Valthermond Vrijzinnig Hervormde kerk no. 11, Zuiderdiep 505

Informatie over de in 1883 gebouwde kerk. Later wordt er nog een tweede kerk voor de vrijzinnige richting gebouwd op kavel 89 om de loopafstand te bekorten. Over deze kerk zijn nog geen gegevens bekend. (06)

In elk geval is er vanaf 1884 sprake van organisten. In 1914 huurt de gemeente een Hörügel‑harmonium, maar rond 1920 wordt een draagbaar orgeltje gebruikt. Vanaf 1924 lijkt een eigen orgel aanwezig te zijn. In 1933 schenken de broers Keveling een nieuw eenklaviersorgel ter nagedachtenis aan hun vader; orgelmakers Gerrit van Leeuwen uit Leiderdorp bouwt het instrument, dat in 1934 feestelijk wordt ingewijd. De kerk wordt in 2005 buiten gebruik gesteld en dient sindsdien als cultureel centrum.

1884
Het schoolhoofd D. Heijt wordt benoemd als organist. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (31-12-1884, ).

1886
Schoolhoofd D.G. Lunenborg wordt benoemd tot voorlezer en voorzanger Zie.Provinciale Drentsche en Asser courant (24-03-1886).

1888
 Blijkens een kwitantie van 11 augustus 1888 is het honorarium van voorzanger-voorlezer Lunenborg ƒ 20,-- per halfjaar. Later wordt Hendrik Lever genoemd. (02)

1914:
Er wordt op 8 juli  een huurovereenkomst gesloten met de firma Kunst in Groningen voor een harmonium van het merk Hörügel model 36 nr. 27909. De waarde van het harmonium is f 432,-. De huurprijs bedraagt zes gulden per maand. (02)

1920
De organist verdient ƒ 100,-- per jaar. In de tijd van het bestuurslid Reinder Hoving is er een draagbaar orgeltje (kofferharmonium?) aanwezig. Het instrument staat door de week in huis en op zaterdag, wordt het naar de kerk gebracht om op maandagmorgen weer opgehaald te worden. (02)

1924
Tijdens een jaarvergadering wordt besloten om elk jaar 5 aandelen uit te loten voor het orgelfonds. (02) Blijkbaar is er een orgel aangeschaft en wordt er niet meer gehuurd.
Uitvoering van het kerkkoor onder leiding van dhr. F. Bergmeester. Het orgel wordt bespeeld door de eigen organist dhr. Eggens. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (09-09-1924).

1925
Door een schenking wordt de kerk uitgebreid met een toren met uurwerk en klok. (02)

1933
De broers Keveling zijn van plan een orgel te schenken ter nagedachtenis aan hun op 28 december 1932 overleden vader G. Keveling. 'Het kerkbestuur heeft dit prachtige geschenk onder groote erkentelijkheid aanvaard.' In oktober wordt de opdracht voor de bouw gegeven aan orgelmaker van Leeuwen in Leiderdorp. (02) Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (15-02-1933), De standaard (24-11-1933), Emmer courant (17-02-1933), (06-10-1933).

1934
De kerk van Odoorn krijgt op 12 september een uitnodiging om bij de ingebruikname op 30 september aanwezig te zijn. (04)
Verteld wordt dat vrachtrijder Wever zeer laat in de avond de kostbare lading heeft afgeleverd!
Voor de inwijdingsdienst worden uitnodigingen verzonden. Dominee Kruyt, in zijn jonge jaren predikant in Valthermond, laat het afweten. In zijn bedankbrief vermeldt hij de woorden: 'Ik hoop, dat dit orgel zeer veel jaren de steun mag zijn van goed bezochte godsdienstoefeningen...'. De heer Bakker, ooit lid van de Kerkcommissie en nu wonende in Ter Apel laat ook verstek gaan. Hij heeft last van zijn ogen. Hij schrijft: 'Sedert mei 1932 ben ik eenige malen met mijn oogen naar Dr. Brukker te Groningen geweest en later naar Prof. Rogacht in het ziekenhuis aldaar, verschillende brillen op advies laten maken... '
Ook ds. Boonstra, vroeger in Odoorn en thans in Gieten, komt niet naar Valthermond omdat hij twee vacaturediensten moet vervullen.
Het orgel wordt op zondag 30 september in gebruik genomen. Ds. Luchies leidt de dienst en het orgel wordt bespeeld door de organist van de Hervormde Kerk in Assen dhr. van Aalst. Tijdens de inwijdingsdienst zingt het kerkkoor De Kerkklok een speciaal voor deze gelegenheid gemaakt orgellied. (02) Zie De Noord-Ooster (29-09-1934) in de rubriek Predikbeurten, De Nederlander (06-10-1934), , Emmer courant (28-09-1934), (02-10-1934), Weekblad van de Nederlandsche Hervormde Kerk (25-10- 1934), De Veenbode (02-10-1934).
Van Leeuwen geeft een garantie van vijftien jaar. De garantie vervalt wanneer gebreken zijn ontstaan door 'abnormale warmte of vochtigheid, ongedierte of uiterlijk geweld...'  (02)

Dispositie: (01)
Prestant 8' Aangehangen
Bourdon 8'  
Viola di Gamba 8'  
Octaaf 4'  
Fluit 4'  
Woudfluit 2'  
Mixtuur II-III bas  
Cornet IV discant  
Echo-Trompet 8' bas/discant  
Tremulant


Linsk: Foto André van Dijk Veenendaal (03) Rechts: Foto nr. DA999090012 (05)



Foto's  Geert Jan Pottjewijd 1998

1936
Kerkconcert met ds. Luchies als spreker en als organist dhr. van der Linden uit Leiderdorp. ZieNieuwsblad van het Noorden (04-03-1936).

2005
De kerk wordt buiten gebruik gesteld en functioneert nu als cultureel centrum. De kerkdiensten vinden plaats in de Hervormde Kerk van Odoorn.

Bronvermelding:
  1. Bezoek op 30 december 1998
  2. Boek: Geert D. van Bergen,  de historie van de oudste kerk van Valthermond' door Geert D. van Bergen, 1995
  3. www: https://reliwiki.nl/index.php/Valthermond,_Zuiderdiep_505_-_Vrijzinnig_Hervormde_Kerk_(1883_-_2005) (25-02-2025)
  4. Drents Archief: 0375 Nederlands Hervormde Gemeente Odoorn 116 Stukken betreffende het onderhoud van het orgel; 1889, 1934, 1940
  5. Beeldbank Drents archief
  6. www: https://kiekopdemond.nl/wist-u-dat-4/ (13-01-2026)
Orgellied:

ORGELLIED.
Laat ons een danklied zingen,
In dezen blijden stond.
Nu daar het nieuwe orgel,
In 't Godshuis plaatsing vond.
Hoe danken wij de gevers,
Voor hun zoo rijk geschenk.
Wij bidden voor hun Vader,
Dat God hem steeds gedenk. bis.

Hoe prettig wordt nu 't zingen,
Hoe keurig in de maat.
Nu daar zoo hoog verheven,
Het nieuwe orgel staat.
De organist, hij glundert,
Hij is ook zeer tevree.
Hij trapte soms, maar kreeg geen lucht.
lïn heelt vaak diep gezucht.

Het orgel moge worden,
Voor ons een goed symbool,
Voor 't bouwen aan ons kerkje.
„Steeds voorwaarts', zij 't parool.
Hoog rijze nu de bede,
Tot Hem, zoo eind'loos goed.
„Maak Gij het met de kerk, o Heer!
En de Gemeente goed.'
H. S. W.

 


Pastorie en kerk voordat in 1925 een toren wordt bijgebouwd. (02)


De kerk na de uitbreing van 1934 met een toren. Links: ansichtkaart na 1960 rechts een ansichtkaart van een vroegere datum.