Pesse, Hervormde kerk

In 1901 krijgt de kerk haar eerste orgel via predikant Saraber, dat in 1907 voor ƒ 25,- officieel aan de kerkvoogdij wordt overgedragen. In 1919 wordt een historisch kabinetorgel uit 1807 van G.H. Quellhorst gekocht, dat door Clara Feyoena van Raesfelt‑van Sytzama (1729–1807) aan de kerk van Heemse is geschonken. Hoewel orgelmaker Ruijf in 1938 nog een restauratie uitvoert, adviseert de Hervormde Orgelcommissie in 1961 het orgel niet te herstellen vanwege de zeer slechte technische staat. Dit leidt in 1962 tot de opdracht aan Flentrop voor de bouw van een nieuw positief met zes registers. Het oude Quellhorst‑orgel keert terug naar Heemse en belandt later in Lochem. In 2015 fuseren beide kerken van Pesse en krijgt het Flentrop‑orgel een nieuwe bestemming in Castromonte, Spanje.

1865
Er wordt geprobeerd een kerk in Pesse te stichten. De kerk van Ruinen is twee uur gaans. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (23-03-1865).

1871
De kerk wordt gebouwd door aannemer Van der Veen uit Meppel. Hij is de laagste inschrijver van twaalf aanbieders voor ƒ 9.673,-. Zie Algemeen Handelsblad (01-04-1871), Provinciale Drentsche en Asser courant (06-07-1871)
De inwijdingsdienst is op 26 november door consulent ds. J.J. Damsté uit Ruinen en ds. A. Kamp uit Meppel. (08) Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (22-11-1871).

1880
Het schoolhoofd van Pesse neemt ontslag als koster en voorzanger. In zijn plaats wordt H. Stuifzand benoemd tot voorzanger en R. Bosman tot koster. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (25-11-1880).

1896
H.J. Wever ontvangt van A. Smit 30 gulden voor het voorlezen en zingen in de kerk. (12)

1900
In de kerkenraadsvergadering van 7 december komt de herbenoeming van de voorzanger aan de orde omdat de benoemingstermijn van drie jaar verloopt.
Besloten wordt de periode in te korten tot 1 jaar. H.J. Wever wordt voor het jaar 1901 benoemd. (13)

1901
Op 16 december wordt in de kerkvoogdijvergadering een verzoekschrift van 6 december van de kerkenraad behandeld waarin staat dat er met ingang van 1 januari 1902 geen voorzanger wordt benoemd. Het verzoek is om G. Blanken tot organist te benoemen met een jaarwedde van ƒ 50,-. Besloten wordt G. Blanken voor een jaar te benoemen op nader te bepalen voorwaarden en salaris.
Predikant Saraber heeft voor een orgel gezorgd. (08)

1907
Ds. Saraber komt op de kerkenraadsvergadering van 30 oktober met het voorstel om voor ƒ 25,- het orgel over te dragen aan de kerkvoogdij.

1911
B. Bakker uit Nieuweroord wordt benoemd tot organist. Zie Het Orgel (1911 juni).

1919
In de kerkenraadsvergadering van 9 april wordt overlegd over het orgel: 'Een der aanwezigen brengt de kwestie van het kerkorgel, dat zeer onwelluidend is, ter sprake. Een orgelmaker, op verzoek van kerkvoogden overgekomen, had geconstateerd dat een afdoende reparatie op f 500,- zou komen te staan. De vergadering is overtuigd van de wenschelijkheid om tot de aankoop van een nieuw orgel over te gaan. De predikant zal hierover spreken met den president-kerkvoogd. Het wordt raadzaam geacht de gemeente te bewegen een som bijeen te brengen waarnaar de predikant zal beproeven ook in Hoogeveen geldelijke hulp te krijgen'. (14)
In de kerkenraadsvergadering van 22 augustus wordt verteld dat er een handelaar in orgels is overgekomen uit Kampen (GJP: Jan Proper?) om alhier een orgel te verkopen. Na een discussie wordt besloten het orgel te kopen op de volgende voorwaarden: de koopprijs van het orgel met 10 jaar garantie is f 427,50, waarvan f 300,- contant en het overige binnen een jaar na levering. Het oude orgel zal de fabrikant inruilen op het nieuwe orgel.
Op 23 september komt aan de orde dat het orgel niet bevalt. De leverancier komt over uit Kampen om te onderhandelen over een ander orgel. Hij stelt een gebruikt orgel voor dat in Heemse staat. J. de Koff zal in Heemse een nieuw orgel plaatsen. Pesse kan het orgel kopen maar moet bij een eventuele verkoop de eerste koop aan Heemse gunnen. (In 1963 gaat dit orgel dan ook weer terug naar Heemse). De orgelmaker zal schrijven wanneer het orgel beschikbaar is. (08) (14)
In  het tijdschrift Boekzaal der Geleerde Wereld (1807). wordt de ingebruikname van het orgel van Georg Heinrich Quellhorstin in Heemse op 16 juli 1807 beschreven. Het wordt daarbij bespeeld door de 'Examinator, den Wel Eerw. Heer P.A. Schultz, Rector te Bentheim'. (01)
Het instrument is geschonken door Clara Feyoena van Sytzema.  (03).

Dispositie uit de Boekzaal:
Linkerzijde   Regterzijde  
Octaaf 2' Praestant 4'
Fluit doux 4' Bourdon 8'
Cromhoorn 8' bas Fluittraver 8' discant
Cromhoorn 8' discant Quinte 3'
Mixtuur 4 (voet)    


Het orgel in Heemse. Links: foto van onbekende herkomst Foto rechts: (02)

J. de Koff plaatst het orgel over naar Pesse. (02)
Het wordt in gebruik genomen op zondag 12 oktober door Ds. Westenburg. 'Ten slotte werden tot den heer De Koff, den bekenden kerkorgelfabrikant te Utrecht en den heer Van Lankeren, student te Groningen, die de Gemeente door zijn schoon spel had geboeid, woorden van hulde en dank gesproken.' Zie Weekblad van de Nederlandse hervormde kerk 17-10-1919, Het Orgel 1919 oktober
Op 23 december wordt er een instructie gemaakt voor de orgelpomper. (08)

Dispositie van het orgel na plaatsing te Pesse:
Prestant 8'
Holpijp 8'
Voix Celeste 8'
Viola 8'
Octaaf 4'
Fluit Harmonique 4'
Octaaf 2'
Calcant  


1925
In de kerkenraadsvergadering van 28 oktober wordt besloten tot een vergoeding voor de orgelblaastrapper van f 20,- per jaar. Schaapherder Okken wordt benoemd. (08)
In de kerkenraadsvergadering van 2 december wordt besloten om de vervolgbundel van de evangelische gezangen in te voeren.

1932
Op 8 september schrijft de organist een kwitantie voor de ontvangst van 75 gulden voor een jaar orgelspelen. (12)

1936
In Heemse zijn plannen om het orgel terug te halen. Zie Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant (05-09-1936).

1938
Op 14 mei krijgt orgelmaker Ruijf uit Dedemsvaart 85 gulden uitbetaald voor de restauratie van het orgel. Ruijf geeft op de reparatie een jaar garantie, met uitzondering van de blaasbalg. (12)

Klik op de afbeelding voor een vergroting

Vanaf 1941 jaarlijks onderhoud dhr. Ruijf voor ƒ 15,-. (08)

1941
Op 5 september komt aan de orde dat een nieuwe blaasbalg f 100,- zal kosten en een voorziening met een windmotor kost ƒ 290,-.
Op 3 december wordt de vergoeding van blaasbalgtrapper J. Okken verhoogd met f 5,-. De vergoeding komt dan op f 55,- per jaar. (08)

1959
 De kerkvoogdij van Pesse vraagt via predikant A. van Ginkel op 12 september advies aan de Hervormde Orgelcommissie (HOC) voor een restauratie of een vernieuwing van het orgel. Men vraagt of een deskundige zo spoedig kan langskomen. Het is bekend dat een advies f 45,- kost.
Het antwoord volgt al op 16 september. Cor Edskes zal langskomen voor een onderzoek. Dit kan even op zich laten wachten vanwege drukke werkzaamheden. (10) (18)

1960:
Op 1 december stuurt Reil een offerte voor een nieuw orgel na een bezoek van de eigen intonateur Logtenberg. Voor deze kerkzaal met een goede akoestiek is een orgel met minimaal negen stemmen op twee manualen en pedaal nodig. De kosten van een dergelijk instrument bedragen f 20.560,-. Ook schetst Reil een paar uitbreidingsmogelijkheden voor het huidige orgel en de daaraan verbonden kosten. Hij wijst op het orgel dat op dit moment wordt gebouwd voor de Christelijk Gereformeerde Kerk in Hoogeveen. (07)
In de kasboeken zijn vanaf 1960 ontvangsten te vinden voor het orgelfonds. (15)

1961
In februari 1961 verschijnt het onderzoeksrapport van de HOC. Er wordt geconstateerd dat het orgel uit een ander kerkgebouw afkomstig is en dat het uit het begin van de 19e eeuw stamt. Bij de overplaatsing naar Pesse is het ingrijpend gewijzigd.
De dispositie wordt als volgt vermeld: Prestant 8', Holfluit 8', Voix Celeste 8', Viola 8', Praestant 4', Flûte Harmonique 4', Octaaf 2', Calcant 
Manuaal: C-f'''. Geen pedaalklavier. Oorspronkelijk ontbrak groot Cis.
De windlade is in zeer slechte staat. Er is veel door- en bijspraak. De lijmnaden hebben losgelaten en het oppervlak van de windlade, slepen en pijpstokken is niet meer vlak.
De twee keilbalgen vertonen ernstige lekkage.
Het pijpwerk is in slechte staat met veel beschadigingen. Veel nieuw pijpwerk is van zink. Veel kernsteken. De intonatie is buitengewoon slecht.
De mechaniek is op de draaipunten uitgesleten. Het oorspronkelijke beleg is vervangen door celluloid.
De orgelkas is in de loop van de tijd gewijzigd met slecht materiaal. Ook is houtworm aangetroffen.
Er wordt geadviseerd om het orgel niet te restaureren en een nieuw orgelpositief aan te schaffen met vijf registers. De kosten worden geschat op f 12.500,-
Op 23 maart stuurt de HOC een rekening voor het voorlopig advies.
Op 25 augustus vraagt de HOC of de kerkvoogdij al een beslissing heeft genomen over vervanging van het orgel.
Op 4 oktober schrijft de kerkenraad naar Flentrop dat ze plannen hebben voor de aanschaf van een orgel. Het huidige orgel dateert van 1807 en werd destijds aan de kerk van Heemse geschonken door de vrouwe van Heemse, Clara Feyona van Sytzama. Men wil het orgel graag laten restaureren, maar de hervormde Orgel Commissie heeft hieromtrent negatief geadviseerd. (10) (18) (19)

1962
Op 5 april schrijft de kerkenraad aan Flentrop naar aanleiding van een brief op 11 oktober 1961 en een bezoek van Flentrop aan de kerk. Kan Flentrop een prijsopgave sturen voor een nieuw orgel dat geschikt is voor de kerk?
Op 13 april beantwoordt Flentrop de brief van 5 april. Er zou een keuze gemaakt kunnen worden tussen een positief of een tweeklaviers-orgel met een zelfstandig Pedaal. Voor het positief wordt een blad gestuurd met een aantal mogelijkheden. Dispositie C wordt door Flentrop geadviseerd.
Op 28 mei dankt Flentrop de kerkenraad voor de interesse voor de aanschaf van een orgel. Flentrop stelt voor om de werkplaats in Zaandam te bezoeken om een paar orgels te bekijken. Er staat een orgel klaar dat bijna gereed is en overeenkomt met het type orgel dat geschikt is voor Pesse. Ook in de buurt van Zaandam staan enkele orgels die beluisterd kunnen worden.
Op 13 juni meldt predikant A.J. de Bis dat er nog geen beslissing omtrent aanschaf is genomen. Vermoedelijk wordt een orgel van Flentrop aangeschaft. Ds. A. van Ginkel is 2 jaar geleden al vertrokken.
Op 22 augustus geeft de kerkenraad aan Flentrop de opdracht voor de bouw van een positief. Er wordt gekozen voor dispositie C, met tinnen front en een aangehangen Pedaal. De orgelkas is van mahonie. 'Indien Holpijp 8 en Roerfluit 4 gehalveerd. Over de voorkeur hiervoor kan ik niet oordelen. Acht U het gewenst dan moet dit wel.'
Op 29 augustus bevestigt Flentrop de opdracht van de kerkvoogdij van 22 augustus om een positief te bouwen voor f 14.050,-. Het orgel zal in de loop van 1963 worden geleverd. De betaling zal geschieden direct na aflevering. De kerkvoogdij moet zorgen voor een krachtstroomaansluiting. Flentrop neemt aan dat het oude orgel wordt gedemonteerd door de kerkelijke gemeente of door de toekomstige koper. Graag de gegevens doorgeven van de trekstang, die door het orgel zal gaan lopen. Voordat het orgel wordt geplaatst zal Flentrop de maten van de trekstang nog een keer opnemen. (10) (18) (19)

1963
Flentrop levert een nieuw orgel.
Van 23 maart dateert een kladbriefje dat Heemse het orgel wil kopen.
In de kerkenraadsvergadering van 28 maart is de kerkenraad blij verrast dat het nieuwe orgel spoedig geplaatst kan worden. Hopelijk kan het met Pinksteren worden gebruikt.


Tekening Flentrop van 8 mei 1963. De doorgang van de trekstang is ingetekend. (klik op de afbeelding voor een vergroting)

Uit een aantal antwoordbrieven op de uitnodiging voor de ingebruikname blijkt dat de ingebruikname plaatsvindt op vrijdag 24 mei.
Op 27 mei stuurt Flentrop de rekening van f 14.050,- voor het op 29 augustus 1962 bestelde positief.
In de kerkenraadsvergadering van 25 juli wordt gezegd dat het nieuwe orgel f 14.000,- kost. Het geld is bijna bij elkaar.
Op 16 december dankt Flentrop de kerkenraad voor de betaling van de factuur van 27 mei.
Op 30 december wordt geconstateerd dat het orgelfonds geheel gevuld is. Er dient een ander doel gezocht te worden.
Het oude orgel gaat weer terug naar Heemse en wordt tijdelijk opgeslagen bij particulieren. Later wordt het geplaatst als koororgel in de Hervormde kerk van Lochem. (14) (11) (19)


Foto's Geert Jan Pottjewijd

Dispositie:

Manuaal
   Pedaal
Holpijp
 8' /d
 C-d1
Roerfluit
 4' b/d
  
Prestant
 4'
  
Octaaf
 2'
  
Sesquialter
 II
  
Mixtuur
 II
  

1968
Op 24 juli schrijft ds. A. Sturm aan Flentrop dat de stemmer op de afgesproken datum van 16 juli niet is gekomen. De kerkvoogdij meldt ook dat een orgeldeskundige 'uit het Westen des lands' heeft opgemerkt dat de intonatie bij de levering niet goed is uitgevoerd. Het orgel is veel te hard. Kan hier aandacht aan worden besteed? Flentrop schrijft op de brief dat ze snel langskomen.

1969
Op 10 maart vraagt de kerkvoogdij aan Flentrop of het orgel zo spoedig mogelijk gestemd kan worden. Beide organisten dringen er op aan.

1973
Op 25 oktober schrijft Flentrop dat bij een stembeurt op 17 oktober de stemmer heeft geconstateerd dat het orgel zeer ontstemd was. De oorzaak is waarschijnlijk dat een ondeskundig persoon het orgel 'gestemd' heeft. Hierdoor heeft de stemmer meer tijd nodig gehad om de stemming weer in orde te krijgen.

1988
Op 17 november vraag de kerkvoogdij aan Flentrop of het mogelijk is een zelfstandig Pedaal toe te voegen met een Bourdon 16'.
Op 29 november beantwoordt Flentrop de brief van de kerkvoogdij. Het is goed mogelijk een zelfstandig Pedaal met een Bourdon 16' achter het orgel toe te voegen. Het maken van een pedaalkoppel is lastiger, maar wel mogelijk. De kosten bedragen f 27.500,-. (19)

1989:
Er wordt een snuffelmarkt georganiseerd om geld in te zamelen voor een restauratie van het orgel. Zie Meppeler Courant (1989-07-26).
Orgelmaker Flentrop maakt een notitie dat er wordt gespaard voor een uitbreiding van het Pedaal. Men denkt nog drie jaar nodig te hebben. (19)

2015:
De Gereformeerde Kerk en de Hervormde Kerk in Pesse worden samengevoegd. Eerst wordt geprobeerd het oudste kerkgebouw te verkopen. Zie Dagblad van het Noorden (29-09-2015).

2017
De kerk is inmiddels verkocht.

2019
Het orgel uit Pesse is door Flentrop geplaatst in Castromonte, Spanje. (09)

Foto (16)

Bronvermelding:
  1. Tijdschrift: Boekzaal der Geleerde Wereld deel II, 224-227
  2. Boek: Seerp Anema, Een vergeten dichteres uit de achttiende eeuw, Amsterdam: P.N. van Kampen & Zoon, 1921. Op bladzijde 2: 'Op last van Kerkvoogden weggebroken. Mijn pogingen het daar te behouden, liepen, helaas, op niets uit.'
    Hij bezocht Heemse, kerk en orgel in 1917, in de nazomer. Op blz. 171 zegt hij nog: 'Hoe zal ik de daad der kerkvoogdij qualificeren, die in 1918, geheel onnodig, die hand tussen haar (C.F.v.Sytzema) en 't heden heeft weggebroken en verkwanseld?'
    Het orgel zou dus in 1918 uit de kerk zijn gehaald.

  3. Tijdschrift: Het organistenblad juli 1918 vermeldt de nieuwbouw van een orgel door de orgelmaker J. de Koff.
  4. www: http://reliwiki.nl/index.php/Pesse,_Hoogeveenseweg_42_-_Voorhofkerk (08-02-2025)
  5. www: https://reliwiki.nl/index.php/Lochem,_Markt_4_-_Grote_of_St._Gudulakerk (08-02-2025)
  6. www: http://nl.wikipedia.org/wiki/Clara_Feyoena_van_Raesfelt-van_Sytzama
  7. Archief Reil
  8. Tijdschrift: De Waarheidsvriend, 5 februari 1998 , pag. 11 https://dewaarheidsvriend.digibron.nl/ (08-02-2025) HTML
  9. www:https://www.flentrop.nl/orgelbouw/pesse_herv.html (2020-09-23)
  10. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 7624-Pesse-HK Dossier 2388
  11. Drents Archief 0807 Nederlands Hervormde Gemeente Pesse 6 Kerkenraad Ingekomen stukken 1950-1967
  12. Drents Archief 0807 Nederlands Hervormde Gemeente Pesse 48 Kerkvoogdij Nota's bij de rekeningen; 1894-1899, 1903-1906 en 1932-1938
  13. Drents Archief 0807 Nederlands Hervormde Gemeente Pesse 1 Kerkenraad Notulen 1871-1915
  14. Drents Archief 0807 Nederlands Hervormde Gemeente Pesse 2 Kerkenraad Notulen 1915-1969
  15. Drents Archief 0807 Nederlands Hervormde Gemeente Pesse 50 Kasboek; 1959-1972
  16. www: https://www.elnortedecastilla.es/ (2020-09-23)
  17. Reformatorisch Dagblad 12 februari 1983
  18. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 1067. Pesse, 1959-1962
  19. Zaandam, Gemeentearchief Zaanstad, Archief Flentrop, Pesse Hervormde Gemeente
  20. Nieuwsbrief Stichting Gelderse Kerk van 21-01-2026
Situatie te Lochem

 Lochems Grote Kerk kreeg historisch koororgel (17)
Achterhoekse orgels (II)
In de afgelopen jaren zijn relatief veel kerken overgegaan tot aanschaffing van een koororgel. In de rij van deze kerken heeft zich onlangs ook de fraai gerestaureerde Grote- of Gudulakerk van het oude stadje Lochem gevoegd, het stadje dat dit jaar evenals EIburg, Arnhem en Grave, zijn 750-jarig bestaan hoopt te vieren.
De kerkmuziek wordt in de Grote Kerk van Lochem op hoog niveau beoefend en in het kader hiervan was een koororgel dan ook onontbeerlijk. Dat men een historisch koororgel heeft weten te bemachtigen en heeft kunnen plaatsen, is alleen al in het kader van ons nationale orgelbezit van groot belang. De belangrijkheid van dit koororgel zit mede hierin dat het van oorsprong een werkstuk is van de bekwame orgelmaker G. H. Quellhorst, destijds nog wonende in Neuenhaus in de Graafschap Bentheim, ook de bouwer van het fraaie orgel in de Grote- of St.-Nicolaaskerk te Elburg, het orgel in de Bethlehemkerk te Zwolle en het orgel zoals dat thans staat in de kerk van de Geref. Gemeente te Utrecht.
Drie orgels die merkwaardigerwijs thans alle worden gerestaureerd en binnenkort gereed zullen komen.
Het koororgel zoals dat thans staat opgesteld werd oorspronkelijk gebouwd door Quellhorst voor de Hervormde Kerk van Heemse zoals de „Boekzaal der Geleerde Wereld' aldus meldt: „Heemse, den 24 Juny 1807: Dit orgel is op edelmoedige en weldadige wijs uit Liefde en (ter) opluistering voor de „Godsdienst, tot verfraaiing van ons Bedehuis alsmede, tot verbetering van het gemeenschappelijk Psalm- en Evangeliezang, door de Hoog Welgeb. Vrouw, Baronesse, Douairiere C. F. van Raasfelt, geboren van Sytzama en vrouw van Heemse, aan onze kerk geschonken: gemaakt door den, in dit vak doorkundigen G. . H. Quellhorst, orgelmaker te Nieuwenhuis, in het Graafschap Bentheim en zoo vervaardigd, dat hetzelve de goedkeuring van kunstkenners volkomen wegdraagt'.
Dispositie
Toen het gereed was bezat het orgel de navolgende dispositie en het is wel leuk even door te geven hoe men dat toen noteerde:
Slinkerzijde: Octaaf 2 voet, Fluitdoux 4 voet, Mixtuur 4 voet (moet zijn: 4 sterk), Cromhoorn 8 voet; Bas en Cromhoorn 8 voet Discant.
Tregterzijde: Prestant 4 voet, Bourdon 8 voet, Fluittravers 8 voet Discant, Quinte 3 voet.
Tot ongeveer 1919 heeft het dienst gedaan in Heemse waarna het werd geplaatst in de Hervormde Kerk van Pesse (Drenthe). Hier heeft het gestaan tot ongeveer 1962. Merkwaardig is het dat men over de tussinliggende lotgevallen van dit orgel niets heeft kunnen vinden, ondanks de intensieve naspeuringen die de orgeldeskundige J. Legêne, als adviseur bij de bouw van het koororgel in Lochem betrokken, heeft uitgevoerd. Toen men dit orgel voor Lochems kerk had aangekocht was het helaas niet meer compleet. Zo waren de Cromhoorn en de Fluittravers verdwenen terwijl pijpen van de Mixtuur o.a. in de Octaaf 2' waren opgenomen. Herstel hiervan was dus niet zo moeilijk. Omdat er van Quellhorst geen Cromhoorn meer bekend was, heeft men de Dulciaan 8'' van het Elburger orgel gekopieerd en ook naar het voorbeeld van de registeropschriften bij genoemd orgel in verkleinde vorm de registerbordjes gemaakt. Bij de bouw en reconstructie van dit orgel kwamen nog enkele opzienbarende zaken te voorschijn.
Zo ontdekte men dat de windlade geen plaats bezat voor de cis, maar die toets zat wel op het oude klavier. Bovendien hebben de registerstrekkers nooit ter weerszijden van het klavier geze, ten zoals de hierboven vermelde „Boekzaal' aangeeft.
Al met al wekt dit orgeltje wel het vermoeden dat het uit bestaande delen is samengesteld al was het pijpwerk in 1807 stellig wel nieuw, met uitzondering van de Quint 3' die veel inscripties bevat en ongetwijfeld van nog oudere datum is.
Het is verheugend dat dit fijn klinkende instrumentje, op vakkundige wijze hersteld en gerestaureerd door de orgelmakerij Flentrop uit Zaandam, zo''n bijzonder goede plek heeft gevonden in de Grote Kerk van Lochem.
De dispositie luidt: Prestant 4', Holpijp 8', Fluittravers diskant 8', Quinte 3', Gedektfluit 4', Octaaf 2', Mixtuur 4 sterk. Kromhoorn 8 gehalveerd.











2026
Het orgel wordt door Reil verplaatst naar het Mariakoor.
Op de vorige plaats stond het deels in de zon en was aan de achterzijde nauwelijks bereikbaar voor onderhoud.
De verplaatsing biedt meteen een kans voor een algehele schoonmaak en technisch onderhoud. (20)


Het orgel nu te Lochem (05)


Afbeelding (02) Clara Feyoena van Raesfelt-van Sytzama (Friens, 5 april 1729 - Heemse, 1 september 1807) 




Ansichtkaart

Foto: Geert Jan Pottjewijd