Meppel, Rooms-Katholieke kerk

In 1870 wordt een klein eenklaviersorgel aangeschaft voor de in 1866 gebouwde kerk. In 1899 wordt dit orgel gerestaureerd door orgelmaker Maarschalkerweerd. In 1906 bouwt Gradussen een nieuw orgel, waarbij hij delen van het oude instrument hergebruikt. In 1961 wordt een nieuwe kerk gebouwd, waarvoor de firma Jos Vermeulen uit Alkmaar een klein, nieuw tweeklaviersorgel met zelfstandig pedaal levert; de tractuur is elektrisch. Het oude orgel wordt door Vermeulen verplaatst naar de kapel van het klooster Sint Philomena in Hoogerheide en later naar de kapel van verpleeghuis De Bongerd in Heeswijk-Dinther. In 2007 wordt de kerk verkocht om plaats te maken voor een appartementencomplex, waarna de parochie verhuist naar het kerkgebouw van de Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk.

1861
De eerste kerk stamt uit dit jaar.  De parochie heeft 5 jaar gekerkt in een noodkerk, een schuur op de hoek van de Keizers-/Prinsengracht, de Tip geheten. (14)

1866
Inwijding nieuwe kerk naar een ontwerp van H.J. Wennekers. 'Ook het kleine doch fraaije orgel verhoogde de plegtigheid. Tenslotte werd een tedeum gezongen.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (06-09-1866).

1870
Aanschaf van een orgel. 'Thans is door de ijverige zorg van den heer pastoor Teunissen in de kerk een welluidend orgel geplaatst, dat, Zondag voor het bespeeld, veel ter verbetering der kerkmuziek zal doen.' Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (28-03-1870).
Zou het orgel dat in 1866 werd genoemd alleen aanwezig zijn geweest bij de ingebruikname van de nieuwe kerk?

1899/1900
Herstel van het orgel door M. Maarschalkerweerd & Zoon voor ruim f 150,-.

1904
Uit dit jaar dateren een reglement voor het jongenskoor en een reglement voor het zangkoor "St. Caecilia". Daarnaast is er een repertoirelijst bewaard gebleven. (11)

1906
Op 31 juli schrijft Gradussen: 'Dispositie en begroting van den orgel welke door den Heer C. Post alhier gezien is en bestaat uit de volgende registers: 
 
No 1 Viola di gamba 8 vt 54 tonen
No 2 Bourdon 8 vt 54 tonen
No 3 Melophon 4 vt 54 tonen
No 4 Fluit 4 vt 54 tonen
No 5 Octaaf 2 vt 54 tonen
No 6 Ventiel zamen 270 tonen
Bij het zien van den heer Post waar nog afwezig de 12 tonen der onderste octaaf van de viola di gamba 8 vt, die moet nu nog bijgelevert worden uit zink, zooals reeds gemeld is voor den prijs in orden van f 500,- gulden. Den orgel zal daar ook geplaatst worden. Maar de verblijfskosten te Meppel die zijn voor rekening der kerk. Die Kosten zijn niet onder den opgegeven prijs gerekend. Nu is hierbij ingesloten een schets voor een orgel frondtje zooals uw zien zal. Alszoo een frondtje wordt bijgelevert dan kan den middentoren worden sprekende frondpijpen. Alzoo een frond gelevert wordt uit vurenhout en dan twee keren gegrondverfd. Een het zinken frondpijpen zal met aluminium overstreken worden. De labiums verguld en in order op zijn plaats voor den prijs van eenhondert vijf en dertig gulden gelevert worden. Zegge f 135,-. Daar is een pinakel bij geteekend als het zo gewenscht zou worden dan zouden de kosten meer worden. Daar mijn Neef aanstaande vrijdag naar zijn zuster gaat die in het klooster is te Groningen zal hij eerst te Meppel bij uw aankomen om over de zaak te spreken. Hij zal vrijdag circa 11 1/3 uur te Meppel zijn en vandaar gaat hij naar Groningen. Nu kan uw nog met het kerkbestuur en organist afspreken en overleggen.
Nu kan mijn neef de kerk ook eens nazien en opnemen voor een zoo te plaatsen orgel. Mijn neef heeft ook met den heer Post gesproken over het onderste octaaf van Bourdon 8 vt die pijpen zijn oude houten pijpen die kunnen wel beter zijn, die zijn niet te best van toon. Men wil daarvoor wel nieuwe leveren maar dan moet er een dertig gulden verhoging in prijs zijn. Zegge f 30,-. Uw kan alles met mijn Neef afspreken. Verblijf met de meeste hoogachting Uw Dienaar
W. Gradussen van de Gebr. Gradussen
Winssen 31 juli 1906 (11)


Tekening van de orgelkas. Klik op de afbeelding voor een vergroting (11)

Op 29 augustus 1906 schrijft Gradussen: 'Weleerwaarden Heer! Hierbij in gesloten ontvangd Uw de opgaaf der bijkomende veranderingen die nu nog aan den orgel zullen geschieden welke door den Heer Post is gezien. En tevens een bewijs van overeenkomst van aanneming welke door het Kerkbestuur geteekend kan worden. De bij werken van den orgel is den prijs wel min, maar omdat het een arme Parochie is, heeft men het maar gedaan, verblijf met alle hoogachting . Uw Dienaar W. Gradussen Winssen 29 augustus 1906
Ondergetekende verklaart met dezen te zijn overeengekomen met het R.C. kerkbestuur Meppel, het leveren van een pijporgel gezien door den heer Post, met de bijgekomen werken
a. Frond volgens tekening met pinakels
b. Pedaal Een Octaaf 13 tonen
c. 12 tonen nieuwe houten voor Bourdon
d. in het frond te werken door 12 tonen die nu tekort komen in de Viola di gamba 8 vt, die tonen zullen nu spreken in het frond.
Dit werk te hebben aangenomen voor de som van zeshondert en vijf en zestig gulden, zegge f 665,- onder de volgende bedinging dat het orgel wordt afgehaald station Meppel en verblijfkosten voor rekening der kerk zijn. En de betaling zal geschieden na aflevering.
Aldus overeengekomen in duplo gedaan en wederzijds ter goeden trouw onderteekend te Meppel den 29 augustus 1906
Het R.K. Par. Kerkbestuur te Meppel
W. Gradussen orgelmaker' (11)

Het bisdom Utrecht beantwoordt op 9 oktober een brief vanuit Meppel van 8 oktober waarin een machtiging wordt gevraagd voor het aanschaffen van een orgel voor f 565,- De toestemming wordt verleend. Het bedrag mag worden verdeeld over 3 jaar. (11)
Op zondag 18 november wordt het orgel weer in gebruik genomen met aan het orgel de eigen organist Post. Ook wordt genoemd dat de kerk is voorzien van gaslicht. Zie De morgenpost (24-11-1906).

Dispositie:
Viola di Gamba 8 vt
Bourdon 8 vt
Melophon 4 vt
Fluit 4 vt
Octaaf 2 vt
Ventil  
Manuaalomvang: C - f''' Aangehangen pedaal: C - c


Links :Deeltekening orgelkas Klik op de afbeelding voor een vergroting (11) Rechts: foto nr. 1447 (04) (15)

1907
Organist C. Post wordt benoemd als directeur van het muziekgezelschap De Meppeler Harmonie. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (03-04-1907).

1955
Op 21 juli maakt Vermeulen een offerte voor de levering van een windmotor. De kosten zijn f 665,-. Het betreft een windmotor van het merk Meidinger type DFO 1001. (11)

1956
Offerte van Vermeulen uit Alkmaar van 26 september voor een nieuw orgel. Het offertebedrag ligt iets boven de aangegeven limiet, maar de orgelmaker is van mening dat dit minimaal aantal registers is. De prijs bedraagt f 11.675,-
Op 25 november raadt Jan de Bruijn van de Katholieke Klokken- en Orgelraad de organist van Meppel aan een windmotor aan te schaffen. De wind is dan veel regelmatiger dan bij een orgeltrapper. Het merk Meidinger wordt aanbevolen.
Op 27 november schrijft De Bruijn weer. Hij raadt aan de windmotor te laten plaatsen door een orgelmaker. Het merk Ventus wordt afgeraden. (11)

1957
Op 12 februari schrijft de pastoor naar Vermeulen die op een nota een aantakening heeft gemaakt van een ontbrekende betaling. Kan Vermeulen een overzicht maken? Is het nog mogelijk de windmotor te leveren die in 1955 werd aangeboden? De financiën staan er nu beter voor.
Op 15 februari stuurt Vermeulen een overzicht van de betalingen van de afgelopen jaren. Een windmotor kan worden geleverd voor f 680,- volgens de offerte van 21 juli 1955.
Op 27 maart schrijft de pastoor aan Vermeulen dat het kerkbestuur akkoord gaat met het aanschaffen van een windmachine voor f 680.- De aanleg van de sterkstroomleiding zal worden uitgevoerd door Dekker & Rotteveel uit Meppel.
Op 28 maart stuurt orgelmaker Vermeulen de gegevens van de te installeren windmachine door aan de firma Dekker & Rotteveel te Meppel. De windmotor wordt direct achter het orgel opgesteld. De plaats voor de schakelaar moet worden afgesproken met de pastoor of de organist. De plaatsing wordt verwacht over twee maanden. Van dezelfde datum is de bevestiging door Vermeulen van de opdracht tot het plaatsen van een windmotor. De plaatsing is afhankelijk van de levertijd vanuit Basel.
Op 3 juli meldt Vermeulen dat de windmotor nog niet binnen is. Er is een telegram gezonden ter bespoediging.
Op 6 juli meldt Vermeulen dat de windmotor voor 15 juli vanuit Basel naar Nederland zal worden verstuurd. Plaatsing volgt dan deze maand. (11)

1959
Op 4 december schrijft Dr. A.C. Ramselaar van het aartsbisschoppelijke seminarie in Apeldoorn aan de bisschop van Groningen dat het orgel in de nieuw te bouwen kerk zal worden geplaatst op het priesterkoor. Het orgel is op de schets zeer klein getekend. Daardoor zal de kas veel dieper moeten worden. Het wordt een lelijk meubel naast het altaar. Een orgelfront achter het altaar is altijd misplaatst. (11)

1960
De kerk kan van de gemeente een subsidie krijgen van 10% bij de bouw van een nieuwe kerk. Het orgel en de inrichting komen niet voor subsidie in aanmerking. Zie Meppeler Courant (25-01-1960).

1961
Op 31 januari schrijft adviseur De Bruyn aan de pastoor van Meppel dat hij heeft gehoord dat het kerkbestuur contact heeft gehad met de orgelmaker Pels. Hij komt graag langs voor een advies. Hij kent het oude orgel en ziet nog mogelijkheden.
De bouw van de nieuwe kerk aan de Grote Oever is gestart. De eerste steen wordt gelegd op 26 maart.
Op 29 maart beschrijft Vermeulen aan adviseur De Bruyn vier alternatieven voor een 'gewoon' orgel en een voorstel voor een unit-orgel.
De varianten voor een gewoon orgel kosten f 15.000,- met inruil van het oude orgel. Het unit-orgel met 3 stemmen en 17 registers kost f 13.500,-. Welke voorstellen kunnen worden doorgestuurd naar Meppel?
Op 15 april schrijft de pastoor aan Vermeulen dat hij kiest voor een gewoon orgel en niet voor een unit-orgel. Pastoor de Bruijn adviseert dispositie A. De heer Schepop uit Arnhem en het organisten echtpaar Verrips uit Meppel adviseren dispositie B. Het is van groot belang dat het orgel op tijd klaar is omdat het koor al bezig is met het instuderen van een mis voor de ingebruikname van de kerk.
Op 25 april schrijft de Katholieke klokken- en orgelraad dat ze voorstander zijn van de eerste dispositie. Ze zullen Vermeulen vragen om haast te maken.
Op 24 april wordt het contract met Vermeulen afgesloten.
Op 3 mei dankt Vermeulen voor de ontvangst van het getekende contract. Men is inmiddels met de bouw begonnen. De tekening voor de ijzerconstructie wordt naar de architect gestuurd.
Bij een begroting van 23 juli voor de bouw van de nieuwe kerk staat nog f 5.000,- gereserveerd voor de herziening van het kerkorgel en f 1.500,- voor een onderbouw voor het orgel. Toen was men vermoedelijk nog van plan het oude orgel over te plaatsen naar de nieuwe kerk met een nieuwe onderbouw.
Op 3 oktober wordt de kerk ingewijd door de bisschop van het bisdom Groningen, mgr. De Jong. De wijding van de kerk wordt met een zeer uitgebreide liturgie gevierd. Zie hiervoor het liturgieboekje. Zie De nieuwe Meppeler (04-10-1961), (Onbekende krant).
De vrijstaande toren is een eerbetoon aan de aartsengel Gabriël. De toren wordt in de volksmond al gauw 'de toren met het scheepszeil' genoemd.
Van 6 oktober dateert het rapport van de katholieke klokken- en orgelraad over het nieuwe orgel. Het orgel is opgeleverd volgens het contract. Het pijpwerk is van goede makelij. Jammer dat het front in zink is uitgevoerd en niet in tin. De intonatie is goed maar er zijn nog een paar veranderingen nodig:
- De Prestant 4' moet pittiger worden, zodat ze beter aansluit bij de Mixtuur. Dit Manuaal is 'mager van bezetting'.
- De Salicionaal was iets te strijkend en wordt wat ronder en milder
- De quintering wordt iets teruggenomen omdat de kerkruimte dit niet verdraagt.
Het orgel is goed en degelijk afgeleverd.
Op 11 oktober verstuurt Vermeulen de eindafrekening naar Meppel. Ook wordt een lamp voor de lessenaar verstuurd.
In het kasboek van 1961 staan een aantal uitgaven voor het orgel:
- Dr. P.J. de Bruijn Kockengen f  225,-
- Fa. Jos Vermeulen Alkmaar f 10.000,- (11)

Dispositie:
Manuaal I   Manuaal II   Pedaal  
Bourdon 8' 12 hout 44 tin Salicionaal 8' 24 zink 32 tin Subbas 16' 12 hout 18 transmissie
Prestant 4' 8 zink 48 tin Roerfluit 4' 56 tin Gedekt 8' 30 transmissie
Mixtuur III 1 1/3' 168 tin Gemshoorn 2' 56 tin Fluit 4' 40 transmissie

Manuaalkoppel I-II, Pedaalkoppel I, Pedaalkoppel II
Drie vaste combinaties P, F, T
Automatische pedaalomschakeling


Foto's: 1973 B 47480-32 en 1961 Pu 22926 (16)

1962
Op 27 februari stuurt Vermeulen een herinnering aan de betaling van de laatste termijn van f 5.075,- (11)
Het oude orgel wordt door Vermeulen verplaatst naar  de kapel van het klooster Sint Philomena in Hoogerheide. (07) (14)

1965
De oude katholieke kerk brandt af op 11 augustus 1965, voordat de kerk volgens plan zou worden afgebroken.

1985
Het Gradussen-orgel uit de oude kerk wordt door Vermeulen verplaatst van Hoogerheide naar de kapel van het verpleeghuis De Bongerd in Heeswijk-Dinther. (14)


Foto Piet Bron (14)

2006
De Woningstichting Actium heeft de kerk uit 1961 per 1 november gekocht en wil er appartementen en kantoren bouwen. De partijen CDA en Sterk Meppel willen de toren behouden.
De parochie heeft inmiddels het kerkgebouw van de Gereformeerd Vrijgemaakte Kerk aan de Commissaris De Vos van Steenwijklaan in Meppel gehuurd voor een periode van vijftien jaar.

2007: Het orgel moet voor november 2007 zijn verkocht. (01)
Het orgel zou worden geplaatst in de Gerardus Majellakerk in Bargeroosterveld. De orgelmaker Adema uit Hillegom heeft het orgel in de week van 11 november 2007 gedemonteerd. Namens de KKOR is Frits Haaze bij deze verplaatsing betrokken als adviseur. (02)
Daarna is het opgeslagen in een schuur in Bargeroosterveld. Bij nadere inspectie blijkt dat de zuigkernmagneten van de windlade niet goed meer zijn en revisie is nogal kostbaar. In Bargeroosterveld is ondertussen een orgel uit Zeist geplaatst. Het orgel uit Meppel wordt vergeten. De eigenaar van de schuur overlijdt omstreeks 2010. De familie moet het perceel na verkoop ontruimen en heeft, niet wetend wat te doen met het pijpwerk, alles doorverkocht aan een metaalhandelaar. (13)
Artikel uit de Stentor: 'Katholieken nemen afscheid kerkgebouw.
Met een minimaal verschil (11-10) besluit de gemeenteraad dat de toren van de kerk moet blijven staan. Zie Meppeler Courant 2007-10-12
De rooms-katholieke geloofsgemeenschap Sint Stephanus in Meppel neemt zondag afscheid van het vertrouwde kerkgebouw aan de Grote Oever. De parochiekerk heeft vanaf de inwijding op 3 oktober 1961 dienstgedaan als ontmoetingsplek voor de katholieken van Meppel en omgeving. De katholieke parochie, die naast Meppel ook de dorpen Staphorst, IJhorst, Havelte, Nijeveen en Wanneperveen omvat, zal op 4 november het nieuwe kerkelijke onderkomen aan de Commissaris de Vos van Steenwijklaan plechtig in gebruik nemen. Komende zondag zal pastoor K. Tolboom vanaf 10.00 uur voorgaan in de laatste viering in de huidige kerk. Aan het eind van de viering worden alle gewijde elementen uit het gebouw verwijderd.' (01)

2012: De toren wordt alsnog gesloopt.

Bronvermelding:
  1. www: http://www.destentor.nl/nwoverijssel/ d.d. 24-10-2007
  2. E-Mail van Frits Haaze d.d. 13-11-2007
  3. www: https://reliwiki.nl/index.php/Meppel,_Grote_Oever_142_-_Stephanus_(1961_-_2007)
  4. E-Mail: Frits Kaan wees mij in een mail van 29-12-2015 op een betere foto
  5. Archief Jaap Brouwer
  6. Artikel in Oud Meppel 2023 maart, Victor Timmer, Orgels in de voormalige rooms-katholieke kerk (1866) in Meppel 45-53
  7. www: https://www.brabantorgel.nl/heeswijk-dinther-concertzaal-laverhof-cunera-de-bongerd/ (2023-03-28)
  8. Boek: Leo L.G. Wijfjes, St. Stephanusparochie 1861-2015 kroniek van een verdwenen parochie, eigen uitgave, 2018
  9. Boek: J.W. Evers, De parochie Meppel, voor en na de Reformatie, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan der parochie, den parochianen aangeboden, 1911
  10. Boek: Rob Schoemaker, De Rooms-Katholieke kerken in Meppel, 2001
  11. Drents Archief: 0431 St. Stephanusparochie te Meppel 8 Dossiers: - restauratie van het kerkgebouw, 1937 - bouw van de nieuwe kerk, 1953-1963 - zangkoren en orgel, 1904-1906.
  12. www: http://orgbase.nl/ (17-01-2025)
  13. Facebook: Anton Lucassen (organist te Barger-Oosterveld) 21-08-2023
  14. www: https://reliwiki.nl/index.php/Meppel,_Zuideinde_30_-_Stephanus_(1856_-_1961) (17-01-2025)
  15. www: http://www.oudmeppel.nl/fotoarchief/ (17-01-2025)
  16. www: www.kerkeninbeeld.nl (17-01-2025)



De kerk uit 1866. Foto (04), ongedateerde tekening van de kerk (11)




De nieuwe kerk van 1961 in 1963 foto nr. B 47480-30 (16)


Links: foto (03) rechts: Tekening door Jan Vissering (1933-2017) (05)