Roswinkel Hervormde kerk

Informatie over de kerk

1849/1850: Er is nog geen orgel aanwezig in de kerk gezien, de correspondentie rond het ontslag van de koster-voorzanger H. Kamping. (06)
Vergelijkend examen op 31 mei voor de functie van onderwijzer/koster/voorzanger.
Vergelijkend examen op 12 november voor dezelfde functie.

Drentsche courant 19-04-1850, 18-10-1850

1853: Op 22 februari wordt gemeld dat er plannen zijn voor een orgel in de kerk. Op 7 maart wordt geschreven dat dit op een misverstand berust.


Nieuwe Drentsche courant 02-03-1853, 09-03-1853



Provinciale Drentsche en Asser courant 09-04-1853, 20-04-1853

1873: Weer een foutief bericht over een orgelconcert in Roswinkel door organist Baning uit Dalen.

Provinciale Drentsche en Asser courant 16-04-1873

1890: In de aanstellingsbrief van 25 juli voor de voorzanger en voorlezer Johannes Wiegman staat in artikel 1: 'Hij Johannes Wiegman is verplicht iederen zon en feestdag of bij andere Godsdienstige gelegenheden in de Kerk het zij als voorzanger en voorlezer of organist de gemeente voor te gaan en het gezang te leiden.' (07) Blijkbaar houdt men er bij zijn aanstelling al rekening mee dat er een orgel zal worden geplaatst.

1896: Misschien is er in dit jaar al een harmonium in de kerk aanwezig, gezien het onderstaande krantenbericht. Maar het is ook mogelijk dat een harmonium is gehuurd.

Provinciale Drentsche en Asser courant 01-04-1896


Ansichtkaart 1923


Emmer courant 15-02-1927, 15-03-1927, 12-04-1927, Nieuwsblad van het Noorden 17-03-1927


Emmer courant 19-08-1927, 11-10-1927


Provinciale Drentsche en Asser courant 07-10-1927, 11-10-1927, Emmer courant 07-10-1927

1927: Op 21 januari wordt geconstateerd dat de gemeente nog steeds een kerkorgel mist. De kerkenraad neemt contact op met de kerkvoogdij.
Op 14 juni blijkt uit een overleg dat de kerkvoogdij de restauratie van de kerk voor zijn rekening wil nemen. Het kerkorgel moet worden gefinancierd door offervaardigheid van de gemeente.
Op 7 oktober blijkt dat de kerkvoogdij de restauratie van de kerk en de orgelbouw voortvarend heeft aangepakt. Een collecte heeft bijna f 3.000,- opgeleverd, zodat een keurig orgel kan worden geplaatst en het kerkgebouw ondergaat inwendig een vernieuwing.
27 november: 'Met een predicatie over Psalm 145:13 wordt het geheel gerestaureerde kerkgebouw in gebruik genomen, terwijl tevens een orgelconcert wordt gegeven om de klank van het orgel te doen horen.' (11).
Het orgel wordt bespeeld door dhr. Tollenaar uit Onstwedde.

Dispositie van het A.S.J. Dekker-orgel volgens het rapport van 11 maart 1969:
Bourdon 16'
Prestant 8'
Aeoline 8'
Liefelijk Gedekt 8'
Voix Celeste 8'
Fluit 4'
Tremulant  


Provinciale Drentsche en Asser courant 29-11-1927, Emmer courant 29-11-1927

1939: In de kerkvoogdijvergadering van 11 december wordt afgesproken dat de heren Kraan, Schuitema en Braakhekke te laten opgeven voor welk salaris zij de organistenfunctie willen vervullen. (10)
In december wordt dhr. J. Kraan uit Ter-Apelkanaal per 1 januari 1940 aangesteld als organist tegen een salaris van f 85,- per jaar. De benoeming is eerst voor een jaar, maar als de kerkvoogdij de benoeming niet vóór oktober ongedaan maakt wordt de aanstelling automatisch met een jaar verlengd. Bij ziekte dient hij zelf op eigen kosten voor een vervanger te zorgen. (08)
Tegelijkertijd wordt ook kerkknecht Frans Meijer benoemd. Zijn functieomschrijving is veel uitgebreider. Eén van zijn taken wordt als volgt omschreven: 'Het orgeltrappen, naar noodzakelijk is'. Zijn salaris is een optelling van verschillende taken, die allemaal apart worden gehonoreerd. Zijn totale salaris bedraagt f 161,-. (09)

1940: In de rondvraag van de kerkvoogdijvergadering op 23 januari wordt gevraagd of de benoeming van de nieuwe organist geen achteruitgang is. Het antwoord is dat ook hier moet worden bezuinigd. Op den duur zal het wel goed komen. Dhr. Kraan heeft hier nog maar een paar keer gespeeld. (10)
Uitvoering door het zangkoor Excelsior en het Emmer-Compascuum strijkorkest onder leiding van dhr. Van Weeren. Mevrouw Steeman-van Weeren bespeelt het orgel.

Emmer courant 27-12-1940

1953: In de kerkvoogdijvergadering van 17 juli wordt besloten organist van der Tuuk een cadeautje te geven voor zijn jarenlange orgelspel. (10)

1955: Orgelbouwadvies door de Orgelcommissie van de Hervormde Kerk

Bijlagen van de Handelingen der Generale Synode der Nederlandsche Hervormde Kerk ten jare 1956

In een brief van 23 maart vraagt de kerkvoogdij van Roswinkel de orgelcommissie van de Hervormde kerk (HOC) om advies. Het orgel is zeer vuil van binnen en er moet een windmotor worden geïnstalleerd. (03)
Op 9 april antwoordt de HOC dat de kosten van advies f 20,-  bedragen. Er zal een deskundige langskomen om het orgel te inspecteren. In een bijlage wordt de werkwijze van de HOC toegelicht. (05)
Op 22 april antwoordt de kerkvoogdij dat ze graag gebruik maken van het advies.
Op 4 mei schrijft de kerkvoogdij dat ze afziet van het advies en dat ze orgelmaker Reil hebben ingeschakeld
Uit een notitie blijkt dat de HOC de kerk op 9 mei heeft bezocht.
Op 24 juni schrijft de HOC naar het Generaal College van Toezicht der Hervormde kerk dat men in Roswinkel heeft afgezien van het advies en op eigen initiatief orgelmaker Reil uit Heerde heeft ingeschakeld. Deze orgelmaker staat bij de commissie slecht bekend en wordt nooit aanbevolen. Men wil een onderzoek, omdat de kerkvoogdij onder toezicht staat.
Het onderzoek door de HOC wordt toch uitgevoerd, omdat dhr. Hülsmann op 9 mei nog geen weet had van de brief van 4 mei.
Het rapport van 10 juni meldt dat enkele toetsen van het groot octaaf van het pneumatische orgel klemmen door waarschijnlijk vochtinwerking. Vervanging van de hard geworden membranen is noodzakelijk. Er is houtworm geconstateerd. Enkele pijpen zijn verbogen. Het orgel is zeer vervuild. Gewenst is het aanbrengen van een windmotor. Als er nog geen contract is met Reil kan de commissie een bonafide orgelmaker adviseren. Mocht Reil de werkzaamheden toch uitvoeren dan houdt de commissie graag toezicht. Van dit rapport bleef ook de kladversie bewaard in het archief van de HOC.
Op 5 oktober schrijft het Generaal College van Toezicht der Nederlands Hervormde Kerk aan de HOC dat ze informatie hebben opgevraagd bij het College van Toezicht in Drenthe, maar tot nu toe nog niets hebben gehoord.
Op 27 oktober meldt het college van toezicht aan de HOC dat de betreffende werkzaamheden behoren tot het normale onderhoud en dat hiervoor geen toestemming nodig is.
Op 11 november meldt de HOC dat ze graag de werkzaamheden van Reil willen kunnen beoordelen, vanwege zijn slechte reputatie.
Op 15 november schrijft het college van toezicht dat ze zich nog op een antwoord bezinnen. Ook willen ze helderheid hebben wie de kosten van het onderzoek door de orgelcommissie betaalt.
Op 19 november meldt de HOC dat ze de vraag van het college van toezicht zullen gaan onderzoeken.
Op 30 november schrijft de HOC dat er geen kosten voor het onderzoek in rekening worden gebracht. De kosten worden bestreden vanuit de algemene subsidie door de Generale financiële Raad. (03) (13)

1956: Op 13 november vraagt de HOC aan het college van toezicht welk besluit er nu over de orgelkwestie van Roswinkel is genomen. De werkzaamheden van Reil zijn nog niet onderzocht.
Op 17 november antwoord van het College van Toezicht: Men is van mening dat nader onderzoek niet nodig is. (03) (13)


Tekening door Jan Vissering (1933-2017) (04)

1969: Op 4 februari vraagt de kerkvoogdij aan de HOC advies vanwege 'de minder goede toestand van ons kerkorgel'.
Op 11 februari vraagt de kerkvoogdij om een voorlopig advies door de HOC.
Op 11 maart brengt de HOC een voorlopig advies uit over de toestand van het orgel. Men noemt het orgel een voorbeeld uit de vervalperiode van de orgelbouw. Door het gebruik van slechte houtsoorten is het orgel aangetast door houtworm. Bestrijding van de houtworm heeft weinig zin omdat hierdoor alleen het proces tijdelijk wordt stopgezet. Reparatie is 'goed geld naar kwaad geld gooien'. De beste oplossing is de aanschaf van een nieuw tweevoets positief met vier registers. Dat zou voor deze kerk voldoende moeten zijn. De kosten worden geschat op f 16.000,-.
Op 10 april stuurt de HOC een rekening voor het advies. (05) (13)


Foto: nr. B 47740-125 1973 (12)


Foto: W. Blokland (04)

1991:  In de tachtiger jaren is het instrument van Dekker onbespeelbaar geworden en tot 1991 wordt een luidsprekerorgel gebruikt.
In 1991 wordt van de Gereformeerde Gemeente te Leerdam voor f 5.000,- het Koppejan-orgel uit 1961 gekocht.
Het betreft een orgel met een elektrische tractuur. 
Het orgel wordt door Hans Kriek samen met een aantal vrijwilligers achter het front van het Dekker-orgel geplaatst. (01)


Het orgel toen het nog in Leerdam stond  (VOGG) (02)

Dispositie:
Manuaal   Pedaal
Prestant 8' (b/d) C-d1
Holpijp 8' (b/d)  
Octaaf 4' (b/d)  
Quint 2 2/3' (b/d)  
Prestant 2' (b/d)  

Pedaalkoppel, Superoctaafkoppel, Tremelo

2009: Ook dit orgel functioneert door gebrek aan onderhoud inmiddels niet meer. De kerk wordt nog maar sporadisch gebruikt. De Hervormde kerken van Roswinkel en Nieuw Weerdinge en de Gereformeerde kerk van Nieuw Weerdinge zijn inmiddels gefuseerd. Er wordt gekerkt in de voormalige Hervormde kerk van Nieuw-Weerdinge. Het Dekker-front is nog steeds aanwezig. Er wordt nu gebruikgemaakt van een luidsprekerorgel van het type Content.


Foto's Michiel van 't Einde (02) Links het Dekker-front uit 1927 en rechts het luidsprekerorgel

Bronvermelding:
  1. E-Mail van Bert Wisgerhof d.d. 24-05-2009
  2. www: https://reliwiki.nl/index.php/Roswinkel,_Stad_24_-_Protestantse_Kerk (15-02-2025)
  3. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 7631-Roswinkel-HK Dossier 2395
  4. Archief Jaap Brouwer
  5. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 38 Stukken betreffende een restauratie van het orgel; 1955, 1969
  6. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 27 Stukken betreffende het ontslag van de koster-voorzanger H. Kamping; 1849-1850
  7. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 28 Acte van benoeming tot koster-voorzanger van Joh. Wiegman; 1890
  8. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 29 Acte van benoeming tot organist van J. Kraan; 1939
  9. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 30 Arbeidscontract en instructie van de kerkknecht F. Meijer; 1939
  10. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 24 Notulen van vergaderingen van kerkvoogden en notabelen, 1890, 1893, 1938-1963
  11. Drents Archief: 0393 Nederlands Hervormde Gemeente Roswinkel 13 Notulen van de vergaderingen van de kerkenraad 1756; 1806-1975
  12. www: http://www.kerkeninbeeld.nl (15-02-2025)
  13. Utrecht, Het Utrechts Archief, 1445 Orgelcommissie, 1121. Roswinkel, 1955-1969