Schoonebeek, Gereformeerde kerk

In 1905 bouwt orgelmaker Jan Proper een nieuw eenklaviers orgel. Wanneer in 1950 een nieuwe kerk wordt gebouwd, wordt het orgel verkocht naar Woldendorp en bouwt orgelmaker Valckx & Van Kouteren een elektro‑pneumatisch orgel met twee klavieren en een zelfstandig pedaal van achttien stemmen. In 1984 wordt advies ingewonnen bij de Orgelcommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) en in 1985 wordt het orgel gerestaureerd door Pels & Van Leeuwen. In 1999 geeft de GOV opnieuw advies. Het is onbekend of de werkzaamheden worden uitgevoerd. In 2020 wordt de kerk gesloten vanwege een fusie met de Hervormde Kerk. De kerk wordt omgebouwd tot een huisartsenpraktijk. Het orgel blijft staan.

Opnamen 5 januari 2018 Geert Jan Pottjewijd
 - J.S. Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576
 - Wim van Beek (1931-2017) Partita Psalm 100

Kerk
 De Kerk wordt gesticht in 1859. In 1891 wordt een nieuwe kerk gebouwd. (04)
De kerk uit 1891 wordt in 1950 vervangen.

1904
Het eerste orgel wordt gebouwd door Jan Proper. De kosten bedragen f 1.000,-. Er wordt f 690,- aan giften bijeengebracht. Het ontbrekende bedrag wordt geleend. (10)
Op de rand onder het orgel staat de volgende tekst: 'Zijt daders van het Woord, niet alleen hoorders!'
Foto links (01) Foto rechts: facebook-groep 'Oud-Drenthe in Woord en Beeld'.

Schoonebeek 25 Febr.1904
Gisteravond werd het orgel in de Geref. Kerk alhier in gebruik genomen bij welke gelegenheid Ds Bakker van Emmen voor de groote schare optrad. Nadat Z Eerw. de geschiedenis der muziek voor en onder het oude Israel eenigzins had toegelicht en meer bijzonder de wording en het gebruik van het thans bestaande orgel geschetst, sprak hij naar aanleiding van Coll. 3 vers 16b een gepast en boeiend woord, opwekkend tot den lof des Heren. Het nieuwe instrument doet den vervaardiger den heer Proper te Kampen, alle eer aan en bezit zeven doorlopende registers, waaronder een 16 vts, drie 8 vts, twee 4 vts en een 2 vt., benevens sprekend front en pedaal. De ronde lieflijke toon is voor de gemeente voldoende sterk.
Moge het orgel niet alleen met gezang der gemeente aanvullen en steunen maar bovenal bevorderlijk zijn tot verheerlijking van hem, die zegt in zijn woord: 'Alles wat adem heeft love den Heere!” (08)
Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (29-02-1904), Nieuwe provinciale Groninger courant (27-02-1904).

1921
De organist krijgt een salarisverhoging van f 10,-. Dat is veertig procen meer. Zie Het Orgel (1921 februari).
Concert door de zangvereniging Zanglust uit Nieuw-Amsterdam met medewerking van de organist H. Visscher uit Nieuw-Amsterdam. Zie Emmer courant (30-11-1921).

1927
Concert door de blinde organist H. J. Kruithof uit Kampen. Zie Emmer courant (22-02-1927), (22-03-1927).

1931
Concert door de organist H.J. Kruithof. Zie Emmer courant (27-11-1931).

1933
Steinmann en Vierdag installeren een windmotor. Zie Emmer courant (12-12-1933).

1950
In 1950 wordt een nieuwe kerk gebouwd. Zie Emmer courant (04-08-1950), (07-08-1950).
De kerk krijgt een elektro-pneumatisch orgel van Valckx en Van Kouteren met 2 klavieren en een zelfstandig pedaal van 18 stemmen. De ingebruikname is op 2 augustus. Zie Organist en Eredienst 1950 september
Het orgelfront is ontworpen door architect van de kerk A.C. Nicolai.
Het orgel wordt ingespeeld door de organist van de Gereformeerde Zuiderkerk in Emmen dhr. H.J. Binnema. Programma van de ingebruikname. (07)
Het oude orgel wordt te koop aangeboden. Zie Organist en Eredienst 1949 juli
Het wordt verkocht naar de Gereformeerde kerk in Woldendorp en daar geplaatst door orgelmaker L. Rinkema uit Woldendorp.

Dispositie:

Manuaal I   Manuaal II   Pedaal  
Prestant 8' Holpijp 8' Subbas 16'
Roerfluit 8' Quintadeen 8' Octaafbas 8'
Octaaf 4' Salicionaal 8' Gedekt 8'
Quint 2 2/3' Open fluit 4'    
Octaaf 2' Nasard 2 2/3'    
Mixtuur-Cornet III-IV Nachthoorn 2'    
Trompet 8' Tremulant      

1984
Op 12 juni wordt er een overeenkomst gesloten met de Orgelbouwadviescommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) voor een orgeladvies.
Op 23 augustus verschijnt een rapport naar aanleiding van een bezoek aan de kerk op 2 augustus door de adviseurs Smedema en Ronner. Het orgel is technisch gezien goed gebouwd volgens nu niet meer geldende principes. De klank is niet fraai, maar kan worden verbeterd.
De volgende werkzaamheden worden voorgesteld:
- het windgeruis van de windvoorziening verminderen
- de windvoorziening van vooral Manuaal II stabiliseren
- vervangen van de contacten van het pedaalklavier en opnieuw bevilten
- intonatie bijwerken.
Het orgel wordt nu onderhouden door Pels & van Leeuwen, zodat het voor de hand ligt daar offerte aan te vragen.
Op 21 november stuurt de GOV een nota voor het advies. (14)

1985
Op 15 april vraagt de CvB aan de GOV of er een werkplan kan worden opgesteld.
Op 27 april schrijft de GOV dat ze graag bereid zijn een volledig advies te geven.
In het GOV-rapport van 1999 is vermeld dat Pels & van Leeuwen in 1985 de volgende werkzaamheden heeft uitgevoerd:
- vervangen van de contacten van het Pedaal
- installatie van een schokbalg voor Manuaal II
- herintonatie. (14)

1999
Op 24 maart wordt er een overeenkomst met de GOV gesloten voor een orgeladvies.
In september verschijnt het rapport van Victor Timmer en Anco Ezinga op basis van een bezoek op 25 juni. De kerk heeft circa 500 zitplaatsen. De ochtenddienst is voor vijfenzeventig procent gevuld en de middagdienst voor tien procent.
Het rapport is aangevraagd vanwege de lawaaiige en storingsgevoelige membranen.
Het pijpwerk is in goede staat. Het orgel is sterk vervuild.
Geadviseerd worden de volgende maatregelen:
- controle op houtworm
- vervangen van contacten en membranen
- nalopen van de elektrische bekabeling
- algehele schoonmaak
- intonatiecorrecties
Ondanks deze maatregelen zullen na verloop van tijd de geconstateerde problemen zich weer gaan voordoen, gezien de bouwwijze van het instrument. (14)

 
Foto's : Geert Jan Pottjewijd (2018)

2018
De kerk staat te koop vanwege de fusie tussen de Gereformeerde en de Hervormde kerk te Schoonebeek. Tot medio 2018 wordt de kerk gezamenlijk gebruikt, omdat de Hervormde kerk wordt verbouwd.
Daarna zal de Hervormde kerk worden gebruikt. Zie Dagblad van het Noorden (04-01-2018), (19-06-2018).

2020: De kerk is verkocht en wordt omgebouwd tot een huisartspraktijk. Het orgel blijft in het gebouw. Zie Dagblad van het Noorden (maart 2020).


Nederlands Dagblad 24-10-2021

Bronvermelding:
  1. Beeldbank Drents Archief
  2. E-Mail door Pieter Stapel d.d. 28-08-2007
  3. E-Mail Piet Bron via maillijst [Kerkorgel] 24-12-2008
  4. www: https://reliwiki.nl/index.php/Schoonebeek,_Europaweg_139_-_Gereformeerde_Kerk_(1890_-_1950)) (Oude kerk) (18-02-2025)
  5. www: https://reliwiki.nl/index.php/Schoonebeek,_De_Mente_2_-_De_Mente_Kerk_(1949_-_2018) (Nieuwe kerk) (18-02-2025)
  6. Tijdschrift: Organist & Eredienst, jrg. 16, nr. 175, september 1950
  7. Utrecht Universiteitsbibliotheek Archief Lambert Erné 8022-Schoonebeek-GK Dossier 2794
  8. www: http://oud-schoonebeek.nl/ (06-06-2021)
  9. Boek: Albert Gielen, A.C. Nicolai (1914-2011) - Bouwstenen voor een moderne woonomgeving, Rotterdam: Nederlands Architectuurinstituut (NAi), 2004
  10. Boek: E. Karst, Honderd jaar gereformeerd kerkelijk leven in Schoonebeek, 1959
  11. Boek: Het Groninger Orgelbezit Van Adorp tot Zijldijk Deel III Oldambt/Westerwolde 208-209
  12. www: https://reliwiki.nl/index.php/Woldendorp,_A.E._Gorterweg_26_-_Gereformeerde_Kerk (18-02-2025)
  13. www: https://reliwiki.nl/index.php/Peperga,_Pepergaweg_12_-_Pieter_Stuyvesantkerk (18-02-2025)
  14. VU-Archief: 669 Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) - Orgelbouwadviescommissie 1-780 Doos 60 588. Schoonebeek, Gereformeerde Kerk, 1984-1985, 1999
Tekst Woldendorp Gereformeerde kerk (11)
Het eerste Proper-orgel nu te Woldendorp Groningen.
Foto links: (11) Foto rechts (klik op de foto voor een vergroting) (12)

De gemeente werd in 1845 afgesplitst van Midwolda, en op 20 juli van dat jaar geïnstitueerd. Vanaf 1850 werd een ruimte gehuurd om kerkdiensten te houden. Pas in 1874 werd een kerk aan de rand van het dorp gebouwd, die op 15 augustus 1874 in gebruik kon worden genomen. Het dorp kwam in april 1945 in de vuurlinie te liggen bij de gevechten rondom Delfzijl Het gevolg was dat vele gebouwen in vlammen opgingen, waaronder de Hervormde en de Gereformeerde kerk. Op een andere plek in het dorp is de huidige kerk gebouwd, waarvan, blijkens een gedenksteen, de eerste steen is gelegd op 28 met 1949 door Ds. A. Vos. Op 6 december van hetzelfde jaar kon het gebouw in gebruik worden genomen.

Aanvankelijk werd gebruik gemaakt van een harmonium, dat werd geplaatst in een nis boven het portaal van de ingang. In 1950 werd dit vervangen door het huidige orgel dat was aangekocht uit de toen afgebroken Gereformeerde kerk te Schoonebeek. Daarvoor werd een nieuwe galerij voor de nis aangebracht, die gedragen wordt door twee dikke bakstenen kolommen. Het architectenbureau Van Loo, dat deze kerk had ontworpen, maakte bezwaar tegen de overplaatsing van het orgel en wilde het oude front vervangen zien door een modern!!. Dit voorstel legde men naast zich neer. Het orgel werd na restauratie overgeplaatst door L. Rinkema. Tijdens deze werkzaamheden kreeg deze orgelmaker onderdak bij een zuster uit de gemeente. Dat had grote gevolgen voor Rinkema: het jaar daarop trad hij met haar in het huwelijk en verplaatste hij het bedrijf van Aduard naar Woldendorp.
Het aangekochte orgel was oorspronkelijk in de jaren 1903/4 gebouwd door J. Proper. Het had oorspronkelijk één manuaal en aangehangen Pedaal. Ook te Schoonebeek was het geplaatst op een galerij, gedragen door twee gietijzeren zuilen. Het naamplaatje boven het manuaal werd met de laatste orgelvernieuwing verwijderd, maar keerde, op dringend verzoek van organist Jan Stegmeijer, gelukkig terug, Hierop staat: 'J. Proper Kampen opgerigt 1886”. Aan weerszijden van deze tekst staat een medaillon, met op de ene een muze, en op de andere een symbool van Kampen.
In de jaren 1971/73 werd het instrument vernieuwd door J.J. Harkema. Deze verwijderde de Bourdon 16 vt van het Manuaal en plaatste de baspijpen hiervan op een nieuwe Pedaallade, tegen de zijwand. Op de vrijgekomen plaats kwam een nieuwe Mixtuur. De Viola di Gamba 8 vt (waarvan het groot octaaf was gecombineerd met de Holpijp) werd toen versneden tot een Quint 2 2/3 vt. De gedemonteerde tremulant werd opnieuw aangebracht; de inbouw van het manuaal werd gewijzigd en er kwam een nieuw pedaalklavier.
Omstreeks 1979 is het orgel van nieuwe kleuren voorzien: perziaans rood met goudbies. Daarvoor was de kleur lichtgroenig, terwijl in Schoonebeek het orgel inclusief het gehele interieur van de kerk donkerbruin was.

Dispositie (in ladevolgorde);
Manuaal (C f”):
Prestant 8 Vt
Mixtuur 3 st.
Quint 2 2/3 vt
Holpijp 8 vt
Octaaf 4 vt
Fluit 4vt
Octaaf 2 vt
Pedaal (C d’):
Bourdon 16 vt

Nevenregisters:
Tremulant
Pedaalkoppel

Windvoorziening: magazijnbalg, onder de windlade; de handpomp is verwijderd.
Bijzonderheden: de pijpen C en Cis van de Prestant zijn van hout; het register staat vanaf D in het front. De klaviatuur bevindt zich aan de linkerzijde.

2006
De Gereformeerde kerk in Woldendorp is in 2006 gekocht door Pieter Stapel om er een muziekcentrum van te maken. Het orgel is niet bij de koop inbegrepen. (12)

2008
Het instrument is verkocht aan de kerk te Peperga (Frl.) Het wordt door orgelmaker de Wit uit Nieuw Vennep geplaatst.  Het is op 22 maart in gebruik genomen. (02) (03) (13)

Foto: (13) Klik op de afbeelding voor een vergroting




De kerk uit 1890 als vervanger van een kerk uit 1861 Ansichtkaart aan de achterkant beschreven in 1948 (04)


De nieuwe kerk uit 1950 (05)



Tekeningen van architect A.C. Nicolai (09)