Sleen, Gereformeerde kerk

Informatie over de kerk

In 1919 levert orgelmaker Jan Proper uit Kampen een gebruikt orgel. Omdat het Proper orgel te zwak wordt bevonden besluit de kerkenraad in 1934 het orgel van de Christelijk Gereformeerde Jeruzalemkerk in Groningen te kopen. Dit betreft vermoedelijk een ouder Van Oeckelen-orgel. Voordat het orgel kan worden geplaatst moet de galerij worden verlaagd en vergroot. Het orgel wordt in 1935 geïnstalleerd door Spiering. In 1944 wijzigt H.G. Kamphuis het orgel. Er komt een windmachine en het pedaal krijgt een Subbas via een transmissie. De Cornet wordt vervangen door een Mixtuur en de Viola door een Octaaf 2’. In 1962 vervangt Verschueren de pedaaltransmissie door een echte pedaallade. Bij de bouw van een nieuwe kerk in 1973/1974 wordt het orgel door Hendriksen & Reitsma omgebouwd tot een tweeklaviers instrument met zelfstandig pedaal, waarbij veel oud pijpwerk wordt hergebruikt. Sinds 2022 is de kerk gesloten en dient als opvanglocatie voor vluchtelingen. Het orgel is afgetimmerd.

Opnamen Geert Jan Pottjewijd 7 oktober 2016
 - Andreas Nikolaus Vetter (1666-1734): Allein Gott in der Höh sei Ehr  Registratie: HW: Prestant 8', Roerfluit 8', Octaaf 4' en Mixtuur. Pedaal Subbas 16' gekoppeld aan HW en NW met Dulciaan 8'.
 - Johann Gottfried Walther (1684-1748): Allein Gott in der Höh sei Ehr Registratie: NW: Holpijp 8', Fluit 8', Octaaf 2' en Nasard 1 1/3'.
 - Johann Sebastian Bach (1685-1750): Fuga in G BWV 576 Registratie: HW + NW plenum.
 - Matthew Camidge (1758-1844): Gavotte Registratie: HW: Prestant 8'en Roerfluit 8'. NW: Holpijp 8'en Fluit 4'.

1918
Het psalmboek van ten Kate wordt aangeschaft voor f 8,-. (11)

1919
Volgens het kasboek uit 1919 wordt een orgel gekocht van orgelmaker Jan Proper uit Kampen.
Het orgel wordt in gebruik genomen op donderdagavond 6 maart. Het orgel wordt bespeeld door Harm Jan van der Linde. Ook de zangvereniging Hallelujah verleent haar medewerking. Zie De standaard (11-03-1919).

Kosten voor het orgel	f 780,00
Warringa	f 742,10
Warringa	f 4,88
G. de Vries	f 183,00
Totaal	f 1709,98

Aan inkomsten staat daar tegenover f 1715,10. Er is nog een batig saldo van f 5,12. (06)
De bedragen voor Warringa van f 742,10 en 4,88 zijn voor het maken van een balkon voor het orgel.
Het bedrag van f 183,- voor G. de Vries is waarschijnlijk bestemd voor schilderwerkzaamheden. Sleen kent nog steeds een schildersbedrijf met de naam De Vries.
De f 25,- die G. Lubbers had toegezegd, wordt afgetrokken van de ontvangsten, maar Lubbers betaalt later het bedrag alsnog. (06)

Harm Jan van der Linde is vanaf het begin organist geweest. We zien regelmatig betalingen aan hem van circa f 5,- Dit is echter niet voor het orgelspelen, maar voor de aanschaf van avondmaalsbrood. Hij is namelijk bakker van beroep.
Het orgelspelen zal hij pro Deo hebben gedaan. In 1920 is er een betaling aan v.d. Linde van f 47,57 zonder omschrijving. (06)
In de kerkenraadsnotulen van 1918 tot 1920 is het proces van de aankoop van het orgel goed te volgen. (10)
 - 12 december 1918: De voorzitter meldt dat er een aanbieding is binnengekomen voor een orgel. De prijs is f 750,- Er zijn al toezeggingen gedaan voor geldelijke bijdragen. Afgesproken wordt de gemeente op een avond bijeen te roepen voor het nemen van een beslissing.
 - 17 januari 1919: Er wordt snel besloten. Al in januari wordt er een opdracht aan Warringa verstrekt voor het maken van een balkon voor het orgel voor de prijs van f 647,90. Ook wordt besloten tot het vormen van een commissie die toezicht zal houden op de werkzaamheden.
 - Maart 1919: De verlichting op de orgelgalerij moet de donderdag na deze vergadering gereed zijn. Tevens dienen er op de galerij stoelen beschikbaar te zijn voor de organist en de orgeltrapper. Ondanks de aanwezigheid van elektriciteit in de kerk wordt het orgel blijkbaar niet voorzien van een windmotor. Tijdens de ingebruikname zal eerst ds. ter Meulen spreken, dan iemand van de kerkenraad en daarna H.J. Nijkamp en andere sprekers, voor zover de tijd dat toelaat. Als eerste organist wordt benoemd Harm Jan van der Linde, met als reserves H.J. Nijkamp en mevr. ter Meulen.
 - 27 mei 1919: De versiering van het orgel met ornamenten wordt besproken. Men komt niet tot een besluit.
 - 25 augustus 1919: Er komt een nieuwe betimmering en de kerk wordt gewit.
 - 29 oktober 1919: De discussie over het aanbrengen van versiering wordt wederom aangehouden.
 - 25 november 1919: Er wordt besloten de versieringen voor het orgel aan te schaffen voor f 101,24.
 - 23 januari 1920: Er wordt besloten de verzekering te verhogen tot f 10.000,- wegens de aanschaf van het orgel.

1919-1934: In de kasboeken daarna zien we maar eenmaal nog een betaling aan Proper van f 15,40. Vermoedelijk voor een stembeurt. (06)
Daarna zien we enkele jaren geen betalingen voor stembeurten. Vanaf 1926 zijn er jaarlijkse betalingen van rond de f 15,- aan Van Loghem. (06) (07)

1934
Het Proper-orgel vervangen door een ander gebruikt orgel.

Geschiedenis van het tweede orgel:

Ca. 1900: Het orgel is waarschijnlijk door Van Oeckelen gemaakt om te gebruiken als interim-orgel bij restauraties. (15)
Vermoedelijke dispositie:
Manuaal: Bourdon 16', Prestant 8',  Roerfluit 8', Viola da Gamba 8', Octaaf 4', Fluit 4',  Cornet discant III
Pedaal: aangehangen

1910
Het orgel zou kunnen zijn gebruikt tijdens een uitvoering van de Mattheus-Passie in Groningen. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (09-03-1910).

1912
Het orgel wordt gekocht door de Christelijk Gereformeerde Jeruzalemkerk in Groningen. (01)

Foto uit het archief van de Jeruzalemkerk. (16) Klik op de foto voor een vergroting

1933
In de kerkenraadsvergadering van 28 februari wordt er een discussie gevoerd over invoering van gezangen. Men stelt een beslissing over invoering nog even uit. De kerkenraad is bang voor stemmingmakerij. Het gevaar van een scheuring acht men niet zo groot.
Op 11 april is er weer een discussie over de gezangen. De tekst van het verslag is echter dermate vaag dat niet duidelijk wordt wat men nu uiteindelijk besluit. Wel wordt een brief aan de synode gestuurd waarin staat dat iedere gemeente vrij is om te beslissen over het zingen van gezangen. (12)

1934
In de kerkenraadsvergadering van 5 november legt organist Van der Linde uit dat de mechaniek van het orgel niet meer goed functioneert. Het orgel is voor de groeiende gemeente qua klank niet sterk genoeg. Een dure restauratie lost dit probleem niet op. Inmiddels is Van der Linde met een delegatie op bezoek geweest bij Ruijf in Dedemsvaart voor een tweedehands orgel, maar dit instrument is te licht van klank.
Op 16 november wordt gemeld dat organist Van der Linde samen met een paar gemeenteleden naar Groningen is geweest. In de Christelijk Gereformeerde kerk is een tweedehands orgel te koop voor f 1.000,-, dat nog maar 14 jaar oud is. (Het orgel is echter aardig wat ouder (circa 1900). Blijkbaar veronderstelde men dat het orgel nieuw voor de Christelijk Gereformeerde kerk was gemaakt. Van der Linde raadt aan het instrument te kopen voor deze zeer billijke prijs. Na een stemming besluit men het orgel te kopen en via een lening in twintig jaar af te lossen. Er wordt een orgelcommissie gevormd die de werkzaamheden zal begeleiden en ook bij de gemeente rondgaat voor financiële bijdragen.
Op 3 december wordt gesproken over details rond de plaatsing van het orgel. De hoogte van het orgel is 385 cm, terwijl de afstand tussen het plafond en de vloer van de galerij maar 340 cm is. Het balkon moet met 40 cm worden verlaagd en met 200 cm vergroot. Door de vergroting van de galerij kunnen er 15 extra zitplaatsen worden gecreëerd. Orgelmaker Spiering heeft de metingen verricht en zal het orgel plaatsen. (12)

1935
Op 18 januari wordt besloten dat de orgelcommissie de bouw van de nieuwe galerij voor haar rekening zal nemen. De kerk zorgt voor de extra 15 zitplaatsen. Het orgel heeft 8 registers en een pedaal. Zie De Nederlander (16-01-1935), Emmer courant (18-01-1935).
Op 8 maart wordt besloten dat orgelpomper Tijben een plaats bij het orgel  krijgt.
Op 12 juni wordt besloten dat E. Brouwer het front van het orgel en de balustrade zal schilderen, maar ook twee tuinbanken en vier tuinstoelen. Dit alles tezamen voor een bedrag van f 55,-.
In de vorige vergadering is geconstateerd dat de werkzaamheden vanwege ziekte nog niet hebben plaatsgevonden. (12)
Het is onbekend wat er met het oude Proper-orgel is gebeurd.

1936
Een betaling aan orgeltrapper G. Katerberg van f 1,- en onderhoud orgel voor f 15,00. (08)

1944
Er wordt een windmachine geplaatst.
Het pedaal krijgt een Subbas via een pneumatische transmissie van de Bourdon 16' van het manuaal.
De Cornet discant wordt vervangen door een Mixtuur discant.
De Viola da Gamba wordt vervangen door een Octaaf 2'.
De werkzaamheden worden uitgevoerd door H.G. Kamphuis. (18)
In de kerkenraadsvergadering van 14 februari is er een discussie over het aanhouden van de tremulant door de organist. De voorzitter zal hierover contact opnemen met de organist.
In dezelfde vergadering wordt besloten W. Tijben een vergoeding te geven voor het jarenlang belangeloos treden van de orgelbalgen. Dit bevestigt dat er een windmotor is geplaatst. (12)

1950
Het koor Halleluja viert het jaarfeest en voert daarbij Psalm 150 van Harm Jan van der Linde uit. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (18-02-1950).

1956
Organist Harm Jan van der Linde wordt lid van de Gereformeerde Organisten Vereniging. Zie Organist en eredienst (1956-11 ).

1962
Verschueren vervangt de pneumatische transmissie van de Bourdon 16' door een pedaallade waarop het pijpwerk van C-a van de Bourdon 16' van het manuaal wordt geplaatst. (04)
In de kerkenraadsvergadering van 26 januari komen de kosten van de orgelrestauratie aan de orde. (13)

1965
Harm Jan van der Linde, organist van de kerk, overlijdt. Zie Organist en Eredienst (1965-05).
Net voor zijn overlijden wordt in de kerkenraadsvergadering van 15 maart besloten in de dienst van 17 maart een blijk van waardering aan Van der Linde te geven, omdat hij al 45 jaar organist in de kerk is. (13)
In de kerkenraadsvergadering van 30 april wordt voorgesteld Frits Geugies te benoemen als opvolger van Van der Linde. Hij zal door de kerkenraad worden benaderd.
In de vergadering van 6 mei aanvaardt Frits Geugies zijn benoeming. (13)

1966
In een plan van 1 maart van architect H. Geels uit Arnhem voor de nieuwbouw van de kerk is nog sprake van een orgel boven de ingang, met als eis dat het klein en slank moet worden. (14)


De laatste dienst in de oude Gereformeerde kerk. Foto uit de collectie van J. Geugies te Sleen. (16) Klik op de afbeelding voor een vergroting.

1973/1974
Er wordt een nieuwe kerk gebouwd op een nieuwe locatie schuin tegenover de oude kerk.
Op 15 oktober stuurt de orgelcommissie een offerte van de orgelmakers Hendriksen & Reitsma door naar de bouwcommissie met een voorstel om het orgel over te plaatsen en te wijzigen in een tweeklaviers instrument met zelfstandig pedaal.
Onderdelen uit het bestaande orgel worden zoveel mogelijk hergebruikt.
In de offerte worden twee varianten aangeboden: een éénklaviers en een tweeklaviers uitvoering. Men kiest voor de tweeklaviers variant.
De volgende werkzaamheden worden uitgevoerd:
 - Overplaatsing van het orgel vanuit de oude kerk naar de nieuwe kerk.
 - Nieuwe kas van sipo-mahonie met gebruikmaking van het bestaande front. Er wordt een onderbouw toegevoegd omdat het orgel nu op de begane grond wordt geplaatst.
 - Restauratie van de bestaande windlade met nieuwe slepen met een verende sleepconstructie en een trekvrije bovenplaat. De lade wordt gesplitst voor Manuaal I en II en er wordt ruimte gemaakt voor toevoeging van een achtste stem.
 - In de orgelkas komen aan weerszijden twee nieuwe kleine windladen voor de Bourdon 16' van het Pedaal. Het Pedaal wordt uitgebreid van 22 tonen naar 27 tonen (C-d').
 - Nieuwe windvoorziening.
 - Nieuwe speeltafel met 2 nieuwe klavieren aan de voorzijde met nieuwe toets- en registermechaniek.
 - Al het bestaande pijpwerk wordt hergebruikt met toevoeging van een Holpijp 8' en een Nasard 1 1/3'.  (09)
Het orgel wordt in 1974 in gebruik genomen met een concert door organist Martin Groenewold uit Hoogeveen.


Dispositie (* deels of geheel oud register):
 

Hoofdwerk		Nevenwerk		Pedaal
Prestant	8'*	Holpijp	8'	Subbas	16'*
Roerfluit	8'*	Fluit	4'*
Octaaf	4'*	Octaaf	2'*
Mixtuur	II-III*	Nasard	1 1/3'
		Dulciaan (gereserveerd)	8'
		Tremulant

Links: Tekening bij de offerte. Rechts: Foto: Geert Jan Pottjewijd (2016). Klik op de foto's voor een grotere afbeelding.

1976
De tijdschriften Het Orgel (1976-10) en De Orgelvriend (1976-12) schrijven over het orgel.

1977
De reeds gereserveerde Dulciaan 8' wordt door Hendriksen & Reitsma geplaatst.

Dispositie

Hoofdwerk		Nevenwerk		Pedaal
Prestant	8'	Holpijp	8'	Subbas	16'*
Roerfluit	8'	Fluit	4'
Octaaf	4'	Octaaf	2'
Mixtuur	II-III	Nasard	1 1/3'
		Dulciaan	8'
		Tremulant

Foto: Geert Jan Pottjewijd (2016) Klik op de foto voor een grotere afbeelding.

1999
In een kerkelijk weekblad van 18 september wordt de geschiedenis van de gereformeerde kerk in Sleen uitgebreid beschreven.

2011
Op 18 november maakt Mense Ruiter een offerte voor groot onderhoud op basis van een bezoek aan de kerk op 8 september. Het orgel is vervuild en moet worden schoongemaakt. De 51 houten pijpen zijn nauwelijks te stemmen. Ze moeten worden nagezien op scheuren en de stoppen moeten weer gangbaar gemaakt worden. Het pedaalklavier rammelt en moet opnieuw worden ingevoerd. De mechaniek moet worden ingeregeld. Enkele delen van het snijwerk moeten beter worden vastgezet. De klank van het instrument is erg vlak. De Subbas 16' is vanaf c te zwak. Dit kan door herintonatie worden verbeterd. (20)

2012
Op 17 januari wordt besloten het groot onderhoud voorlopig niet uit te voeren. (20)

2013
Op 27 augustus vraagt de kerkvoogdij aan Mense Ruiter of er een offerte kan worden gemaakt voor een onderhoudscontract voor beide orgels na de fusie per 1 januari 2014.
Op 2 september schrijft de kerkvoogdij dat ze twijfelen over een nieuw onderhoudscontract of dat ze beide onderhoudscontracten na de fusie handhaven.
Op 9 december krijgt Mense Ruiter bericht dat de Hervormde en de Gereformeerde Kerk van Sleen fuseren. (20)

2022
Sinds dit jaar worden na een verbouwing van de kerk Oekraïense vluchtelingen opgevangen. Het orgel is afgeschermd door een omtimmering.

2025
Het Buro Kaader adviseert om de Ontmoetingskerk te verkopen en alleen nog de Dorpskerk te gebruiken.

2026
De kerk is voor drie jaar verhuurd aan de gemeente Coevorden voor de huisvesting van Oekraïners. De gemeente heeft het recht van koop. Zie Dagblad van het Noorden (26-09-2026).

Bronvermelding:

1. E-mail van Jaap Brouwer d.d. 29-12-2002.
2. Tijdschrift: Het Orgel 1976/10 Nieuwe en gerestaureerde orgels door Jan Jongepier.
3. Tijdschrift: De Orgelvriend 1976/12 Orgelbouwnieuws.
4. Boek: Het Nederlandse historisch orgel 1894-1901, blz. 141-142 en De Mixtuur nr. 16 blz 334.
5. www: https://reliwiki.nl/index.php/Sleen,_De_Koepen_1_-_Ontmoetingskerk (18-02-2025).
6. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen Kasboeken van ontvangsten en uitgaven van de kerk, 1177-1952; 6 delen 21. 1877-1927.
7. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen Kasboeken van ontvangsten en uitgaven van de kerk, 1177-1952; 6 delen 22. 1927-1933.
8. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen Kasboeken van ontvangsten en uitgaven van de kerk, 1177-1952; 6 delen 23. 1933-1936.
9. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen 16. Stukken betreffende het overbrengen naar het nieuwe kerkgebouw en het aanpassen van het bestaande orgel, 1973.
10. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen 1.1. Stukken van algemene aard Notulen, 2. 1910-1923.
11. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen 1.4. Financiën Kasboeken van ontvangsten en uitgaven van de kerk 1877-1952; 6 delen 25. 1877-1922 (contraregister).
12. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen 1. Kerkenraad 1.1. Stukken van algemene aard Notulen, 1877-1983; 8 delen 4. 1930-1949.
13. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen 1. Kerkenraad 1.1. Stukken van algemene aard Notulen, 1877-1983; 8 delen 6. 1958-1966.
14. Drents Archief: 0423 - Gereformeerde Kerk te Sleen 1. Kerkenraad 1.2. Stukken betreffende afzonderlijke onderwerpen 15. Stukken betreffende de bouw en ingebruikname van een nieuw kerkgebouw, 1966-1975.
15. Boek: Jaap Brouwer: Johan van Meurs - een studie over pionierend orgeladviseur.
16. Archief Jaap Brouwer.
17. Boek: G.J. Kok, Vaak was het ploegen op rotsen, blz. 325.
18. Tijdschrift: de Mixtuur nr. 16 april 1975, W.D. van der Kleij en W.H. Zwart, Uit de tijd der 'Standaard'isering, 325-334 Interview met Hendrik Gerrit Kamphuis.
19. www: https://reliwiki.nl/index.php/Sleen,_De_Koepen_6_-_Gereformeerde_Kerk_(1877_-_1975) (oude kerk) (18-02-2025).
20. Ten Post, Archief Mense Ruiter, hangmap Sleen Ontmoetingskerk.