Klazienaveen-Noord, Veenkerk

In 1902 krijgt de houten noodkerk een harmonium geschonken door de vervener Jan Evert Scholten. Wanneer in 1923 de huidige stenen kerk in gebruik wordt genomen, koopt de gemeente voor ƒ 700,- een gebruikt orgel aan uit 1794, gebouwd door A. van Gruisen. Het wordt voor ƒ 500,- geplaatst door orgelmaker Thijs. Het orgel wordt aan het einde van de Tweede Wereldoorlog beschadigd door granaatscherven. Het kerkbestuur heeft geen middelen om het orgel te laten restaureren. In overleg met de Hervormde Orgelcommissie wordt besloten het orgel te verkopen aan de Hervormde Kerk in Burgh. Met de opbrengst kan Van Vulpen een nieuw orgel voor de kerk bouwen. Deze opzet slaagt, en in 1952 kan het nieuwe orgel in gebruik worden genomen. Uit de opbrengst van het oude orgel zou de bouw van het nieuwe orgel geheel gefinancierd kunnen worden. Achteraf blijkt echter dat de plaatselijk uit te voeren werkzaamheden niet gedekt zijn. De kerk is niet in staat de plaatselijke leveranciers te betalen. Ook in Burgh is men, door de kosten van de Watersnoodramp, niet in staat deze kosten te voldoen. Na veel moeite lukt het tenslotte om deze kosten in 1954 te laten betalen door de Centrale Watersnoodcommissie van de Hervormde Kerk..

Informatie over de kerk

1902
Door de vervener Jan Evert Scholten wordt een houten noodkerkje gebouwd.

1904
W. de Weerd begint zijn werk als evangelist. Kort daarna heeft De Weerd een ontmoeting met Jan Evert Scholten. Scholten zegt een orgel toe, dat kort daarna arriveert. Scholten geeft ook f 60,- voor een organist. (04)

1919
Organist Kuipers vraagt na 15 jaar organist te zijn geweest ontslag. Hij is benoemd door de firma Scholten. Zie Emmer courant (22-10-1919), (07-01-1920).

1923
Op zondag 11 februari wordt een nieuwe kerk in gebruik genomen. Zie Emmer courant (14-02-1923).
Er is door orgelmaker Thijs uit Harendermolen een gebruikt orgel geplaatst. Dit orgel is in 1794 gebouwd door A. van Gruizen voor de Hervormde Kerk in Ee (Friesland). Zie Boekzaal der geleerde wereld deel (1794 340-341).
Het orgel komt beschikbaar omdat A.S.J. Dekker in Ee een nieuw orgel plaatst. Het oude orgel wordt voor f 700,- verkocht naar Klazienaveen-Noord. De plaatsing en het vervoer kost f 500,- (07)
Ds. de Weerd schrijft de volgende toelichting: 'Het orgel in onze nieuwe kerk. Voor ƒ 700 mochten wij het overnemen van de Hervormde Gemeente te Ee (Fr.), zoodat we, met afbraak, vervoer en opbouw, voor nog geen ƒ 1200 dit mooie instrument op de plaats hadden.
Een woord van dank aan de Kerkvoogden te Ee en den vriendelijken organist is hier op zijn plaats, alsmede een woord van waardeering aan den zeer vakkundigen orgel-fabrikant en -bouwer, den Heer Thijs, te Harendermolen (Gr.) Onze oudste zoon sprong ook gauw even voor het kiektoestel. De 16jarige organist is heel trotsch op het mooie instrument.'
Het orgel uit Ee was in onderhoud bij de firma Bakker & Timmenga. Zie de administratie van Bakker & Timmenga uit 1882-1888 en 1889-1910 (06)
Op 21 februari geeft H. Visser uit Nieuw-Amsterdam een orgelconcert met medewerking van de Christelijke Zangvereniging. De entreeprijs van 50 cent wordt besteed aan het aanschaffen van een luidklok. Zie Emmer courant (17-02-1923)
In de Provinciale Drentsche en Asser courant van 04-07-1923 en 07-07-1923 verschenen twee artikelen over het veengebied in Zuidoost-Drenthe. Deze artikelen werden eerder gepubliceerd in het Rotterdamsch Nieuwsblad.
Op het eerste artikel kwam een reactie van de rijksinspecteur voor de steunverleening in Drenthe A. Jongbloed.
Ook de predikant van de kerk van Nieuw-Dordrecht J.N. Bakhuizen van den Brink schreef een reactie in de Provinciale Drentsche en Asser courant 23-07-1923

Het orgel in Klazienaveen. Rechts van het orgel staat de oudste zoon van ds. Willem de Weerd (07) (klik op de afbeelding voor een vergroting)

Dispositie:

1945
Het orgel wordt door granaatscherven beschadigd tijdens een Engelse beschieting in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. De beschadigde pijpen worden door de fa. Spiering ingenomen voor reparatie.

1946
De orgelstemmer Rinkema constateert dat de door Spiering meegenomen pijpen niet zijn teruggeplaatst en stelt voor een prijsopgave te doen voor levering van nieuwe pijpen.

1949
De predikant van de Hervormde kerk in Nieuw-Dordrecht J.J. Saraber (Klazienaveen-Noord viel hieronder) schrijft op 22 november aan de Bouw- en restauratiecommissie van de Hervormde kerk dat tijdens de oorlog de beschadigde orgelpijpen naar Spiering in Dordrecht zijn gestuurd maar dat sindsdien niets meer is vernomen. Toen er tenslotte wel contact was gelegd, bleek de schade te worden begroot op f 1.300,-, maar Spiering wil dit niet schriftelijk bevestigen. Kan de orgelcommissie worden ingeschakeld om een inschatting te maken van de kosten voor reparatie? Ook dienen de orgelpijpen zo spoedig mogelijk te worden geretourneerd en gerepareerd door een orgelmaker die door de orgelcommissie wordt aangewezen.
De beschadigde pijpen zoals in de brief beschreven:
 

Holpijp 8'	Cis-Dis
Octaaf 4'	Cis
Woudfluit 2'	Dis
Quint 3'	d.I en b.I
Sesquialter	Dis
Super Oct. II	Dis III
Trompet 8'	Stevel lepel en tong F

Op 25 november komt het antwoord van de bouw- en restauratiecommissie dat ze de brief hebben doorgezonden naar Lambert Erné van de Orgelcommissie van de Hervormde kerk (HOC). (03) (13)

1950
M. Spiering doet op 29 noevember een voorstel om de waarde van het orgel te schatten. Dit wordt niet uitgevoerd.
Op 11 januari meldt de HOC dat ze een onderzoek hebben ingesteld bij Spiering. Dhr. Spiering heeft zich verontschuldigd voor de wijze waarop hij dit heeft behandeld en zegt toe een bezoek aan de kerk te brengen om de schade op te nemen. Het rapport gaat naar de HOC. Spiering kan drie naar hem verstuurde pijpen tonen. De pijpen zijn al gerepareerd. Als het rapport van Spiering gereed is zal de HOC Klazienaveen bezoeken om het rapport te controleren.
Het rapport van Spiering dateert van 17 maart. Spiering meldt dat Klazienaveen uiterst moeizaam bereikbaar is. Volgens Spiering voelt men er ter plaatse niet voor om het orgel te restaureren. Hij wil graag een afspraak maken om samen met iemand van de HOC het orgel te bezoeken. Een kogel heeft 9 orgelpijpen beschadigd. Sommige pijpen moeten worden vervangen, andere zijn te repareren. De kosten schat hij in op f 300,- Het orgel verkeert in slechte staat, maar is het waard om gerestaureerd te worden. De financiën ontbreken echter. In het antwoord van de HOC aan Spiering wordt gevraagd of men deze brief kan beschouwen als een oorlogsschaderapport. Voor zo'n rapport is de brief ongeschikt. De werkzaamheden dienen dan uitgebreider te worden gespecificeerd. In het archief van de HOC is het origineel van het rapport bewaard.
Op 21 maart schrijft de HOC aan Spiering dat ze de brief van 17 maart hebben ontvangen. Kan de brief worden beschouwd als een oorlogsschaderapport? Als dat het geval is, dienen er meer gegevens te worden vermeld.
Op 30 maart schrijft Spiering aan de HOC dat het rapport niet bedoeld is als oorlogsschaderapport. De schade is opgegeven aan de desbetreffende commissie.
Op 4 april schrijft predikant J.J. Saraber van Nieuw-Dordrecht per briefkaart aan Erné dat hij met Pasen niet aanwezig is. Hij geeft de brief van Erné door aan de evangelist dhr. J. Kiewiet, die hem zal ontvangen op 12 april.
De HOC verzoekt in een brief van 11 april aan Spiering om de pijpen van Klazienaveen naar Van Vulpen te sturen, die het orgel voor Burgh gaat restaureren. De rekening kan naar evangelist Kieviet van Klazienaveen-Noord.
Op 23 april bericht de HOC dat Spiering de pijpen naar Van Vulpen zal sturen als de rekening van f 110,- door Klazienaveen is voldaan.
Op 4 mei verschijnt het rapport van de HOC. De oorlogsschade is gering te noemen. Het orgel bevindt zich in slechte maar oorspronkelijke staat en is in 1794 door van Gruisen gebouwd. Het orgel is het waard om gerestaureerd te worden. De kosten van restauratie worden geschat op f 3.000 - f 4.000,- Omdat de gemeente in Klazienaveen-Noord geen geld heeft voor de restauratie doet de HOC het voorstel om het orgel te verkopen aan een andere gemeente voor een bedrag dat voldoende is voor de aanschaf van een nieuw instrument. De HOC heeft al een aanvraag liggen van een gemeente uit Zeeland.
Op 25 mei schrijft J. Kiewiet aan de HOC dat het rapport van de HOC is besproken. Voor welk bedrag zou het orgel kunnen worden verkocht en wat kost een nieuw orgel? Zouden we voor de verkoopprijs van het oude orgel een nieuw orgel kunnen laten bouwen?
Op 23 juni schrijft de HOC dat de verkoopwaarde van het orgel wordt geschat op f 8.500,-. Voor deze prijs kan een behoorlijk nieuw orgel worden aangeschaft.
Op 12 juli schrijft J. Kiewiet dat het bestuur in principe heeft besloten om het orgel te verkopen en met de opbrengst een nieuw orgel te laten bouwen. Kan de HOC hierin bemiddelen?
Op 15 juli schrijft de HOC dat ze contact zullen opnemen met de kerkvoogdij van de Hervormde Kerk in Burgh. tevens zal contact worden opgenomen met een orgelbouwer die een nieuw orgel kan leveren voor de verkoopprijs van het oude orgel.
Op 9 augustus schrijft de HOC dat Hendrikse (HOC-adviseur) ingelicht wil worden over de gang van zaken. Erné zal de benodigde gegevens doorgeven.
Op 22 augustus schrijft de HOC aan het bestuur dat de Hervormde Kerk in Burgh het orgel wil kopen. Het is nu wachten op een beslissing van Burgh of ze het orgel voor f 8.500,- willen kopen.
Op 3 november schrijft de kerkvoogdij van Burgh uit Zeeland op basis van een overleg tussen de kerkvoogdij van Klazienaveen-Noord, kerkvoogdij Burgh en Hendrikse en Oussoren van de HOC dat ze hebben besloten om het orgel  te kopen voor f 8.500,- Burgh wil een optie voor 1 maand. De HOC krijgt de opdracht de restauratie te gaan voorbereiden. Ook wil men weten wat de waarde is van de orgelonderdelen in de werkplaats van Spiering van het vernielde orgel van Burgh.
Op 20 november schrijft de HOC aan Burgh en Klazienaveen dat de offertes van Van Vulpen voor restauratie en nieuwbouw binnenkort te verwachten zijn.
De offerte van Van Vulpen met een begeleidende brief voor een orgel van 5 registers voor Klazienaveen voor f 7.450,- is van 20 november.

Dispositie:

Manuaal
Prestant	8'
Holpijp	8'
Prestant	4'
Octaaf	2'
Scherp	III-IV

Niet inbegrepen zijn de kosten voor verblijf van de orgelmakers, aanleg elektrische voorzieningen, timmer- en schilderwerk.
In een bijgaande brief verzoekt de HOC om een akkoord van de kerkvoogdij, zodat de kerkvoogdij van Burgh een eerste betaling kunnen doen en de materialen voor het nieuwe orgel in Klazienaveen-Noord besteld kunnen worden. (03) (13)

1951
Op 31 januari schrijft van Vulpen aan de kerkvoogdij dat de prijs voor het orgel nog tot 15 februari geldig is. Na die datum volgt er een nieuwe berekening. Onderaan de brief staat een geschreven concept van de kerkvoogdij voor een brief aan de HOC om dit te melden.
Op 7 februari schrijft de kerkvoogdij van Burgh aan de kerkvoogdij van Klazienaveen dat zij bereid zijn het orgel te kopen voor f 7500,- en het orgel onmiddellijk af te staan om gerestaureerd te worden. De eerdere prijs van f 8.500,- kan Burgh niet betalen vanwege 'de enorme totale kosten die het herstel van ons vernielde interieur.' Ook zijn de restauratiekosten hoog. Klazienaveen zou een offerte van Van Vulpen hebben voor een nieuw orgel van f 7.500,-.
Op 11 februari stuurt de HOC de offerte van Van Vulpen van 20 november door aan het bestuur. Vanwege de onderhandelingen heeft het langer geduurd dan verwacht. Als Klazienaveen akkoord gaat dan kan Burgh het koopbedrag al vast betalen en kan van Vulpen de materialen reserveren voor het nieuwe orgel.
Op 28 februari schrijft de predikant Saraber van Nieuw-Dordrecht aan de HOC: "Naar aanleiding van de "kerkorgelhandel" Klazienaveen-Noord - Burgh, waarvan ik vandaag hoorde van de heer Kiewiet, wil ik nog graag het volgende opmerken, in de hoop dat dit van betekenis zal zijn in verband met het opstellen der contracten. Mijn persoonlijke mening is, dat de zaak niet geheel in orde is. U moet mij dat niet kwalijk nemen, maar ik wil open kaart spelen. Mocht ik mij vergissen, dan des te beter! Ik kan mij niet losmaken van de gedachte dat hier misbruik is gemaakt van de financiele noodtoestand van de evangelisatie te Klazienaveen-Noord.' Dit betreft niet de koopsom, maar de gekoppelde kosten. Ook zou het beter zijn eerst het nieuwe orgel te bouwen en daarna het oude orgel naar Burgh te vervoeren. Nu zit de kerk een tijd zonder orgel. De kerk in Klazienaveen is groter dan de kerk in Burgh en moet zich een tijd zien te redden met een harmonium.
Op 7 maart beantwoordt de HOC de brief van ds. Saraber. Het bedrag van f 1.000,- berust op een misverstand. De kosten van de HOC zullen zich beperken tot 5% van de aanneemsom. De f 1.000,- is het verschil tussen de prijs van een nieuw orgel f 7.500,- en de oorspronkelijk afgesproken f 8.500 voor de verkoop van het oude orgel. Burgh heeft al een deel van de koopsom aan van Vulpen betaald zodat de materialen voor het nieuwe orgel besteld zijn. De kosten voor een noodorgel in Klazienaveen zijn voor rekening van Burgh.
Op 7 maart vraagt de HOC aan van Vulpen of ze een noodorgel kunnen meenemen als het oude orgel wordt opgehaald?
Op 9 maart schrijft J. Kiewiet aan Spiering over de orgelpijpen die zich nog steeds in Dordrecht bevinden. Ze zijn nog steeds niet gerepareerd en teruggezonden. Een jaar geleden is U hier geweest en hebt excuus aangeboden, maar sindsdien is er niets gebeurd. De pijpen dienen zo snel mogelijk te worden geretourneerd, ongeacht of ze zijn gerepareerd of niet. Daarna worden alle pijpen uit de Holpijp, Octaaf 4', Sexquialter en Trompet opgesomd.
Op 13 maart beantwoordt Spiering de brief van 9 maart. Spiering heeft de brief met verbazing gelezen. Klazienaveen heeft de zaak overgedragen aan de HOC en daar is contact mee geweest. Spiering wacht nog steeds op actie van adviseur Lambert Erné.
Op 15 maart stuurt de HOC het contract met Klazienaveen-Noord naar van Vulpen. In artikel 4 dient de opleverdatum ingevuld te worden. In Klazienaveen wordt er op gerekend dat het orgel nog dit jaar wordt opgeleverd. daarna kunnen de contracten naar Klazienaveen worden opgestuurd ter ondertekening.
Op 17 maart vraagt de HOC aan van Vulpen of het noodzakelijk is dat Klazienaveen een noodorgel krijgt. Indien kan dat dan worden inbegrepen bij de kosten voor het nieuwe orgel? Jonkheer van Citters schrijft dat hij in Burgh niet durft voor te stellen dat de kosten voor een noodorgel ten last komen van Burrgh. Hij heeft al de grootste moeite gehad Burgh ervan te overtuigen het orgel uit Klazienaveen aan te schaffen.
Het orgel wordt in maart gedemonteerd en naar de werkplaats van Van Vulpen in Utrecht vervoerd. De kerk zit tijdelijk zonder orgel en moet het met een huisorgel (waarschijnlijk een harmonium) doen. (zie brief uit 1952)
Op 17 maart schrijft Lambert Erné aan de HOC in een voortgangsbrief over meerdere orgels dat het orgel van Klazienaveen nu in Utrecht staat. (12)
Op 28 maart schrijft van Vulpen aan de HOC dat Klazienaveen al een harmonium in haar bezit had en dus geen noodorgel nodig heeft.
Op 29 maart vraagt van Vulpen aan het bestuur van Klazienaveen of Spiering de pijpen al heeft teruggeleverd. Als ze binnen zijn dan kunnen ze worden doorgestuurd naar Utrecht.
Op 3 april schrijft J. Kiewiet aan de HOC dat Erné en van Vulpen in Klazienaveen zijn geweest om te kijken naar de 'afbraak' van het orgel. Van hen kreeg Kiewiet de opdracht om Spiering te manen het pijpwerk terug te sturen. Uit de brief van Spiering blijkt dat Erné zelf voor vertraging heeft gezorgd bij het terugleveren van de pijpen.
Op 11 april vraagt de HOC aan Spiering om de pijpen naar van Vulpen te sturen. Dit dient voor 20 april te worden uitgevoerd.
Op 10 april schrijft Spiering dat de pijpen inmiddels zijn gerepareerd volgens de opdracht uit Klazienaveen. Nadat de nota van f 110,- door Klazienaveen betaald is zal Spiering de pijpen naar van Vulpen sturen. Wachten op een uitkering van de Schade Enquête Commissie is niet raadzaam, omdat dit veel tijd zal kosten.
Op 11 april schrijft de HOC aan J. Kiewiet over het oorlogsschaderapport.
Op 23 april schrijft de HOC naar het bestuur dat Spiering de pijpen naar van Vulpen zal sturen, zodra zijn nota van f110,- is betaald. het heeft geen zin te wachten op de Schade Enquete Commissie. Dat proces zal lang in beslag nemen.
Op 23 april verzoekt de HOC aan Spiering om niet alleen de herstelde pijpen naar van Vulpen te sturen, maar ook de onherstelbare pijpen.
Op 11 mei vraagt ds. Saraber van Nieuw-Dordrecht om een bespreking tussen de HOC en het bestuur van Klazienaveen-Noord om de orgelkwestie op te lossen.
Op 22 mei schrijft van Vulpen aan de HOC dat ze de pijpen, die Spiering zou sturen, nog steeds niet hebben ontvangen. Deze pijpen zijn hoognodig.
Op 24 mei schrijft de HOC aan van Vulpen dat de pijpen nog niet door Spiering zijn verstuurd omdat Klazienaveen eerst nog de nota van de reparatie dient te voldoen.
Op 24 mei schrijft de HOC aan ds. Saraber als aantwoord op zijn brief van 11 mei dat een bespreking akkoord is. Er is geen tijd om naar Klazienaveen te komen. Is het mogelijk om met een vertegenwoordiger van het bestuur op 30 mei naar Amsterdam te komen voor overleg? Adviseur Hendrikse zal ook proberen aanwezig te zijn.
Op 25 mei vraagt de HOC aan het bestuur in Klazienaveen of ze de nota van Spiering willen betalen. Van Vulpen is nu zo ver gevorderd met de restauratie dat de pijpen nodig zijn.
Op 4 juni schrijft de HOC aan Spiering dat Klazienaveen de nota gaat betalen. Kunnen de pijpen per omgaande naar van Vulpen worden gestuurd?
Op 1 september wordt een rekening van f 500,- voor gemaakte kosten door de HOC naar beide kerken gestuurd. Door het vele werk zijn de kosten hoger dan de verwachte f 300,-. Op dezelfde datum krijgt Klazienaveen een aparte rekening voor de bemiddeling bij de bouw van het nieuwe orgel van f 300,60. In de begeleidende brief schrijft de HOC dat beide nota's betaald moeten worden door Burgh.
Op 5 september schrijft de HOC aan Spiering dat de pijpen nog steeds niet zijn verzonden.
Op 2 november schrijft J. Kiewiet dat de termijn voor het opleveren van het orgel al lang verstreken is. In september beloofde van Vulpen een tekening van het front te sturen. Sindsdien is er niets meer vernomen. Bij het bezoek in Amsterdam is beloofd dat het orgel op tijd zou worden opgeleverd. is het mogelijk het orgel voor Kerst op te leveren?
Op 8 november schrijft de HOC naar het bestuur. Van Vulpen is op dit moment bezig met een verbeterd systeem voor hun windladen. Hierdoor wordt de bouw van het orgel vertraagd. Het is het beste te accepteren dat de bouw hierdoor wordt vertraagd, maar er ontstaat wel een beter orgel. In een brief van dezelfde datum aan van Vulpen bericht de HOC van de brief aan Klazienaveen. De HOC gaat ervan uit dat van Vulpen de brief niet ziet als een vrijbrief om alles nu maar op hun gemak te doen.
Op 15 december stuurt van Vulpen de HOC twee ontwerpen voor het orgel. Als de HOC de tekeningen goedkeurt kunnen ze door naar Klazienaveen. Van Vulpen verzoekt om aan de kerk door te geven dat de ontwikkeling van de verbeterde windlade nog wel enige tijd in beslag zal gaan nemen. Graag zouden ze van het bestuur willen weten of ze door kunnen gaan met de gebruikelijke windlade of met de toepassing van de verbeterde windlade. (03) (13)

1952
Op 10 januari schrijft de penningmeester van het kerkbestuur dat hij in de zomer de rekening van f 100,- van Spiering heeft betaald. Dit is oorlogsschade. Ziet de HOC mogelijkheden om dit bedrag terug te krijgen?
Op 17 januari schrijft de HOC dat de rekening kan worden ingediend bij de bouw- en restauratiecommissie in Den Haag.
Op 17 januari bevestigt het bestuur de ontvangst van de tekeningen van het front. 'We waren er allen vol lof over en gaan er volkomen mee accoord.' Hopelijk wordt het orgel nu in maart opgeleverd.
Op 11 februari een brief van de HOC dat men verheugd is dat de kerkvoogdij akkoord gaat met het ontwerp van de orgelkas. Er wordt bij Van Vulpen op aangedrongen de levertermijn van maart te realiseren. Lambert Erné zal dit nauwlettend volgen.
In een telegram van vermoedelijk 12 februari van Klazienaveen naar Amsterdam staat de volgende tekst: '= OFFERTE V. VULPEN BOD BURGH GELYK DAN KUNNEN WY U NIET BETALEN OF IS DAT NODIG? INDIEN WEL DAN MOETBURGH OMHOOG = KIEWIET +'.
Op 23 februari schrijft het bestuur aan de HOC dat het orgel op 22 februari in de kerk is aangekomen. De HOC wordt bedankt voor de bemoeiingen.
Op 28 april schrijft het bestuur naar de HOC dat in de laatste bestuursvergadering de stemming richting van Vulpen 'zeer agressief' was. Er werd op aangedrongen om de gehele transactie te annuleren en het geld terug te eisen. De eerste afleverdatum was september 1951, de tweede was maart 1952 en ook deze afspraak werd niet nagekomen. De orgelkas en de pijpen zijn inmiddels aangekomen, maar we moeten ons nog steeds behelpen met het huisorgeltje. De derde afspraak was één week voor Pasen. Ook dit werd niet nagekomen. Naar van Vulpen gebeld, die kwam met allerlei beloften om de schilder te bellen, maar deze heeft nog niets gehoord. Als we geen antwoord krijgen zullen we de publiciteit zoeken.

Ontwerp door Van Vulpen (Klik op de afbeelding voor een vergroting)

Op 13 juni is het orgel nog steeds niet gereed. Men verwacht het gauw op te leveren. Een brief van gelijke strekking gaat ook naar Van Vulpen.
Op 17 juli meldt de HOC dat het orgel is opgeleverd en dat de Prestant 8' boven bestek ook in het groot octaaf doorloopt. Gemeld wordt dat het pijprooster van de Holpijp 8' voor één pijp beter sluitend gemaakt moet worden. De kerkvoogdij kan overgaan tot het betalen van de nota.
Op 18 juli meldt Hendrikse van de HOC per telegram dat hij de ingebruikname van het orgel heeft gepland op donderdag 24 juli om 19:30 uur. A.s. zondag mag het orgel nog niet worden bespeeld!
Op 21 juli wordt door HOC een brief gestuurd naar dhr. Schokking. Het orgel van Klazienaveen is opgeleverd en door de HOC goedgekeurd. De kerk in Burgh kan het resterende bedrag naar van Vulpen overmaken.
Op 3 september schrijft het bestuur van Klazienaveen een brief naar de kerkvoogdij van Burgh. het orgel is nu geplaatst en alles kan nu financieel worden afgesloten. Alle extra kosten voor de plaatsing zou Burgh voor zijn rekening nemen. Deze kosten zijn als volgt:

- Timmerwerk	f 49,10
- Schilderwerk	f 257,00
- Electrische werken	f 181,00
- Pensiongelden 62 dagen à f 3,-	f 186,00
- Pensiongelden 36 dagen à f 3,-	f 108,00
	-----
Totaal	f 781,10

Een afschrift van deze brief gaat ook naar de HOC.
Op 20 september schrijft de kerkvoogdij van Burgh aan de HOC dat ze een afrekening van plaatsingskosten hebben ontvangen van de evangelisatie in Klazienaveen. Zijn er nog kosten van de HOC te verwachten?
Op 3 oktober stuurt de HOC een rekening voor advieskosten naar Klazienaveen. De totale kosten bedragen f 550,10, waarvan f 300,- al betaald is.
Op 18 oktober stuurt Kiewiet een afschrift van een brief die hij naar Burgh heeft gestuurd naar de HOC. In de brief staat dat Burgh nog niet heeft gereageerd op de brief met de afrekening. Kiewiet vertrekt naar Bourtange en wil de zaak graag afsluiten.
Op 10 november schrijft Kieviet vanuit Bourtange naar de HOC. De orgelzaak is nog niet afgewikkeld. Uit een brief van Burgh blijkt dat men maar f 200,- kan betalen van de f 781,10. Wie moet dan het resterende bedrag betalen? (03) (13)



Foto uit het dossier van de HOC (klik op de foto voor een vergroting)


Foto links: fotograaf onbekend, Foto rechts: B.C. Scheffers (05) (Klik op de foto voor een vergroting)

1953
Op 15 januari schrijft Kieviet weer aan de HOC. Ook op een brief van 1 december heeft Burgh niet gereageerd. In Klazienaveen is men er steeds van uitgegaan dat de plaasting van het orgel met gesloten beurzen zou plaatsvinden. Misschien was het beter geweest als het volledige bedrag van f 8.500,- meteen aan Klazienaveen was betaald, dan hadden de plaatselijke leveranciers meteen betaald kunnen worden en was er ook nog rente ontvangen door de langere levertijd. Nu zijn de leveranciers in Klazienaveen de dupe.
Op 14 februari schrijft de HOC dat de zaak er voor Burgh niet hoopvol uitziet. De plaats is getroffen door de watersnoodramp. Volgens de HOC gaat het nog om een bedrag van f 235,30. Kan er in Klazienaveen geen inzameling worden gehouden?
Na de oplevering van het orgel schrijft de voorzitter van de evangelisatie op 23 juni (Zie ook originele brief) aan de synode dat de gemeente een prima orgel heeft gekregen, maar dat men het meer dan een jaar zonder orgel heeft moeten doen. De nota's voor de bijkomende kosten heeft de kerkvoogdij doorgestuurd naar de HOC, maar deze zijn tot nu toe niet betaald. Men wil graag een eindafrekening ontvangen van f 8.500,-. Dat is de prijs voor de verkoop van het oude orgel. Ook wil men opheldering van de HOC over de 5% van de aanneemsom. De synodecommissie zendt de brief op 3 juli door naar de HOC.
Op 9 juli wordt de correspondentie naar Lambert Erné gestuurd om uit te zoeken wat de stand van zaken is.
Op 29 juli schrijft de HOC naar de kerkvoogdij van Burgh over de orgelkwestie. Aan Klazienaveen is beloofd dat alles met gesloten beurzen zou worden geregeld. Nu lijkt het erop dat Klazienaveen toch met kosten komt te zitten. Ook Burgh heeft na de watersnood van 2 februari problemen. Zou het mogelijk zijn om het bedrag dat Burgh aan Klazienaveen moet betalen te declareren bij de watersnoodcommissie?
Op 3 oktober maakt de kerkvoogdij van Burgh eerst excuses voor de foutieve aanname die ze maakten in een brief van 22 oktober aan de HOC. Er is inderdaad 5% van de aanneemsom in rekening gebracht in plaats van de 8%. Aan Klazienaveen is inmiddels f 349,90 betaald. Door de slechte kaspositie lukt het niet het resterende bedrag te betalen.
Op 26 oktober bedankt het bestuur van Klazienaveen de HOC voor de brief van 3 oktober aan de kerkvoogdij van Burgh. Er staan nog steeds rekeningen open voor de plaatselijke leveranciers. Kan de HOC een volledig overzicht geven hoe de f 8.500,- van het oude orgel is besteed?
Op 27 oktober dankt de HOC de kerkvoogdij van Burgh voor de betaling van het restant van de rekening van de HOC. Ook wordt bedankt voor de betaling van f 349,90 aan Klazienaveen. Hoe kan Klazienaveen nu worden geholpen met de resterende f 431,20? De HOC zal contact opnemen met de Watersnood Commissie voor het resterende bedrag.
Op 6 november schrijft de HOC aan Klazienaveen dat de f 8.500,- door Burgh is betaald, maar door meer kosten is de f 8.500,- overschreden. Burgh heeft veel schade geleden door de watersnoodramp en is niet in staat om meer te betalen. Men is druk doende dit probleem op te lossen. (03) (13)

1954
Klazienaveen stelt op 18 maart nogmaals de openstaande facturen aan de orde omdat een rekening van Soenveld nog steeds op betaling wacht.
Op 8 juni legt de HOC het probleem voor aan de Watersnoodcommissie van de Hervormde kerk. In de brief wordt de situatie uitgelegd en worden de bijkomende kosten gespecificeerd:

-Timmerwerk	f 49,10
-Schilderwerk	f 257,-
-Electrische werken	f 181,-
-Pensiongelden 62 dagen	f 186,-
-Pensiongelden 36 dagen	f 108,-
-Totaal	f 781,10

Van de f 8.500 is f 349,90 aangewend voor het betalen van deze rekeningen. Er resteert nog een bedrag van f 431,20.
De HOC heeft voorgesteld de kosten te delen, maar Klazienaveen heeft het geld niet beschikbaar. Als de watersnood er niet was geweest zou Burgh Klazienaveen waarschijnlijk wel tegemoet zijn gekomen. Kan het bedrag worden betaald door de Watersnoodcommissie?
Op 1 oktober dringt Klazienaveen bij de Orgelcommissie weer sterk aan op een specificatie van de besteding van de overblijvende f 1.050 tussen de verkoopprijs van het oude orgel en de aanschafprijs van f 7.400,- van het nieuwe orgel. De schuldeisers dringen aan op betaling, terwijl de kerkelijke gemeente niet over de benodigde middelen beschikt. Op 26 oktober komt het antwoord van de HOC. Ze zijn er nog steeds mee bezig en de Watersnoodcommissie vergadert pas in november.
Op 1 december bericht van de HOC dat de kerkvoogdij van Burgh het bedrag van f 431,20 naar Klazienaveen zal overmaken.
Op 8 december schrijft het bestuur van Klazienaveen dat ze blij zijn met het betalen van het resterende bedrag door Burgh. Als het bedrag binnen is zal Burgh bedankt worden.
Op 22 december meldt de HOC dat Burgh niet als intermediair wil functioneren voor de betaling van het toegezegde bedrag.
Op 22 december schrijft de HOC naar de Centrale Watersnoodcommissie van de Hervormde Kerk. De HOC bedankt voor het besluit om Klazienaveen met f 431,20 te helpen. De kerkvoogdij van Burgh is echter niet bereid te functioneren als intermediair voor het doorgeven van dit bedrag. Kan het bedrag rechtstreeks worden overgemaakt naar Klazienaveen?
Op 30 december schrijft de Synode van de Hervormde Kerk aan de HOC dat aan de quaestor-generaal is verzocht de f 431,20 over te maken naar Klazienaveen. (03) (13)

1955
Op 8 januari bevestigt en dankt het bestuur van Klazienaveen voor de ontvangst van een cheque van f 431,20. Kan de HOC de nota's terug sturen, zodat het bestuur kan afrekenen met de schuldeisers? In Klazienaveen zijn deze nota's niet meer aanwezig.
Op 21 januari bedankt de HOC het moderamen van de generale synode voor het beschikbaar stellen van f 431,20 aan Klazienaveen-Noord.
Op 25 januari stuurt de HOC de nota's naar Klazienaveen. De nota's bleken in Burgh te liggen.
Op 5 juli brengt Willem Hülsmann een bezoek aan het orgel en meldt dat het in prima staat verkeert, ondanks het feit dat er naast het orgel een ruit kapot was. Er was weinig ontstemming. De laatste stemming is in april 1954 geweest. Een paar pijpjes van de Octaaf 2' spreken niet aan. De oorzaak is stof. Na het schoonmaken van de kernspleten functioneren ze weer. Er is een tijd geleden lekkage bij het windkanaal geweest. Dit is veroorzaakt door te nat schrobben. Een plaatselijke aannemer heeft het opgelost.
Op 18 november bedankt het bestuur de HOC voor de brief van 8 juli over de verzekering van het orgel. (03) (13)

Foto: DA999046008 (11)


Tekening door Jan Vissering (1933-2017) (05)

1981
Bij de voorbereiding van de restauratie van het orgel in de Hervormde Kerk van Westerbork komt het orgel dat tot 1952 in Klazienaveen-Noord stond en nu in Burgh staat weer aan de orde. Er worden door de dominee van Westerbork gegevens opgevraagd in Burgh.

1983
Artikel in het Nieuwsblad van het Noorden (26-11-1983) over de Veenkerk in Klazienaveen-Noord

1985
De Stichting Restauratie Veenkerk Klazienaveen-Noord geeft een brochure/a> over de kerk uit. Over het orgel staat alleen vermeld dat het oorspronkelijke orgel in 1946 vervangen is. (08))

2004
In het gedenkboek Het Veen, een kerk... (09/a>) is er een apart hoofdstuk gewijd aan de orgelgeschiedenis met als titel: Het orgel, een verhaal apart.. Men betreurt het nog steeds dat het oude orgel werd omgeruild voor een nieuw orgel. Als ds. De Weerd nog geleefd had, was het vast niet gebeurd. Had monumentenzorg niet kunnen ingrijpen?

2019
In het boek van Theo Jellema Orgelbouw na 1945 in Friese kerken/em> (2019) staat nog een vermelding over het orgel dat in Klazienaveen-Noord heeft gestaan: 'Overigens is één pijp niet door Stinkens gemaakt. Op C-groot van de Fluit d'Amour 4' van het orgel van 1794 had Van Gruisen een uitgebreide inscriptie achtergelaten over bouwjaar en 'stigter'. Omdat het oude orgel niet verloren was gegaan, konden in 1956 pogingen worden ondernomen deze pijp voor Ee te verwerven. Deze actie slaagde en de pijp is nu in het Leeflang-orgel aanwezig, voorzien van een koperen plaatje waarop het vervolg van de geschiedenis is vermeld.'