Hoogeveen Christelijke Gereformeerde kerk Centrum

In 1905 wordt er voor f 215,- een orgel geplaatst. Gezien de prijs is dit vermoedelijk een harmonium. In 1913 wordt er een gebruikt pijporgel gekocht van de Gereformeerde Kerk in Meppel; dit wordt geplaatst door orgelmaker Van der Molen uit Steenwijk. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bouwt Reil een nieuw orgel, waarbij gebruik wordt gemaakt van delen van het oude instrument. Het bouwproces verloopt uiterst moeizaam vanwege de beperkingen van de oorlog. Na de oorlog voert de plaatselijke orgelreparateur Beekamp regelmatig reparaties en stemmingen uit.In 1962 bouwt Reil een nieuw mechanisch eenklaviers orgel met een zelfstandig Pedaal. In 1967 wordt het Pedaal met twee stemmen uitgebreid. In 2007 wordt het orgel gerestaureerd door Mense Ruiter.

1905
Er wordt een kerk met pastorie gebouwd. Het eerste orgel komt uit Utrecht en wordt aangekocht voor f 215,-. Het orgelbalkon vergt een bedrag van f 85,-. Het orgel vertoont al snel mankementen die veel onderhoud vergen. (06)

1913
Er wordt voor f 800,- een gebruikt orgel uit de Gereformeerde kerk van Meppel gekocht. Het oude orgel wordt ingeruild. De overplaatsing wordt uitgevoerd door orgelmaker J. van der Molen uit Steenwijk. (06)
Volgens een briefje van 14 september 1943 was het instrument gedeeltelijk pneumatisch en had het 6-7 stemmen met een Trompet. (02)
Het orgel wordt op 12 september in gebruik genomen. Het wordt bespeeld door de organist van de Grote Kerk Hammeka. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (08-08-1913), De Standaard (12-09-1913), De Nederlander (14-08-1913), De Wekker (19-09-1913).

1943
Op 14 september schrijft H. Koomans een briefkaart aan Reil met de vraag wat stembeurten kosten.
Op 15 september antwoordt Reil dat een stembeurt f 15,- kost bij één keer per jaar stemmen en f 12,- bij twee keer per jaar.
Op 18 oktober krijgt Reil een herinnering om een rapport uit te brengen omtrent de toestand van het orgel.
Op 1 november brengt Reil verslag uit van een stembeurt, waarbij hij ook de toestand van het orgel heeft onderzocht. Hij constateert:
 - De windlade is in slechte staat en moet worden vervangen door een nieuwe windlade
 - Het klavier en de mechaniek zijn versleten
 - Het pijpwerk is van goede makelij en kan opnieuw worden gebruikt
 - De blaasbalg en de windmachine zijn goed.
Hij stelt voor het orgel van een nieuw binnenwerk te voorzien met hergebruik van de goede delen.
Op 18 november antwoordt Koomans dat ze het rapport hebben gelezen en dat ze graag een kostenopgave willen ontvangen voor een restauratie.
Op 24 november komt Reil met een restauratievoorstel en een kleine uitbreiding met twee tot drie stemmen voor een prijs van f 2.995,-. Alle registers zijn gedeeld in bas en discant. De tractuur is pneumatisch. (02)

Voorgestelde dispositie: (* Nieuw pijpwerk)

Baskant 27 tonen C-d1 Discant 29 tonen dis1-g3 Pedaal
  Prestant 16’ Subbas 16’ *
Prestant 8’ Prestant 8’  
Holpijp 8’ Holpijp 8’  
Gamba 8’ * Gamba 8' *  
  Celeste 8’ *  
Octaaf 4’ Octaaf 4’  
Speelfluit 4’ Speelfluit 4’  
Octaaf 2’ Octaaf 2’  
Mixtuur II-II * Cornet IV *  
Trompet 8’ Trompet 8’  

Tremolo over bas- en discant.
Drukknop Volle werk.
Drukknop Oplosser.
Pedaal 27 tonen

Op 27 november schrijft Koomans aan Reil. Er is een orgelcommissie opgericht die de zaak verder zal behandelen. De commissie heeft in beginsel besloten het orgel te laten restaureren. Om een definitief besluit te kunnen nemen dienen de werkzaamheden meer gedetailleerd te worden beschreven.
- Het mechanische binnenwerk vervangen door een pneumatisch binnenwerk.
- Het klavier vernieuwen en de registers wijzigen vanwege de pneumatiek en de uitbreiding.
- Uitbreiding conform voorstel van 24 november. Misschien een Quint toevoegen? Mixtuur I-II-II. Fugara?
- het bestaande pijpwerk herintoneren.
- Tremulant toevoegen.
- Drukknop voor het volle werk met oplosser.
- Aangehangen pedaal met 27 tonen
Op 6 december beantwoordt Reil een aantal vragen uit de brief van 27 november.
 - Zijn bedrijf is sinds 1938 in Heerde gevestigd en hij heeft 16 nieuwe orgels gebouwd.
 - Een Mixtuur kost f 600,-. De Quint 3' is dan niet meer nodig.
 - Een zelfstandig pedaal is mogelijk, maar kan niet worden gemaakt uit het oude materiaal. Kan de kerk het hout leveren?
 - Twee klavieren met zwelkast kan ook, maar de kosten nemen dan met f 2.500,- toe. Realisatie van de plannen is echter lastig vanwege een gebrek aan werknemers. Nieuwbouw is op dit moment verboden. Op 20 december moet Reil in Hoogeveen zijn voor het stemmen van de orgels van de gereformeerde kerken aan de Bentinckslaan en de Hoofdstraat. Er kan dan overlegd worden. (02)

1944
Op 18 januari stuurt Reil het bestek en een houtlijst voor de te maken Subbas 16'.
 - Het pijpwerk van het huidige orgel wordt hergebruikt. Alle andere onderdelen van het oude orgel worden eigendom van Reil
  -Systeem: pneumatische kegelladen
 - Kosten: f 3.920,-
 - Garantie 20 jaar.
Op 18 januari schrijft Koomans aan Reil dat de gedachte leverancier het hout niet kan leveren en zwarte prijzen rekent. Men heeft een andere leverancier gevonden en informeert of de doorgegeven maten voldoende zijn.
Op 26 januari schrijft Koomans aan Reil dat de opdracht waarschijnlijk door kan gaan, maar dat de aankoop van hout nog steeds niet helemaal rond is. De financiering verloopt echter prima.
Op 29 januari schrijft Reil dat de Mixtuur en Subbas wel in het bestek staan, maar nog niet in de kosten zijn opgenomen. Hij is bang dat hij aan het hout net niet genoeg heeft.
Op 5 februari wordt het bestek goedgekeurd. Gevraagd wordt of de vervoerskosten opgenomen zijn in de prijs. Wat houdt het onderhoud in dat bij de garantie hoort. Ook wordt gevraagd of hout dat is gebruikt voor het afschotten van een zolderkamer geschikt is voor de Subbas.
Op 7 februari schrijft Koomans dat het hout voor de Subbas 16' is geregeld en dat die met een boot naar Heerde zal worden vervoerd.
Op 9 februari schrijft Koomans dat de opdracht door gaat en stuurt de getekende documenten mee.
Op 10 februari dankt Reil voor het verlenen van de opdracht.
Op 10 maart wordt gemeld dat het hout voor de laagste Subbas 16' pijpen bij een bombardement verloren is gegaan. Men zoekt nu naar vervanging. Het vervoer geschiedt eerst per schip naar Zwolle en dan per auto naar Heerde.
Op 15 maart wordt gemeld dat het hout voor de Subbas 16' inclusief het hout voor de laagste pijpen dezelfde dag wordt verzonden. Er wordt gevraagd of de discant kan beginnen bij c' in plaats van bij dis'. Is het mogelijk de Prestant 16' ook voor de bas te disponeren? Wat wordt er van eikenhout en wat van mahoniehout?
Op 16 maart vraagt Reil wanneer het hout voor de Subbas 16' komt. Hij wist niet van het bombardement bij Coevorden. Hij laat de discant bij c' beginnen. Een Prestant 16' in de bas is onmogelijk. Er is geen ruimte en er is geen materiaal. (02)


Werkschetsen van het orgel door Reil. Klik op de afbeelding voor een vergroting. (02)

Op 8 mei vraagt Koomans of Reil vroegtijdig kan melden wanneer het orgel wordt gedemonteerd in verband met een groot aantal kerkdiensten en het beroepen van een tweede predikant en allerlei andere activiteiten. De planning tot nu toe is juni.
Op 16 september schrijft organist W. Hoorn over zijn ervaringen met het orgel. Er treden regelmatig hangers op en de Gamba en de Voix Celeste zijn heftig ontstemd. Ook zijn er diverse andere kleine mankementen. Hij hoopt dat Reil na de oorlog komt om dit te herstellen. Het orgel is wel een enorme verbetering ten opzichte van de situatie van voor de ombouw.
Op 20 september schrijft Koomans dat het proces stagneert. Er zijn bij de NS kisten weggeraakt. Men probeert te achterhalen wat er is gebeurd. Het overboeken van geld via de bank wordt door de bank afgeraden. Als Reil het geld nodig heeft moet er een oplossing worden gezocht. Het orgel vertoont nogal wat kleinere mankementen. Misschien kan Reil via schriftelijke instructies raad geven om dit te verhelpen. Het orgel is ook nog niet opgeleverd. De enige mogelijkheid om dit op te lossen is om naar Hoogeveen te komen, maar dat kan tegenwoordig alleen per fiets.
Op 10 november wordt een brief van Reil die 14 dagen onderweg is geweest beantwoord. Eerst worden openlijk de slechte omstandigheden doorgenomen met betrekking tot de oorlog. Het orgel is inmiddels behoorlijk ontstemd. Ook wordt het zoekraken van 2 kisten genoemd. Het orgel is nog niet helemaal af.
Op 7 december wordt aan Reil gemeld dat via de Boerenleenbank in Hoogeveen en dan via de Boerenleenbank in Utrecht f 1900,- naar de Boerenleenbank in Heerde worden overgemaakt. Nu er vaak geen elektriciteit beschikbaar is, heeft men geprobeerd de pompinrichting te gebruiken, maar deze functioneert niet. Is daar wat aan te doen? (02)

1945
Op 25 januari meldt de orgelcommissie dat ze het orgel niet meer kunnen gebruiken omdat er geen stroom is. Dat het orgel niet meer handmatig van wind kan worden voorzien is volgens bestek, maar deze omstandigheden waren niet verwacht. We hebben inmiddels contact opgenomen met dhr. Beekamp in Hoogeveen. Deze is gekomen met een voorstel om het mogelijk te maken weer te "trappen". Men wil dit echter niet uitvoeren zonder de mening van Reil te hebben gehoord. Het zou mooi zijn als Reil dit kon uitvoeren, maar de IJssel is op dit moment een niet te nemen barrière. Ook vragen ze of het is toegestaan dat Beekamp het orgel stemt.
Op 16 mei stuurt Koomans een briefkaart naar Reil of hij de oorlog goed is doorgekomen en of hij zo spoedig mogelijk langs wil komen omdat het tot nu toe tobben is met het orgel.
Op 26 juni weer een brief van Koomans met een aantal problemen. Hij vraagt ook of Reil al begonnen is met de seriebouw van kleine orgels. De bouw van een kerk in Noordscheschut is begonnen en hiervoor is een orgel nodig.
Op 22 juli vraagt Koomans of Reil kan langskomen omdat het orgel nog een aantal problemen heeft. (02)

1946
Op 8 november schrijft Koomans dat het lang geleden is dat Reil is langs geweest. Het orgel is sterk ontstemd en er zijn diverse kleine mankementen. Kan Reil voor de kerstdagen langs komen? De noodkerk van Noordscheschut is in aanbouw. Weet Reil nog een klein orgel te koop? (02)

1947
Op 7 juni schrijft Koomans dat het orgel weer niet in orde is. Er zijn hangers, de bekers van de Trompet 8' vallen om, de Subbas klinkt slecht en het orgel is weer vals.
Op 18 augustus schrijft Koomans dat de problemen met het orgel toenemen en dat er echt wat moet gebeuren. Ook is de brief van 7 juni nog niet beantwoord.
Op 20 december schrijft Reil dat hij via Beekamp uit Hoogeveen hoorde dat er iets aan het orgel moet worden gewijzigd. Men wil de Mixtuur/Cornet wijzigen in een doorlopende Mixtuur. De kosten hiervan bedragen F 275,-. Reil wil de Subbas 16' gratis repareren, hoewel dat niet onder de garantie zou vallen. Stemmen kost voor eenmaal per jaar f 30,- en voor tweemaal per jaar f 55,-. (02)

1948
Op 28 januari schrijft Koomans dat de Mixtuur in bas en discant moet doorlopen. De Cornet dient echter ook behouden te blijven.
Op 24 februari schrijft Reil dat de kosten gauw oplopen omdat pijpwerk duur is. Het voorstel om de Mixtuur doorlopend te maken en een aparte Cornet op een aparte windlade toe te voegen met een 8-voets koor is prima. De kosten bedragen dan f 585,-.
Op 5 juni wordt om een stembeurt gevraagd en wordt gemeld dat de pijpen van de Trompet en van de Celeste omvallen, omdat een rooster ontbreekt.
Op 24 juni wordt geschreven dat stemmer Bronsema is geweest, maar dat hij zijn werk slecht heeft gedaan. De Celeste is afgesloten, omdat hij te slecht was en de Trompet is niet gestemd, terwijl ook nog eens tien pijpen niet aanspraken. (02)

1949
Beekamp schrijft op 16 maart dat de orgelcommissie hem heeft gevraagd het orgel te stemmen. Hij schat in dat er voor twee tot drie dagen werk is. Het hoogste octaaf van de Trompet is veel te zacht, er zijn hangers en sissende registerwippers. De Octaaf 2' en de Fluit 4' blijven soms half open staan en er zijn losstaande frontpijpen. Inmiddels is rond het orgel een gaanderij gebouwd. De Subbas 16' is in slechte toestand. Vallen deze werkzaamheden onder de garantie of horen ze bij een stembeurt?
Op 1 april schrijft Koomans dat Beekamp het orgel namens Reil stemt. Hij wil dat Beekamp ook allerlei reparaties uitvoert bij de stembeurt. Beekamp wil hiervoor eerst toestemming van Reil hebben.
Reil beantwoordt op 26 april de brief van Koomans. Reil is zelf op 22 april in Hoogeveen geweest en constateert dat de situatie zeer overdreven is beschreven. De huidige situatie is te wijten aan getimmer bij het orgel. Beekamp krijgt opdracht om 2 dagen aan het orgel te besteden.
Op 5 mei vraagt Beekamp Reil per briefkaart om pulpetenstokjes.
Op 1 juni schrijft Beekamp dat de pulpetenstokjes zijn ontvangen. Het orgel is door zijn werkzaamheden weer in goede staat. Aan de Subbas 16' heeft hij niets gedaan.
Koomans antwoordt op 16 juni op de brief van 26 april. Hij is het niet eens met de stelling van Reil dat de situatie overdreven wordt. Sinds de bouw van het orgel zijn er te veel problemen geweest die niet afdoende verholpen zijn. De twee dagen die Beekamp aan het orgel heeft besteed waren erg nuttig. De situatie is behoorlijk verbeterd. De Subbas 16' heeft gescheurde pijpen, terwijl destijds is gezegd dat het door de kerk geleverde hout geschikt was.
Op 7 november stelt Reil voor een nieuwe Subbas te leveren voor f 680,-. Hij berekent alleen het materiaal. Stemmer Baardewijk komt 2 dagen langs voor een revisie.
Op 30 november schrijft Koomans dat Reil de Subbas onder garantie moet repareren en niet moet vervangen door een te betalen nieuwe Subbas. (02)

1957
Op 16 april wordt advies gevraagd aan de orgelbouwadviescommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV).
Op 19 april antwoordt de GOV dat de adviseurs een studiereis maken naar Denemarken. Na terugkomst zal A.P. Oosterhof uit Leeuwarden contact opnemen.
Op 1 mei vraagt de GOV aan Oosterhof of hij wil optreden als adviseur. Is het mogelijk dat Johan van Dommele uit Ede kan optreden als tweede adviseur. Hij heeft het voorbereidende examen voor orgeladviseur al afgelegd. De GOV wil graag een aantal jonge adviseurs gaan inschakelen.
Op 6 mei schrijft Oosterhof dat hij op zaterdag 11 mei naar Hoogeveen komt. Hij voegt een reisschema per trein voor van Dommele toe. Vanaf Meppel kunnen ze samen reizen. 'U vertelt hem wel even hoe dat mannetje uit Leeuwarden eruit ziet.'
Op 7 mei schrijft de GOV aan van Dommele dat hij kan meedoen met het advies voor Hoogeveen.
Het rapport van de GOV dateert van 15 mei. Allereerst wordt de dispositie genoemd met de vermelding dat het door Reil in 1943 van mechanisch naar pneumatisch is omgebouwd. Het orgel is opgesteld achter op de galerij. Beter is voor op de galerij. Hierdoor gaan wel zitplaatsen verloren. Plaatsing van het orgel boven de preekstoel wordt ontraden. Een deel van het pijpwerk was niet te beluisteren vanwege storingen in de pneumatiek. De dispositie is voor de kerk te klein. Het materiaalgebruik is slecht, maar gezien het jaar van verbouw in 1943 is dat niet verwonderlijk. Alleen de kleinere stemmen zijn verantwoord gemaakt. Het verbeteren van het orgel is in verhouding tot het mogelijke resultaat vrij duur. De kosten worden ingeschat op tussen f 2.000,- en f 2.500,-. Een dispositiewijziging en een verplaatsing naar voren kosten nog f 2.600,- extra. Beter is een nieuw orgel te laten bouwen. De aanschaf van een Hammond-orgel wordt sterk ontraden. Voor een nieuw orgel met elektrische tractuur en twaalf stemmen wordt een bedrag geschat van ruim f 20.000,-.
Op 22 juli schrijft de GOV aan dhr. Wever een antwoord op een brief aan de GOV van 19 juli. Blijkbaar heeft de kerkenraad opdracht gegeven aan L.H. Beekamp om het orgel weer in orde te brengen. De GOV ontraadt deze werkzaamheden. Het is niet mogelijk het orgel voor f 2.000,- om te bouwen naar elektrisch-pneumatisch. Beter is het orgel te laten zoals het is en te sparen voor een nieuw orgel.
Op 19 december stuurt de GOV een rekening van f 54,50 voor het advies. (08)

1958
Er wordt een orgel aangeschaft voor het nieuwe jeugdgebouw De Rank. Bij de ingebruikname wordt het bespeeld door dhr. H. Beumer. Zie Provinciale Drentsche en Asser courant (11-10-1958).

1961
Het orgel zal worden vervangen door een nieuw, niet elektronisch orgel. Ook zijn er plannen voor een nieuwe kerk in een van de nieuwe wijken. Zie  De Wekker (31-03-1961), Organist en Eredienst (1961/09), De Wekker (11-08-1961).
Op 29 april stuurt de GOV een uitgebreide offerteaanvraag naar een aantal orgelmakers voor een mechanisch sleepladenorgel met één manuaal en een zelfstandig pedaal. Het orgel zal worden geplaatst op een nieuw balkon boven de kansel.
Dispositie:
Manuaal: Prestant 8', Gemshoorn 8', Holpijp 8', Octaaf 4', Speelfluit 4', Kwint 2 2/3', Superoctaaf 2', Sesquialter II, Mixtuur III-IV, Trompet 8'
Pedaal: Transmissie Prestant 8'
Op 15 mei schrijft Reil dat hij heeft gehoord dat er een plan is om een nieuw orgel aan te schaffen. Reil wil graag een prijsopgave uitbrengen.
Op 20 juni schrijft van Slooten uit Assen dat hij Reil heeft aanbevolen om ook een offerte uit te brengen. Men heeft wel twijfels over het bedrijf nu Johann Reil is overleden. Hij sluit een orgelplan in.
Op 23 juni stuurt Reil een voorlopige aanbieding en een opsomming welke orgels de laatste tijd zijn gebouwd.
Op 13 juli stuurt pijpenmakerij Stinkens een kostenopgave voor het te plaatsen pijpwerk naar Reil. De kosten bedragen f 5484,-.
Op 17 juli stuurt Reil een offerte met een technische specificatie op basis van een gesprek dat plaatsvond op 15 juli. De prijs bedraagt F 19.800,- Er wordt ruimte vrij gelaten om later een rugpositief en 2 pedaaltorens toe te voegen. (02) (08)
Zie onderstaande tekening

Klik op de afbeelding voor een vergroting

Op 19 juli bedankt A.P. Oosterhof van de orgelbouwadviescommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) voor het toezenden van de aanvullingen op het bestek. Hij vraagt Reil op te geven wat 2 extra stemmen op het pedaal zouden kosten.
Op 27 juli schrijft A.P. Oosterhof per briefkaart aan Reil dat de opdracht is verleend.
Op 28 juli verschijnt er een bericht in het Kerkblad van het Noorden over het nieuwe orgel. Reil heeft dit bewaard in het archief.
Op 31 juli dankt Reil voor de opdracht en geeft de kosten door voor het toevoegen op het pedaal van een Holpijp 8' (f 1320,-) en de variant met een Holpijp 8' en een Octaaf 4' (f 2750,-) Verder wordt doorgegeven wat het gewicht is van elk register afzonderlijk.
Het contract wordt getekend op een onbekende datum. Waarschijnlijk begin augustus, gezien de brief van de orgelcommissie op 4 augustus. Voor Reil tekent de weduwe van Johan Reil: B.J. Reil-De Brake.
Op 8 augustus schrijft Reil dat ze de afgelopen maandag in de kerk zijn geweest om opmetingen te doen. Is het mogelijk om het orgelbalkon 50-80 cm dieper te maken? Dit is gunstiger voor de plaatsing.
Op 16 augustus stuurt Reil het frontontwerp. Het past exact, maar dan mag de vloer van het balkon niet meer dan 4 meter boven de kerkvloer liggen. Hij bedankt voor het dieper maken van het balkon.
Op 17 augustus bestelt Reil het pijpwerk bij Stinkens in Zeist. De tongwerken voorgeïntoneerd. De labialen intoneert Reil zelf. De Prestant 8' voor het front wordt later besteld als de orgelkas klaar is. De Prestant 8' wordt besteld op 7 september.
Op 4 oktober bestelt Reil Heissler inzetstukken bij Verschueren.
Op een bladzijde uit een aantekenboekje van Reil is te lezen dat bij de overbrenging van het orgel naar de kerk het orgel niet onder het plafond paste. In mei zou het moeten worden opgeleverd. (02)

1962
Het orgel wordt op 18 april in gebruik genomen. Ds. K.J. Velema hield een meditatie over psalm 150. Dhr. Jonkman beschrijft het oude orgel met zijn zinken pijpen dat voor f 500,- werd gekocht van de Gereformeerde Kerk in Meppel. Hij wijst verder op de naar verhouding zeer lage prijs van het nieuwe orgel. De jeugd biedt f 100,- aan als begin voor het toevoegen van een Rugpositief. Martin Groenewold en Bertus Beekamp bespelen het orgel. Zie Hoogeveensche Courant (21-04-1962) (03), Organist en Eredienst (1962/06).

Op a href="hoogev15-31.jpg" target="_blank">29 augustus schrijft Oosterhof aan collega orgeladviseur Baris in Schiedam dat hij op 28 augustus de laatste keuring in Hoogeveen heeft uitgevoerd. De eindnota kan worden verzonden. De bouwprijs bedroeg f 19.800,-. Vanwege de prettige samenwerking met de orgelcommissie laat Oosterhof door de GOV f 75,- in het orgelfonds storten voor een latere uitbreiding.
Op 30 augustus brengt de GOV de kosten van het advies in rekening: 5% van f 19.800 = f 990,-. De kosten van f 50,- van het advies uit 1957 worden door de GOV teruggestort. In een aparte brief wordt de gang van zaken uitgelegd.
Op 7 september krijgt de GOV een brief van de orgelcommissie uit Hoogeveen waarin wordt bedankt voor de prettige samenwerking en de gift. (08)



Foto links: 1962 Negatiefnummer Pu 23504 (07)  Foto rechts: (02)

Dispositie:
Manuaal 56 tonen. Pedaal  
Prestant 8’ tin 40% Subbas 16’ *
Gemshoorn 8’ tin 30% Prestant 8’ transmissie
Holpijp 8’ groot octaaf mahoniehout, rest 30% tin    
Octaaf 4’ tin 40%    
Speelfluit 4’ tin 30%    
Quint 2 2/3’ tin 40%    
Superoctaaf 2’ tin 40%    
Sesquialter 2 sterk tin 40%    
Mixtuur 1 1/3’ 3-4 sterk tin 40%    
Schalmei 8’ bekers tin 40%    

* De Subbas op het Pedaal is gemaakt uit materiaal van het oude orgel; mahonie gefineerd; qua opsnede en mensuur aangepast aan het bestaande pijpwerk (01) (02))

1967
Op 2 mei schrijft Reil aan de Commissie van Beheer:
 - Voor de versterking van de Subbas 16' is geen prijs vooraf te calculeren
 - Het toevoegen op het pedaal van een Gedekt 8' kost f 640,- en voor een Koraalbas f 560,-
 - Toevoeging van een Rugpositief met 4 stemmen (bv. Prestant 4', Roerfluit 8', Fluit 4', en Octaaf 2') zal f 12.450,- kosten
 - Het dichtplakken van de Schalmei kost tussen f 60,- en f 80,-
Op 18 september besluit men in te gaan op de aanbieding van Reil om het pedaal uit te breiden met twee stemmen. Men gaat er van uit dat de werkzaamheden voor de kerstdagen zijn afgerond. (02)

Dispositie na de werkzaamheden van 1967 (01)

Hoofdwerk   Pedaal  
Prestant 8’ Subbas 16’
Gemshoorn 8’ Prestant 8'
Holpijp 8’ Gedekt 8'
Octaaf 4' Koraalbas 4'
Speelfluit 4'    
Quint 2 2/3'    
Octaaf 2'    
Sesquialter II    
Mixtuur III-IV    
Schalmei 8'   & 

1970
Op 20 mei wordt de GOV om advies gevraagd over de staat van het orgel.
Op 23 mei antwoordt de GOV dat de adviseurs A. de Ru en J.M. Vetter contact zullen opnemen.
Op 1 juli verschijnt het rapport van de GOV op basis van een bezoek op 6 juni. Er zijn twee hoofdoorzaken voor de slechte staat van het orgel:
-Een foutieve constructie van de zwevende mechaniek en de registermechaniek is voor rekening van de orgelmaker
-Ongunstige klimaatomstandigheden (vocht) voor verantwoording voor het kerkbestuur
Op de dag van het onderzoek deed geen van de gemelde klachten zich voor.
Op een zondag worden vier kerkdiensten gehouden waardoor er veel waterdamp vrijkomt en er hangers optreden. (08))

1971
Op 20 februari wordt aan Reil gevraagd om de door de orgeladviescommissie van de GOV geconstateerde gebreken te herstellen.
 - Vervanging van de zwevende mechaniek (garantie)
 - Reparatie lekkages
 - Bij het vervangen van de klaviatuur moet rekening worden gehouden met de toevoeging van een tweede klavier.
Op 7 april beantwoordt Reil de brief van 20 februari. Reil stelt dat eerst het vochtprobleem in de kerk moet zijn opgelost. De ene keer is het zeer vochtig en daarna wordt de kerk weer droog gestookt. Van wie het advies komt om de mechaniek te vervangen is onduidelijk. (02)
Op 26 november schrijft de orgelcommissie aan de GOV dat de kerkenraad de verbetering van de luchtverversingsinstallatie op de lange baan heeft geschoven. In de maand juni heeft Reil verbeteringen aangebracht. (08))

1973
Op 21 mei brengt Reil een offerte uit. Gezien de tekst zou het best over een andere kerk kunnen gaan, omdat het orgel al op een galerij staat.
Op 12 mei is de kerk bezocht. De eerste mogelijkheid is om het orgel te plaatsen in het liturgisch centrum, maar het zal daar wegens de grootte zeer domineren. Een andere plek is links op de galerij. Het demonteren en weer monteren met een intonatieaanpassing zal een bedrag vergen van f 11.650,-.  (02)

1984
Onzeker is op welke kerk dit bericht betrekking heeft. In aanmerking komen de Gereformeerde Hoofdstraatkerk en de Christelijk Gereformeerde Centrumkerk. Het jaartal is bij beide kerken lastig te plaatsen. Zie De Wekker (27-01-1984).
Het meest waarschijnlijke is de Centrumkerk, ook vanwege publicatie in De Wekker.


Foto: Geert Jan Pottjewijd (1999)

2000
Op 14 september wordt er een overeenkomst met de GOV gesloten voor het uitbrengen van een advies. Adviseurs zijn Aco Ezinga en Victor Timmer. (08)

2001
Het rapport van de GOV dateert van 24 januari en is gebaseerd op een bezoek en een gesprek op 15 januari. Er waren al offertes aangevraagd bij Hendriksen & Reitsma en bij Pels & van Leeuwen. Door de onduidelijke vraagstelling zijn de offertes zeer verschillend. Er zijn wel onvolkomendheden aan het orgel, maar het verkeert niet in een slechte staat. De klachten van de organisten worden doorgenomen met de adviseurs. Aangeraden wordt een nieuwe offerte te laten uitbrengen met een duidelijke omschrijving van de klachten qua mechaniek en klank.
Op 22 maart wordt een rekening gestuurd voor het uitgebrachte advies. (08)

2006
Op 21 juli vraagt adviseur Stef Tuinstra aan de firma's Mense Ruiter (MR), Kaat & Tijhuis en Reil om een offerte uit te brengen voor de restauratie van het orgel op basis van het raamplan van 11 mei van de adviseur.
Op 14 december dankt MR voor het verlenen van de opdracht op 8 december. De restauratie wordt uitgevoerd op basis van de offerte van 29 september. Er wordt toestemming gegeven voor de toevoeging van een Cornet. Het te tekenen contract is ingesloten. Dit wordt op 14 december getekend. MR zal ook het onderhoud gaan verzorgen van het orgel in de Ichthuskerk.
De volgende werkzaamheden worden uitgevoerd:
- Orgelkas: De scheefgetrokken deuren en gekrompen panelen worden hersteld. Het vernis wordt bijgewerkt. Het stellingwerk wordt versterkt met een stalen constructie om de doorgebogen kas te fixeren. De trap wordt verbeterd en er wordt verlichting in de orgelkas aangebracht.
- Windvoorziening: Er komt een nieuwe windmotor met dempkist buiten de orgelkas. De balg kan dan middenin de orgelkas worden geplaatst.
- Windladen: Deze worden voorzien van hechthouten platen als vervanging van het hardboard. De ventielen worden opnieuw beleerd. De pulpeten worden vervangen door leren pulpeten. Er wordt onderzocht wat de mogelijkheden zijn van een bas-/discantdeling. Kan er een Cornet worden toegevoegd?
- Mechaniek: Deze opnieuw inregelen en gebreken herstellen. De registerplaatjes worden vervangen door plaatjes in dezelfde stijl van wengé.
- Pijpwerk: Het metalen pijpwerk is van goede kwaliteit. De scheuren en losse lijmnaden van het houten pijpwerk worden hersteld. De loden koppen van de Schalmei worden vervangen door exemplaren met een hoger tingehalte vanwege de giftige loodoxide. De bekers worden met een of twee tonen opgeschoven. (04)

2007/2008:
Restauratie door Orgelmakerij MR met Stef Tuinstra als adviseur. (04)
Houtsnijder Tico Top levert 3 nieuwe registerknoppen.
Laukhuff levert het pijpwerk voor de Cornet III discant.
Nieuwe windmotor van Ventus type 8 /105 TR
Eind februari wordt besloten dat de registers Sesquialter en Trompet een deling zullen krijgen tussen bas en discant. Even daarvoor is definitief besloten achter in de orgelkas een staalconstructie aan te brengen.

Het instrument wordt op zondag 19 oktober in gebruik genomen. Harm Hoeve bespeelt het orgel. Voor het programma zie de brochure. Zie De Wekker, 24-10-2008
Op 6 november brengt MR de laatste termijn in rekening. (04)

Nieuwe dispositie:

Hoofdwerk   Pedaal  
Prestant 8’ Subbas 16’
Gemshoorn 8’ Prestant 8'
Holpijp 8’ Gedekt 8'
Octaaf 4' Koraalbas 4'
Speelfluit 4'    
Quint 2 2/3'    
Octaaf 2'    
Sesquialter II b/d    
Cornet III disc.    
Mixtuur III-IV    
Schalmei 8' b/d    

2009
Op 10 juni schrijft MR dat de hangerij in de pedaalkoppel is verholpen. Veel tonen van de Subbas waren uitgevallen of zwak van toon. Dit wordt veroorzaakt door de flexconducten, die te dicht bij de loopplank zitten, waardoor ze worden stukgetrapt. Beter is het een loopplank boven de conducten aan te brengen bovenop de bestaande loopplank. (04)

2013
Op 12 april bericht MR dat ze op 26 maart een groot aantal storingen hebben verholpen. Er waren circa 20 vastzittende toetsen, 45 klemmende walsen, 20 losse moeren in de pedaalmechaniek, 8 losse walsnokken, ontregeling van de speelmechaniek, een niet functionerende pedaalkoppel en deuren die niet meer in het slot vielen. Dit is eigenaardig omdat het orgel in 2007/2008 groot onderhoud heeft gehad. De oorzaak is de zeer lage luchtvochtigheid van 28% met zelfs een minimum gemeten door de koster van 18%. In de garantievoorwaarden is opgenomen dat de luchtvochtigheid niet langdurig onder de 50% mag dalen. (04)

Bronvermelding:

  1. Bezoek op 6 november 1999
  2. Archief Reil
  3. E-Mail d.d. 5 oktober 2023 door Jan Pol uit Hoogeveen
  4. Archief Mense Ruiter
  5. Boek: Haalt hout, Bouwt, Onderhoudt’ - 1904-2004 Hoogeveen: Christelijk Gereformeerde Kerk, 2004 144-146
  6. Boek: 75 jaar Christelijk Gereformeerde Kerk te Hoogeveen 1904-1979
  7. 11 www: www.kerkeninbeeld.nl (28-12-2024)
  8. VU-Archief: 669 Gereformeerde Organisten Vereniging (GOV) - Orgelbouwadviescommissie 1-780 Doos 50 330. Hoogeveen, Christelijke Gereformeerde Kerk, 1957, 1961-1962, 1970-1971, 2000-2001




Links ansichtkaart Rechts foto: Geert Jan Pottjewijd