van Evert van Crale transcriptie en afbeelding: Cartago mep1127 Arch. Meppel, inv.nr. 1127.
8. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 7262-Meppel-HK Dossier 958
9. E-Mail Marjan Doorn van 22-12-2020
10. Archief Jaap Brouwer
11. Boek: J. Poortman, Zuidwest-Drentsch Historie, Meppel in beweging 'om 'een nieuwe schoolmeester' blz. 45-48, Niet in de handel - als manuscript gedrukt, ca. 1935
12. Tijdschrift: R. Broekhuizen, Het beroepen van een kerspelpredikant, Drentse Volksalmanak 1924, blz 108
13. Tijdschrift: B. Lonsain, Bijdrage tot de geschiedenis van den bouw van een kerkorgel, Nieuwe Drentsche volksalmanak 59 (1941). Van Gorcum & comp. N.V. Assen.
14. Drents Archief 0365 Nederlands Hervormde Gemeente Meppel 393 Register van resoluties van het kerspelbestuur betreffende kerkelijke zaken; 1703-1818
15. Drents Archief 0365 Nederlands Hervormde Gemeente Meppel 496 Aantekeningen van W. Vink betreffende de geschiedenis van het orgel; 1926
16. Drents Archief 0365 Nederlands Hervormde Gemeente Meppel 495 Staat van gebreken aan het kerkorgel; 1839
17. Drents Archief 0115 Gemeentearchief Meppel 971 Stukken betreffende de bouw van een orgel voor de kerk van Meppel; 1712
18. Boek: Poortman 1978 blz. 36-37
19. Drents Archief: 0115 Gemeentearchief Meppel 1082 Bevelschrift van de schulte en de volmachten van Meppel aan Emke Muiselaar over het bespelen van het orgel; 1765; eigentijds afschrift
20. www https://www.wiewaswie.nl  02-05-2022
21. Drents Archief 0365 Nederlands Hervormde Gemeente Meppel 386 Ingekomen stukken 1620-1660, 1806-1885
22. Drents Archief 0365 Nederlands Hervormde Gemeente Meppel 380 Notulen van de vergaderingen van kerkvoogden en notabelen 1821-1852
23. Boek: Auke H. Vlagsma, Overijsselse orgels uit de periode 1500-1825 blz. 263
24. Meppeler Courant 1897 Vier artikelen: 1897-04-24, 1897-05-01, 1897-05-15 en 1897-06-02
25. Drents Archief 0115 Gemeentearchief Meppel 972 Stukken betreffende het geschil tussen het kerspel Meppel en Jan Harmens over de aflevering en betaling van het orgel in de kerk te Meppel; 1716- 1722
26. Drents Archief 0115 Gemeentearchief Meppel 2 "Carspelresolutieprotocol", register houdende notulen van de vergaderingen van schulte, volmachten en gecommitteerden; 1702-1730
27. Drents Archief: 0115 Gemeentearchief Meppel 1 "Carspelresolutieprotocol", register houdende: - resoluties van het kerspelbestuur  [...]1700-1701 [...]32
28. Drents Archief: 0365.01 Nederlands Hervormde Gemeente Meppel, aanvulling 119 Stukken betreffende onderhoud en restauratie van het orgel; 1948-1964
29. Mense Ruiter oude archief Het archief van Mense Ruiter en het archief van de HOC overlappen elkaar. Bij overkomstige correspondentie is gekozen voor het originele exemplaar.
30. Brochure: Nico Verrips, Het orgel in de Grote of Mariakerk eerste druk 1977 tweede gewijzigde druk 1998.
31. Drents Archief: 0913 Archief van de afdeling Monumentenzorg van de provincie Drenthe 935 Meppel, Hoofdstraat 52 (NH kerk); 1956-1987
32. Boek: Victor Timmer en Ton van Eck (redactie), Abraham zien en andere artikelen over het orgel tgv. de 50ste verjaardag van Gerard Verloop, Voorburg,1985 W.D. van der Kleij: Arp: Arp Schnitger en het orgel in de Nederlands Hervormde Kerk te Meppel 53-67.
33. Boek: Nicolaas Arnoldi Knock, Dispositien der merkwaardigste kerk-orgelen welken in de provincie Friesland, Groningen en elders aangetroffen worden, Groningen: Petrus Doekema, 1788
34. www: http://www.kerkeninbeeld.nl (09-01-2025)
35. Boek: Nivo, Nederlandse orgelencyclopedie deel 2
36. Tijdschrift: Het Orgel april 1981,pag. 144.
37. Boek: Maarten Seybel, De klankschoonheid der Drentse orgels
38. Nico Verrips, Lezers schrijven - Het wapen van Meppel, Oud Meppel, 1981/03 5-7
39. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 855. Meppel, 1964-1981
40. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 854. Meppel, 1948-1963
41. HET KERKORGEL, uitgave orgelfabriek A.S.J. Dekker, A.P. Oosterhof en E.J. Penning,Grepen uit de Nederlandsche orgelhistorie, 1941 (1-5)
42. Boek: Jan Poortman, Geschiedenis van Meppel en omgeving, (als manuscript gedrukt niet in de handel) 1952 De "Groote Kerk" en haar orgels 19-22
    

De organisten

Willem Leemcuyl
Voor de bouw van het huidige orgel is een zekere Willem Leemcuyl organist in de Mariakerk in Meppel. Wij vinden zijn naam vermeld in de archieven wanneer de financiën weer kunnen worden geregeld na de oorlogshandelingen van bisschop Bernard van Galen. De schulden zijn weer betaald en dan wordt de organist weer uitbetaald: f 266,- voor 3 jaar en 3 maanden.
In de 17e eeuw komt de combinatie Leemk(c)uijl en Willem in de doop- en trouwregisters veelvuldig voor. Het is niet vast te stellen welke persoon de organist is. (20)
Zie Drents Archief 0176.01 Trouwregister Meppel 72: Bruidegom: Willem Willemz Leemkuijl Bruid: Eereltien Janz

Lucas Muijselaar ( voor 1717 - voor 1765)
Tijdens de bouw van het 'bequaeme orghel' wordt Lucas Muijselaar als organist aangesteld. Uit de correspondentie tussen de kerkvoogdij en orgelmaker Kamp kunnen we zien dat de organist af en toe voor de orgelmaker moest opkomen bij kerkmeesters en volmachten van de Meppel. Muiselaar is in 1766 nog organist. Zijn naam komt voor in een brief uit 1766 die vanuit Meppel naar de kandidaat-dominee Hein in Almelo wordt gestuurd. '[...]zullende ook jaerlijks en alle jaaren uijt dit Wheme-Tractement an den tegenswoordigen Organist Emke Muiselaars off syn successeurs, als eerste schoolmeester van Meppel moeten uijtkeeren de somma van seventig Car. Glds.[..] (12)
Hij trouwt op 1 januari 1720 met Aaltje Ottoman uit Sneek. Als beroep geeft hij op 'organist'. In de akten zijn geen kinderen geregistreerd.
Bruidegom Lucas Muiselaar Beroep organist Geboorteplaats - Woonplaats Meppel
Bruid Aaltje Ottoman Beroep - Geboorteplaats - Woonplaats Sneeck
Gebeurtenis Trouwen Datum 01-01-1720 Religie herv. Gebeurtenisplaats Meppel
Drents Archief 0176.01 Registratienummer 73 Aktenummer 0176.01 Registratiedatum 01-01-1720 Akteplaats Meppel Collectie Bron: Trouw, Deel: 73 Boek Trouwregister Meppel 73 Opmerking Religie: herv. (20)

Emko Muiselaar?
In 1765 wordt organist Emko Muiselaar verzocht te stoppen met het laten spelen van jonge heren voor en na de godsdienst. Misschien is Luicis Muijselaar opgevolgd door een zoon of familielid? (19)
'Monsr Emko Muiselaer
[...] door Eenige jonge Heeren ..: discipelen in de musyke voor en na de
Godsdienst, als mede op andere dagen op t orgel in de kerk laten spelen .
welk niet ten genoegen van de ingezetenen en ons Scholte en volmagten is,
[...] uwe de goedheid zal gelieven te hebben van hedendage van te onthouden:
was mede ons Schulte en volmagten genoegen zal geven worden en ons daar op
verlatende noemen ons [...]
getekent op t Carspelhuis de 23 maart?
1765
getek. J. Alting'

P.A. Derks noemt deze organist in zijn uitgebreide artikelen over het orgel in de Meppelr Courant van 1897: 'E. Muijzelaar, die in 1802 als schoolmeester en organist op pensioen werd gesteld met eene jaarljjksche toelage uit de Kerspelkas van f 200, zyn tractement als organist bedroeg f 60, ’s jaars — in 1796 was dit f 70, — dat hij als organist uit de tractementen der beide Predikanten ontving. Het jaarlyksch tractement van den Poestentrapper of orgeltreder was f 15'. (24)

Jacob Prins
Hij zou van 1800-1802 de oude organist Muiselaer hebben vervangen. Daarna vertrok hij naar Tiel (23)

Gritters?
In een brief van 10 december 1811 wordt een salaris van f 60,- genoemd voor de schoolonderwijzer E. Gritters. Op 18 december wordt dit besluit bevestigd.
In 1812 betaalt de kerkvoogdij twee jaren organistentractement over 1810 en 1811 aan de weduwe Gritters.
In 1807 wordt Hendrik Nijenbranding benoemd als organist. Was Gritters vanaf 1807 de tweede organist?

Lubbers?: In 1806 geeft schoolonderwijzer Lubbers aan dat hij wil stoppen. Het is niet duidelijk of hij ook als organist functioneert. Er zijn drie gegadigden voor de functie: H. van Diever uit Goor, G. List en H. Schenkel. Er wordt een examen gehouden met Schenkel als eerste en Van Diever als laatste. De plaatselijke gecommitteerden benoemen H van Diever met tegenstemmen van Schulte en het kerspelbestuur. De benoeming wordt door het kerspelbestuur tegengehouden. De bevolking is het daarmee niet eens en schrijft zelfs dreigbrieven. Na het invoeren van de nieuwe onderwijswet van 1806 komt er een nieuwe commissie. De procedure wordt opnieuw uitgevoerd en nu wordt H.T. Nijenbranding benoemd met een jaarsalaris van f 350,- en f 50,- uit de kerspelkas. (11)

Hendrik Nijenbranding (1807-1818)
In 1813 betaalt de kerkvoogdij aan meester Nijenbranding een bedrag van f 52,- omdat hij 36 weken als voorzanger en 14 weken als organist heeft gefungeerd. Deze schoolmeester/organist is in 1818 overleden.
Zijn weduwe ontvangt nog 10 maanden salaris f 50,-, in 1819. Het jaarsalaris was f 60,-
Schoolmeester-organist Hendrik Nijenbranding, ook wel Baandering genoemd, wordt opgevolgd door Willem Koning.

Willem Koning (1818-1847)
In de vergadering van 27 september van het kerspelbestuur komt aan de orde of de nieuw te benoemen onderwijzer de overleden organist Nijenbranding ook moet opvolgen. Meester Heinen komt als beste naar voren bij de examinatie. Deze Heinen komt ook voor in een aanstellingsbrief als voorzanger/voorlezer.
De kerkvoogden antwoorden dat Nijenbranding bij zijn benoeming als schoolmeester niet meteen als organist is benoemd. De kerkvoogden houden zich het recht voor zelf te beslissen welke organist wordt benoemd. De eerste schoolonderwijzer heeft al een uitstekend inkomen en hoeft niet automatisch als organist te worden benoemd. De Gouverneur van Drenthe P. Hofstede besluit op grond van de argumenten van de kerkvoogden dat zij vrij zijn om een organist te benoemen, los van de functie als eerste schoolonderwijzer.
De kerkvoogdij beoordeelt dan 3 sollicitanten: Jacob Koning, Willem Koning en Harm Steenwijk. Bij de examinatie blijkt dat Willem Koning en Jacob Koning gelijk worden beoordeeld. Men besluit dan om te loten, waarbij Willem Koning de gelukkige winnaar is.
Ook wordt er op 6 november een nieuw reglement voor de organist gemaakt dat mede wordt ondertekend door de nieuwe organist Willem Koning. Voor de teksten zie de kerspelbestuursverlagen. (14)
Op 30 okt 1821 wordt een vraag van organist Koning behandeld, waarin hij vraagt of zijn traktement kan worden verhoogd. Besloten wordt het tractement per 1 januari 1822 met f 15,- per jaar te verhogen. (22)
Koning maakt een rapport over de toestand van het orgel, gedateerd 30-7-1839 waarin de mankementen aan het orgel worden opgesomd.

1847: J.H. Bekker (1847-1851)
Volgens een bericht uit Het Orgel van 1907-januari wordt hij benoemd tot organist in Meppel.
Hij vertrekt in 1851 naar Gouda en gaat in 1867 naar Groningen. Zie Drentsche courant 25-03-1851, 28-03-1851
Hij wordt later bekend als muziekdirecteur van de Harmonie in Groningen.
Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (09-01-1896).
Bekker overlijdt in 1907. Zie Het Orgel (1907-januari), Caecilia; algemeen muzikaal tijdschrift van Nederland, 1907 [volgno 1] (01-01-1907 blz. 38).

Christian Friedrich Zillinger (ook genoemd: Christiaan Fredrik) ( 1851-1886)
Zillinger wordt geboren op 26 maart 1826 te Doesburg. Zijn ouders zijn Johan Andreas Zillinger en Hendrika de Rijk. Zijn vader is stadsmusicus te Doesburg (organist van de Grote- of Martinikerk en klokkenist of beiaardier). (04)
Zillinger wordt benoemd tot organist van de Mariakerk door kerkvoogdij en kerspelbestuur.
In 1870 verkoopt hij voor f 500,- een viool aan een rijke wijnhandelaar uit Cette. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (15-01-1870).
Al in 1885 gaat het gerucht dat Zillinger ontslag neemt en naar Doesburg vertrekt. Dit blijkt niet te kloppen. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (07-04-1885), (11-04-1885).
Na 35 jaar dienst vraagt Zillinger in 1886 ontslag aan de kerkvoogdij. In een vergadering van 13 februari 1886 wordt hem dit verleend, terwijl meteen ook over de opvolging wordt gesproken. De president-kerkvoogd zou, samen met de secretaris met de burgerlijke overheid gaan praten om opnieuw samen een organist te benoemen. Zowel kerkvoogdij als gemeente zouden elk f 150,- per jaar betalen aan de organist-muziekmeester. In een volgende vergadering wordt besloten het salaris van de organist te brengen op f 200,-, nu alleen voor rekening van de kerkvoogdij. De burgerlijke overheid is gestopt met de jarenlange traditie samen een organist te benoemen. Op 4 april 1886 wordt uit de binnengekomen sollicitaties een zevental opgeroepen voor het afleggen van een vergelijkend examen op woensdag 7 april, tussen één en vijf uur. De examinator is de huidige organist Zillinger.
Op 10 April brengt Zillinger verslag uit. Er is een drietal kandidaten waaruit de kerkvoogden kunnen kiezen: P. J. Sonbeek uit Dedemsvaart, H. J. de Vries uit Bolsward en H. C. van Griethuizen uit Alphen aan den Rijn. Gekozen wordt P. J. Sonbeek. Tijdens de vergadering wordt Zillinger bedankt voor zijn 35-jarig organistschap, hij wordt een kundig en stipt organist genoemd die als kunstenaar het orgel 'toonen kon ontlokken die de eerbiedige stichting opwekte'.
Zie Het Orgel (1886-02), Provinciale Drentsche en Asser courant (11-02-1886), (05-04-1886), (13-04-1886), (28-04-1886), Het Orgel (1886-02).

Pieter Johannes Sonbeek (1886-1919)
In 1886 wordt hij benoemd tot organist.
Op 15 februari 1899 viert Sonbeek zijn 25-jarig jubileum als organist. Eerst vanaf 1874 in Dedemsvaart en vanaf 1886 in Meppel. Zie Het Orgel (1899-12 februari ).
Op 24 november 1905 geeft Sonbeek een concert bij de inwijding van het door Proper gerestaureerde orgel. Als er een voorstel wordt ingediend door een der kerkvoogden het salaris van de organist te verhogen aangezien het in vergelijking met andere gemeenten veel te laag is, dan wordt er opgemerkt: 'de handelingen van de organist zijn niet altijd in overeenstemming met de belangen van de gemeente en als hem hierop wordt gewezen is zijn antwoord een nieuwe ongepaste handeling'. Hieruit kunnen we opmaken dat de verhouding kerkvoogdij-organist gespannen is. Toch wordt het salaris van de organist gebracht van f200,- op f 300,- en wordt hem voor elke trouwdienst een bedrag van f 5,- uitbetaald, waarvan hij echter 50 cent moet afstaan aan de orgeltrapper. Tot 1919 is Sonbeek organist in Meppel. Zijn weduwe krijgt f 4,- pensioen per week. Er wordt een oproep geplaatst voor een nieuwe organist op een salaris van f 500,- per jaar. Er zijn zeven sollicitanten die zich aan een vergelijkend examen moeten onderwerpen.
In 1905, 1906 en 1907 schrijft Sonbeek in het tijdschrift Het Orgel over het muziekonderwijs. Zie Het Orgel (1905 juli), Het Orgel (1906 december), Het Orgel (1907 maart ).
Vanaf 1908 wordt het salaris van de organist verhogd van f 200,- naar f 300,- per jaar. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (27-11-1907), Het Orgel (1907 december).
In 1911 viert hij zijn 25-jarig jubileum als organist Zie Provinciale Drentsche en Asser courant 01-05-1911, 04-05-1911, Het Orgel 1911 mei
Sonbeek wordt geboren op 4 dec 1841 in Rotterdam en overlijdt op 2 februari 1919 in Meppel. Hij is getrouwd met Elisabeth Jacoba Meerburg, geboren op 7 oktober 1841 in Zoetermeer en overleden op 15 februari 1926 in Meppel.


Foto verkregen via aanwijzingen van Frits Kaan en Lammy Sonbeek. (03) De middelste persoon is vermoedelijk Pieter Johannes Sonbeek. De man naast hem is zijn zoon Jan Adrianus, die ook organist is geworden.

Hendrik Beunk (1920-1926)
Na een vergelijkend examen wordt H. Beunk uit Dokkum in 1920 benoemd tot organist. Zie Het Orgel (1919 maart), Leeuwarder courant (22-05-1919), Het Orgel (1919 juni).
De Nederlandse organisten Vereniging (NOV) voert actie voor de verhoging van het salaris van organisten. In Meppel leidt dit tot een verhoging van f 300,- naar f 500,-.  Zie Het Orgel (1920 mei).
In 1921 vraagt hij bij de NOV ontheffing van zijn taak als correspondent vanwege drukke werkzaamheden. Zie Het Orgel (1921 februari).
Al spoedig krijgt de kerkvoogdij moeilijkheden met de pas benoemde organist want deze leidt concerten op zondag, iets wat niet strookt met de opvattingen van de kerkvoogden. Als men hem hierop wijst is zijn antwoord dat hij vrijzinnig is. Hij gaat door met concerten geven. Als Beunk in 1924 verzoekt zijn salaris van f 500,- op f 750,- te brengen wordt dit afgewezen. Dit is voor de organist aanleiding te solliciteren, hij vraagt per 1 september 1926 ontslag. Hij vertrekt naar Zwolle en wordt daar leraar aan de muziekschool.
In 1923 schrijft hij een reactie naar aanleiding van 'De hervorming van den Gemeentezang in de Hervormde Kerk'. Zie Het Orgel (1923 oktober).
Hij schrijft in Het Orgel van januari 1924 en februari 1924 een artikel César Franck's "Final" voor Orgel (op 21).
In 1924 meldt Het Orgel (1924 april) een concert van Beunk.
Henk Beunk overlijdt in 1953 in Zwolle op 59-jarige leeftijd. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (16-04-1953).

Willem Zorgman (1926-1929)
Per 1 oktober 1926 wordt Willem Zorgman uit Maassluis benoemd na een vergelijkend examen dat werd afgenomen door Willemier uit Zwolle. Zie Het Orgel 1929 (juli), (september), november)
Ook met Zorgman heeft de kerkvoogdij moeilijkheden want in 1928 krijgt Zorgman een brief van de kerkvoogden waarin hem wordt meegedeeld dat de leiding van de kerkdiensten bij de predikant berust en niet bij de organist. Voorts zou Zorgman onwelwillend optreden bij huwelijksdiensten. Voor een benoeming als organist in Enschede bedankt Zorgman maar al spoedig vertrekt hij uit Meppel.

Henk Pijlman (1929-1934)
In 1929 volgt Henk Pijlman Willem Zorgman op. Zie Het Orgel (1929 december).
In 1930 slaagt hij voor het hoofdvak orgel aan het conservatorium van Amsterdam. Zie Het Orgel (1930 juli). Provinciale Drentsche en Asser courant (20-06-1930).
Vrij snel vraagt Pijlman ontslag als organist van de Grote Kerk wegens zijn benoeming bij de Gereformeerde Kerk in Meppel. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (08-01-1934), Het Orgel 1936-april
In de Gereformeerde Kerk wordt een nieuw elektro-pneumatisch orgel geplaatst van de Duitse firma Walcker.

Hendrik H. Kaldenberg (1934-1949)
Hendrik Kaldenberg wordt in 1934 de opvolger van Henk Pijlman. Zie De Nederlander (15-02-1934), Het Orgel (1934 februari), Het Orgel 1934 juli
Hij adverteert in diverse kranten met orgellessen, pianolessen en koordirectie. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (25-09-1937), (15-01-1947), Meppeler Courant (24-02-1939), (22-08-1941).
In de concertserie die Kaldenberg organiseert in 1935 geeft ook Jan Zwart een concert. Zie De standaard (19-08-1935).
In 1938 wordt hij benoemd tot dirigent van het oratoriumkoor van Meppel. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (05-11-1938).
In 1946 organiseert kaldenberg weer een concertserie. Zie Meppeler Courant (1946-06-21).
In 1947 geeft hij voorlichting over de Gehrels-cursus in Assen. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (15-01-1947).

Bé Hollander (1949-1953)
Bé Hollander is de opvolger van Kaldenberg, neemt zijn leerlingenpraktijk over en werkt, samen met de kerkvoogdij, aan de realisering van de restauratie van het orgel. In 1953 vertrekt Hollander naar Wageningen, het wachten op en moeizaam werken aan het orgel beu.

Nico Verrips (1953-1998)
Vier sollicitanten worden uitgenodigd in Meppel mee te doen aan een vergelijkend examen: Jan Lensink uit Apeldoorn, Gerard Kieviet uit Bussum, Cor de Koning uit Almelo(?) en Nico Verrips uit Vinkeveen. Het examen vindt plaats in de Gereformeerde Kerk op het Walcker orgel omdat de toestand van het orgel in de Grote Kerk een dergelijk examen niet toelaat. In een vergadering van september 1953 wordt Nico Verrips benoemd tot cantor-organist. Op 25 september 1953 speelt Nico Verrips zijn eerste dienst op het zeer slecht functionerende orgel in de Grote kerk. Het kerkkoor, meisjes- en kinderkoor komen onder zijn leiding te staan. Zie Meppeler Courant (28-09-1953), Het Orgel (1953-11).
In 1958 salgen zowel Nico Verrips als zijn aanstaande echtgenote Marjan Doorn voor het examen hoofdvak orgel. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (06-06-1958).
In 1978 viert hij zijn 25-jarig jubileum als organist. Zie krantenartikel met een interview. Ook in een andere krant verscheen een interview.
In 1998 gaat hij met pensioen. Zie Meppeler Courant (1998-04-17), (1998-04-20).

Klaas Stok http://www.klaasstok.nl 1998-20xx
Nico Verrips neemt in 1998 afscheid, na meer dan 40 jaar werkzaam te zijn geweest als Cantor-Organist van de Grote kerk te Meppel. Zijn opvolger is Klaas Stok.
Klaas Stok is maar korte tijd organist in Meppel, omdat hij Bert Matter opvolgt als organist van de Walburgkerk te Zutphen.
In de overgangstijd van Klaas Stok naar Mannes Hofsink is Nico Verrips weer tijdelijke organist.

Mannes Hofsink (zie www.manneshofsink.nl) 2003-2019
Ook hij combineert de functie van cantor en organist.
Mannes Hofsink heeft per september 2019 afscheid genomen van de Protestantse Gemeente Meppel om de functie van Kerkmusicus in de Nieuwe Kerk in Groningen te aanvaarden.

Johan Smit 2020-2023
Per 1 januari 2020 is Johan Smit benoemd als kerkmusicus van de Protestantse Gemeente in Meppel.
Johan Smit studeert aan het Conservatorium in Groningen Docent Muziek (vroeger Schoolmuziek) en daarnaast studeert hij orgel.
Eerst bij Theo Jellema en nu (14-2-2020) bij Sietze de Vries en Erwin Wiersinga. (06)