Meppel Doopsgezinde kerk

In 1897 krijgt de in 1880 gebouwde kerk een eenklaviersorgel van de orgelmakers Bakker & Timmenga. De bouw van het orgel krijgt veel aandacht in de pers. In 1929 is het vijftigjarig bestaan van de kerk aanleiding om het orgel te restaureren en uit te breiden. Orgelmaker M. Spiering uit Dordrecht plaatst een Clarinet 8’ discant en een Fluit 4’ bas op een gereserveerde plaats. Op een pneumatische kegellade wordt een Subbas 16’ geplaatst en tevens wordt een tremulant toegevoegd. In 1956 krijgt het orgel een windmotor. In de jaren tachtig wordt het instrument gerestaureerd door Kaat & Tijhuis. In 1988 maakt de oude kerk plaats voor een appartementencomplex, waarin een nieuwe kerkzaal wordt gecreëerd. Het orgel wordt door Kaat & Tijhuis naar deze nieuwe zaal overgeplaatst.

1880
De Doopsgezinde Gemeente realiseert een kerkgebouw dat op 11 januari door predikant Kielstra uit Zwartsluis in gebruik wordt genomen met een preek over Psalm 84. Het Meppels mannenkoor zingt enkele godsdienstige liederen met begeleiding van een orgel. Zie Leeuwarder courant (20-01-1880).

1889
In de administratie van Bakker & Timmenga staat bij 11 april een vordering van f 9,50: 't Orgel gestemd twee nieuwe tongen gemaakt'. Het betreft zo goed als zeker een harmonium.

1890
Op 9 januari een betaling van f 9,50 'contanten'. (06)

1889
Er worden plannen gemaakt voor een nieuw orgel en er wordt een orgelfonds gesticht. Blijkbaar stond er al een harmonium in de kerk, dat in slechte staat was. Dit blijkt ook uit het krantenbericht van 1880 en de rekening van Bakker & Timmenga uit 1889. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (05-03-1889).

1897
Op 23 februari wordt met de firma Bakker & Timmenga uit Leeuwarden een contract met bestek gesloten voor de levering van een nieuw orgel.
In mei wordt er een verloting georganiseerd voor het orgelfonds. Zie Meppeler Courant (1897-05-05).
Het orgel wordt op zondag 19 september in gebruik genomen tijdens een kerkdienst die wordt geleid door ds. B.P. Plantenga; Jan Godefroy uit Steenwijk bespeelt het orgel. 's Avonds is er een muzikale uitvoering. Zie Meppeler Courant (18-09-1897), (22-09-1897), Het nieuws van den dag : kleine courant (16-09-1897), Het nieuws van den dag : kleine courant (22-09-1897), Leeuwarder courant (22-09-1897), Provinciale Drentsche en Asser courant (13-09-1897), (17-09-1897), (21-09-1897), Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (21-09-1897), Het Orgel (1897/08 oktober), Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage (17-09-1897), Doopsgezinde bijdragen, (jrg 37, 1897, 01-01-1897).
Het keuringsrapport van organist Godefroy dateert van 21 september. Hij heeft het orgel op 17 en 19 september onderzocht. Het orgel is geheel conform het contract gebouwd.
De windaanvoer is ruimschoots voldoende. Het orgel heeft een lage stemming: de zogenaamde Fransche a'. (435 Hz)
'De verschillende registers, zijn ieder naar zijn eigen aard geintoneerd, waarbij de Prestant 8 voet, het voornaamste register, zeer te roemen valt.
Bij de openbare orgelbespeling, gegeven door eenige dames des avonds na de plechtige inwijding, heeft ondergetekende het genoegen gehad het Orgel beneden in de kerk te kunnen hooren en is in zijn overtuiging versterkt, dat, mede door de uitstekende plaatsing, het nieuwe Orgel aan alle te stellen eisen voldoet.' (06)
Het contract wordt beschreven in het boek van Dirk Bakker Van Reitsum naar Gouderak, Het verhaal van een klein Bakker & Timmenga-orgel (1999).


Dispositie uit het contract. Klik op de afbeelding voor een vergroting.


Het Orgel 1898/11

1889-1928
In de administratie van Bakker & Timmenga is een overzicht te vinden van het uitgevoerde onderhoud en de stembeurten over de perioden 1889-1911, 1912-1913, 1915-1925 en 1926-1928. (06)

1928/1929
Tijdens de viering van het vijftigjarig bestaan van de kerk worden plannen bekendgemaakt om het orgel te restaureren en uit te breiden. Zie De Amsterdammer (24-04-1929).
Orgelmaker M. Spiering uit Dordrecht voert later in dat jaar een restauratie en uitbreiding uit. Er worden een Clarinet 8’ discant en een Fluit 4’ bas bijgeplaatst op al gereserveerde plaatsen. Verder wordt op een pneumatische kegellade een Subbas 16’ geplaatst. Ook wordt een tremulant toegevoegd. (02)
Het orgel wordt in januari 1929 in gebruik genomen met een bespeling door de organist van de Grote Kerk in Meppel, Willem Zorgman. Zie Meppeler Courant (12-01-1929), Meppeler Courant (10-01-1929), Het Orgel (1929 november).


Stichting Orgelcentrum Gr 2090 (05)

1947
Er verschijnt een krantenbericht naar aanleiding van het vijftigjarig bestaan van het orgel. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (19-09-1947).


Foto (04)

1954
Bakker & Timmenga onderzoekt het orgel en geeft een een advies met een prijsopgave. Daarachter de opmerking: 'Wil niet betalen'.

1956
In mei installeert Bakker & Timmenga een windmotor voor f 925,-. De balgen worden hersteld voor f 756,25.

1966
Volgens de administratie van Bakker & Timmenga is het orgel in augustus onderzocht. Uit aantekeningen blijkt dat de kerk het onderzoek aanvankelijk niet wil betalen. Daarna wordt er toch betaald, maar wordt het onderhoud opgezegd. (06)
Op 20 augustus wordt een brief aan de Hervormde Orgelcommissie (HOC) gestuurd. Het orgel moet hersteld worden. Is de HOC bekend met het werk van de Duitse orgelmaker Walcker? 'Het is ons opgevallen, dat deze firma Walcker veel goedkoper werkt, dan de Nederlandse orgelbouwers, vandaar mijn vraag.'
Op 2 september volgt het antwoord van de HOC. De HOC heeft onlangs enkele nieuwe orgels van Walcker bezocht. Een gerestaureerd orgel is niet bezocht. 'Hoezeer het ons ook spijt, het lijkt ons tegenover de firma Walcker niet passend om nu reeds aan derden een mening kenbaar te maken.' (09)

1969
Blijkbaar heeft de heer Van der Wedden van de Orgelcommissie van de Gereformeerde Kerk van Meppel ook bemoeienis met het orgel in de Doopsgezinde kerk. Hij vraagt op 1 maart aan Walcker of het orgel gestemd kan worden. De kerk wil nog even wachten met het laten installeren van een nieuwe tremulant voor DM 800,-.

1974
Op 14 januari vraagt Van der Wedden aan Walcker prijsopgave voor een stembeurt.
Op 23 januari komt Walcker met een prijsopgave van DM 250,- voor een stembeurt.

1980-1984: Het orgel wordt door orgelmakerij Kaat & Tijhuis uit Kampen in fasen gerestaureerd, waarbij de Subbas 16’ geplaatst wordt op een mechanische lade in een eigen kas.
De ingebruikname vindt plaats op 24 mei 1984. (01) Zie Kerk & Muziek 1985 nr. 4 juli/augustus, De  Mixtuur no 50 (1985) blz. 831.

Dispositie:

Manuaal     Pedaal  
Prestant 8’ C, Cis, D en Dis zijn van grenenhout en bevinden zich binnenin het orgel (01) Subbas 16’
Bourdon 8’      
Viola di Gamba 8’ Het groot octaaf is een transmissie van de Prestant 8' (01)    
Voix Celeste 8’ Het groot octaaf is een transmissie van de Bourdon 8' (01)    
Octaaf 4’      
Gedekte fluit 4’      
Gemshoorn 2’      
Klarinet/Fluit 8’ disc. De bas van dit register wordt gevormd door een Gedekte Fluit 4'    

Pedaalkoppel 
Tremulant

1988
De oude kerk wordt afgebroken om plaats te maken voor een appartementencomplex en een winkel. In het complex wordt een nieuwe kerkzaal gecreëerd. Het orgel wordt door Kaat & Tijhuis overgeplaatst. Zie Kerk en Muziek (1989-01).


Foto's van het orgel in de nieuwe kerk. Links: (02).  Rechts: (04).

1999
Orgelmakerij Kaat & Tijhuis vervangt de windmachine. (01)


Foto (03)

2008/2009: Het orgel wordt gerestaureerd. Zie Meppeler Courant (27-11-2009).
 

Bronvermelding:

  1. Boek: M.E. Kaat, Eerste 15 jaar Kaat en Tijhuis Orgelmakers, Kampen, 1993.
  2. Boek: Het Nederlandse historische orgel 1894-1901 blz. 171-172.
  3. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Meppel,_Vledderstraat_20_-_Doopsgezinde_Vermaning (Nieuwe kerk) (13-01-2025).
  4. www: http://www.dgmeppel.doopsgezind.nl (14-01-2025: website opgeheven).
  5. Archief Jaap Brouwer.
  6. Historisch Centrum Leeuwarden 1631 Orgelfabriek Bakker en Timmenga B.V. te Leeuwarden, 1880-1969.
  7. www: https://reliwiki.nl/index.php/Meppel,_Marktstraat_5_-_Doopsgezinde_Kerk (oude kerk) (13-01-2025).
  8. Drents Archief Beeldbank.
  9. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 855. Meppel, 1964-1981.



Foto van de oude kerk. MZ11501010501 06-06-1974. (08)