Zuidlaren, Gereformeerd vrijgemaakte kerk


Ansichtkaart (07)

194x: Er is een kabinetorgel in gebruikt dat door orgelmaker Mense Ruiter tijdens de restauratie van het orgel in Hervormde Kerk van Anloo als hulporgel dienst had gedaan.
Bij de plaatsing in Zuidlaren is de onderkast 30 cm ingekort en is de klaviatuur naar de achterkant verhuisd. De deuren zijn verwijderd. (01) (09)


Het aangepaste orgel, op een kleine verhoging, in de tijd dat het in Ten Boer is gebruikt. (09)

Prestant 8’ disc.
Holpijp 8’
Octaaf 4’
Fluit 4’
Portunaal 4’ disc.
Salicionaal 4’
Octaaf 2’

Locaties van het orgel:
- ±1943  Zuidhoorn Rooms-katholieke kerk
±1943 194x Anloo Hervormde kerk koororgel
194x - Zuidlaren Gereformeerd Vrijgemaakte kerk
- - Ten Boer Gereformeerd Vrijgemaakte kerk
- - Ten Boer Dhr. Venema
- - Rijssen huisorgel hr. v/d Brink
Van xxxx heden Anloo Magnuskerk

1949: Op 3 maart schrijft J. van der Weyde uit Zuidlaren over het door Ruiter geleverde orgel. Het orgel is echter nooit afgemaakt. Zou Ruiter kunnen langskomen en onderzoeken of het kan worden voltooid?
Op 18 juli schrijft dhr. Vossebelt aan Ruiter of hij zo snel mogelijk langs kan komen om het orgel in orde te maken. (08)

1966: Er wordt een nieuwe kerk gebouwd.
Op 23 augustus schrijft Mense Ruiter dat het overbrengen van het orgel, samen met een aantal verbeteringen, naar de nieuwe kerk een bedrag zal vergen van f 3.830,-. Het pijpwerk en de windlade worden in de werkplaats hersteld. Een nieuwe windmachine met dempkist zal f 780,- kosten exclusief aanleg Elektra. Het verplaatsen van de klaviatuur weer naar de voorkant vergt een bedrag van f 4.000,-. Zie ook de aantekeningen van Mense Ruiter.
Op 31 augustus heeft de kerkenraad een aantal vragen over de begroting van Mense Ruiter voor de restauratie van het bestaande orgel.
Op 6 september beantwoordt Mense Ruiter een aantal vragen van de kerkenraad.
Het oude orgel zal nadat het gerestaureerd is circa f 5.000,- opbrengen. Als het orgel nu in de bestaande toestand wordt verkocht zal het circa f 2.500,- opbrengen. Het verplaatsen van het klavier naar de voorkant is niet per se nodig maar hierdoor wordt wel de originele toestand hersteld. Als er over een paar jaar een nieuw orgel wordt gekocht is de investering van f 4.000,- af te raden. Voor de nieuwe kerk is een orgel met 10 stemmen voldoende. De kosten bedragen dan f 34.350,- Indien wordt gekozen voor een Prestant 8' in het front wordt de prijs f 38.970,-.
Dispositie:
Hoofdwerk Bovenwerk Pedaal
Roerfluit 8 Holpijp 8' aangehangen
Quintadeen 8 Roerfluit 4'  
Prestant 4' Octaaf 2'  
Fluit 4' Nasard 1 1/3'  
Mixtuur Sesquialter  
De mensuren van het pijpwerk van het oude orgel zijn niet geschikt voor een groter orgel. (11)

Links: ansichtkaart Rechts: (05)

1968: Op 20 november vraagt Ruiter aan de kerkenraad of ze er nog in geslaagd zijn een bedrag binnen te halen voor het realiseren van een achtvoets front.

1969:  In januari schrijft de kerkenraad dat ze akkoord gaan met de bouw van het orgel volgens het voorstel van Mense Ruiter.
Op 21 januari wordt een contract afgesloten met orgelmakerij Mense Ruiter voor de bouw van een nieuw orgel voor f 38.970,- (08)
Op 13 februari schrijft Ruiter dat de eerste termijn van de betaling is vervallen na de ondertekening van het contract.
Op 23 juli schrijft Ruiter dat de tweede termijn bij de aanvang van de werkzaamheden vervalt. Er wordt al enkele weken aan het orgel gewerkt. (11)

1970: Op 31 december schrijft Ruiter dat hij verlies maakt op de bouw van het orgel. Toch wil hij zich aan de voorwaarden van het contract houden en brengt hij de loonkostenstijgingen en verhoging van de BTW niet in rekening. Is het mogelijk bijgaande rekening te betalen? 'De eindintonatie is dan als een aparte post te beschouwen van de gereserveerde f 5.000,- hiervoor en valt voor ons dan wel onder de 14%.' (11)

1971: Op 17 februari meldt Ruiter dat hij ziek is. Hij probeert toch zijn personeel zo aan te sturen dat de voorintonatie kan starten.
Uit een uitnodiging aan de orgelmakerij van mense Ruiter blijkt dat het orgel op 17 april in gebruik is genomen. (11)


Foto (11)

Dispositie:

Hoofdwerk C-g3 Borstwerk C-g3 Pedaal  C-f1
Prestant 8’ Holpijp 8’ aangehangen
Roerfluit 8’ Roerfluit 4’ Reservering voor een Bourdon 16'
Prestant 4’ Octaaf 2’  
Fluit 4’ Nasard 1 1/3’  
Mixtuur   Sesquialter D  

Koppelingen: Hoofdwerk-Borstwerk; Hoofdwerk-Pedaal; Borstwerk-Pedaal; Tremulant op Borstwerk.
Het orgel is in gebruik genomen op 17 april.

1972 : Op 15 februari wordt een brief naar Ruiter gestuurd met een aantal opmerkingen van organist W. de Groot.
1. Het orgel is nog niet afsluitbaar
2. Het deksel over de klavieren is nog niet te gebruiken
3. De koppels moeten worden afgesteld
4. Bijstemmen is gewenst
5. De c' van de Nasard 3' is traag
6. Het register van het 'licht' functioneert niet meer
7. Als de windmotor wordt aangeschakeld terwijl er nog registers openstaan klinken er bijgeluiden
8. De intonatie is nog niet goed
9. Sommige pedaaltoetsen rammelen
10. Als de motor aanstaat piept het orgel
Kunt U er binnen afzienbare tijd eens naar kijken? (08)

1975: Op 26 september maakt Mense Ruiter een voorstel voor het toevoegen van een zelfstandig Pedaal met 2 stemmen voor f 15.450,-. (11)

1977: Op 2 mei maakt Mense Ruiter een offerte voor uitbreiding van het met een zelfstandig pedaal voor 2 stemmen voor f 17.510,-.
Op 13 mei wil de kerkenraad Mense Ruiter opdracht geven voor het uitbreiden van het orgel mits dit snel gebeurt zodat de kosten niet stijgen.
Op 31 mei schrijft Mense Ruiter dat de uitbreiding van het orgel kan plaatsvinden eind 1979 of begin 1980. (11)

1978: Op 3 februari schrijft Mense Ruiter dat de aanneemsom als volgt betaald zou moeten worden: f 11.000,- bij opdrachtverlening en de rest in twee termijnen bij aanvang van de werkzaamheden en de oplevering.
Op 28 februari schrijft de kerkenraad aan Mense Ruiter dat er opdracht zal worden verleend voor de uitbreiding van het orgel conform de brieven van 2 mei en 31 mei 1977. Uitvoering kan pas plaatsvinden eind 1979 of begin 1980. Voorgesteld wordt de 50% te betalen bij de start van de werkzaamheden en het resterende bedrag na oplevering.
Op 29 mei wordt het contract getekend om het orgel uit te breiden met een zelfstandig Pedaal. Geplaatst worden een Bourdon 16' en een Bourdon 8' als transmissie. Er wordt een sleep gereserveerd voor latere plaatsing van een Trompet 8'. Op het Hoofdwerk wordt een Gemshoorn 2' bijgeplaatst. (11)

1980: Volgens de stemkaarten van orgelmaker Mense Ruiter wordt het orgel in juli/augustus uitgebreid met een zelfstandig Pedaal met Bourdon 16' en een Bourdon 8'. Het Hoofdwerk wordt uitgebreid met een Gemshoorn 2'. (11)
Hoofdwerk C-g3 Borstwerk C-g3 Pedaal  C-f1
Prestant 8’ Holpijp 8’ Bourdon 16'
Roerfluit 8’ Roerfluit 4’ Bourdon 8'
Prestant 4’ Octaaf 2’ Reservering voor een Trompet 8'
Fluit 4’ Nasard 1 1/3’  
Gemshoorn 2' Sesquialter D  
Mixtuur III-V      

1981: Op 5 juni schrijft Mense Ruiter over een herintonatie van het orgel na de verbouw van de kerk. Het verbeteren van de intonatie van de kortgeleden geplaatste Gemshoorn 2' zal onder garantie worden uitgevoerd. Herintonatie van de andere registers kan niet onder garantie worden uitgevoerd omdat het orgel in 1971 qua intonatie volgens de destijds geldende wensen en uitgangspunten is uitgevoerd.

1983: Op 11 september doet Mense Ruiter een voorstel om een Trompet 8' te plaatsen op de gereserveerde plaats op het Pedaal. Het toevoegen van een Trompet 8' op het Hoofdwerk is zo goed als onmogelijk; de ruimte in de kas en op de windlade laten dit niet toe. Platsing van een Cornet III of IV behoort wel tot de mogelijkheden. Een herintonatie kost circa 6 mandagen voor een intonateur en assistent. (11)

1984: Op 1 november schrijft Mense Ruiter een offerte voor de plannen om het orgel aan te passen en te vergroten:
- De Gemshoorn 2' overplaatsen naar het Borstwerk. Het binnenpijpwerk van de Octaaf 2' van het Borstwerk overplaatsen naar het Hoofdwerk en aanvullen met nieuw pijpwerk.
- De Nasard 1 1/3' wijzigen in een Nasard 2 2/3'.
- Nieuwe Trompet 8' op het Hoofdwerk. Orgelkas 10 cm. dieper maken.
- Bazuin 16' toevoegen aan het pedaal.
- Op een kantsleep van het Hoofdwerk een Cornet IV en op het Borstwerk een Prestant 4' met gebruikmaking van de Prestant 2'.
- Octaaf 4 en Mixtuur wat ronder intoneren. (11)

1998: Op 30 november stuurt Mense Ruiter een offerte voor uitbreiding van het orgel. Sinds de bouw van het orgel is de kerkzaal aanmerkelijk vergroot en is men anders gaan denken over de klank van het orgel. De offerte is tot stand gekomen na uitgebreid overleg met de organisten. Op hoofdlijnen wordt het volgende voorgesteld:
- Vergroting draagkracht door herintonatie, uitgezonderd de Prestant 2' van het Borstwerk.
- Plaatsing van een Fagot 16' op het pedaal.
- Plaatsing van een Quint 3' op het Hoofdwerk
- Nieuw Prestant 2' op het Borstwerk en bijplaatsing van een Regaal 8'. (11)

1999: Op 16 februari stuurt Mense Ruiter een specificatie van de kosten van de offerte van 30 november.
Op 5 oktober stuurt de orgelcommissie een advies van Jan Jongepier van 14 juni voor een uitbreiding van het orgel door naar Mense Ruiter. In zijn advies is Jongepier zeer lovend over het Borstwerk en de fluit-registers. Hij is minder tevreden over de Prestantregisters. Deze klinken wat kaal. Tijdens het overleg met de organisten op 14 juni is ook een offerte van Mense Ruiter over een uitbreiding besproken. Jongepier stelt voor de bestaande dispositie te handhaven en elk werk uit te breiden met een stem via een kantsleep. Herintonatie van alleen de prestanten en de Mixtuur van het Hoofdwerk. Met het uitbreiden van het Borstwerk adviseert Jongepier even te wachten om ervaring op te doen met de aanpassingen van Hoofdwerk en Pedaal. Daarna beslissen over het Borstwerk. Er zijn meerdere mogelijkheden voor de uitbreiding van het Borstwerk met een Regaal 8'.
Op 13 oktober stuurt Mense Ruiter een aangepaste offerte voor de uitbreiding van het orgel in 2 fases op basis van het advies van Jan Jongepier. In fase I zal het Hoofdwerk worden uitgebreid met een Quint 3' op een kantsleep en op het Pedaal zal een Trompet 8'worden toegevoegd. In fase II zou het Borstwerk worden uitgebreid met een Regaal 8. (11)

2000: Op 6 september schrijft Mense Ruiter dat bij onderhoud op 18 juli is geconstateerd dat de windmotor van het orgel 'bromt'. Er wordt aangeraden om er een electricien naar te laten kijken.(11)

2003: In juli schrijft de commissie bestuurlijke zaken aan Mense Ruiter dat er een  orgel uit 1974 van Fama & Raadgever uit de Gereformeerde gemeente in Geldermalsen is aangeschaft. Het orgel is overbodig geworden door de bouw van een nieuw orgel door orgelmaker Boogaard. Vanwege de garantiebepalingen zal het orgel wordt gestemd door Bogaart die het orgel heeft geplaatst. Op 7 juli schrijft Mense Ruiter dat ze hopen dat hun orgel een goede bestemming zal krijgen.
In een brief van 18 augustus schrijft K.E. Smit uit Hoogezand dat het Ruiter-orgel van de hand is gedaan, omdat het te klein was en qua klank te hard. Smit bezocht de kerk samen met Dennis Wubs en konden het Ruiter-orgel nog bespelen. Zij waren aangenaam verrast door de klankkwaliteit. Volgens Smit zou het orgel verkocht zijn naar Duitsland.(Dit blijkt echter niet te kloppen) (11)
Het orgel is bij de plaatsing geherintoneerd. De dispositie is gelijk gebleven. (02)
Het orgel is begin september ingespeeld door de plaatselijke organisten Harry de Groot en Pieter Deddens.
Het Mense Ruiter-orgel is door de orgelmaker Boogaard verkocht aan de Hervormde Gemeente in Werkendam en daar uitgebreid met een Cornet, Dulciaan, Fagot en Gamba. (03)


Situatie te Geldermalsen Foto: VOGG (06), Foto situatie te Zuidlaren na plaatsing: (10)

De dispositie is bij de plaatsing niet gewijzigd:

Hoofdwerk C-g3 Borstwerk C-g3 Pedaal   C-f1
Prestant 8’ Holpijp 8’ Subbas 16'
Roerfluit 8’ Roerfluit 4’ Fluit 8'
Oktaaf 4' Oktaaf 2' Oktaaf 4'
Fluit 4' Nasard 1 1/3' Fagot 16'
Quint 3' Cymbel II    
Oktaaf 2' Sesquialter II    
Mixtuur III Regaal 8'    
Trompet 8' Tremulant      

2013: Het orgel wordt door Mense Ruiter ingepakt voor een verbouwing van de kerk. De kerk wordt op 13 juni bezocht om de situatie ter plaatse te bekijken. (11)


Foto situatie 2025. De kleur van de kas is aangepast na een verbouwing van de kerk in 2013.(05)

Bronvermelding.
  1. E-Mail van Jaap Brouwer d.d. 29-12-2002 18:39
  2. Nederlands Dagblad 3 oktober 2003 pagina 5
  3. E-mail van Adriaan Arkeraats d.d. 25-09-2004
  4. Foto H.H. Wubs
  5. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Zuidlaren,_Schipborgerweg_45a_-_Kandelaar (13-03-2025)
  6. Archief Jaap Brouwer
  7. www: https://www.reliwiki.nl/index.php/Zuidlaren,_Tienelsweg_2_-_Gereformeerde_Kerk_Vrijgemaakt(1945-1966) (28-12-2021)
  8. Ten Post Mense Ruiter oude archief Tabblad Zuidlaren GKV
  9. Tijdschrift: Dirk Molenaar, Freytag-kabinetorgel mag nu in Anloo blijven, De Orgelvriend 2005-12
  10. www: http://zuidlaren.gkv.nl Website inmiddels opgeheven. Nu: https://www.kandelaarkerk.nl/ (13-03-2025)
  11. Ten Post Archief Mense Ruiter Hangmap 173 Zuidlaren VGK