Meppel, Gereformeerde kerk Thorbeckelaan

Kerk
Deze kerk werd in 1960 gebouwd als Gereformeerde kerk. In de tachtiger jaren van de 20e eeuw werd de kerk verkocht aan de Gereformeerd vrijgemaakte kerk.


Ansichtkaarten, jaren '60 van de 20e eeuw

Orgel

1960: Plaatsing van een gebruikt noodorgel door Leeflang.


Meppeler Courant 1960-12-21

1963: Op 2 juli 1963 werd in deze kerk een nieuw orgel in gebruik genomen met een orgelbespeling door Simon C. Jansen te Amsterdam. Het orgel werd gebouwd door de firma E. Leeflang te Apeldoorn.
Het contract met Leeflang werd gesloten op 10 februari 1960. Zie blz. 01 en 02. (06)
Als adviseurs traden op de heren Houtman en Milo namens de Gereformeerde Organisten Vereniging.
Op de website https://gereformeerdekerken.info is een uitgebreide tekst over dit orgel opgenomen
Op 15 november vraagt organist Nico Verrips of hij en zijn vrouw Marjan Doorn kunnen studeren op het orgel van de nieuwe kerk, omdat ze in de Remonstrantse kerk vaak niet terecht kunnen. Hij is graag bereid de tongwerken te stemmen. De Grote kerk wordt na de kerkrestauratie weer in gebruik genomen, maar het orgel is nog niet gereed. Op 16 december vraagt de Commissie van Beheer (CvB) aan Leeflang of een organist de tongwerken kan stemmen en wat een redelijke vergoeding zou zijn voor het gebruik van het orgel.

Foto vanuit http://www.kerkeninbeeld.nl

Dispositie:
Manuaal   Rugpositief   Pedaal  
Prestant 8' Holpijp 8' Bourdon 16'
Roerfluit 8' Prestant 4' Prestant 8'
Octaaf 4' Koppelfluit 4' Quintaaf* 4'+2'
Gedekte Fluit 4' Octaaf 2' Fagot 16'
Vlakfluit 2' Scherp III    
Mixtuur V Tertiaan II    
Trompet horizontaal 8' Dulciaan 8'    

* De Quintaaf is een Quintadena 4’ en Octaaf 2’ als één register. Tremulant op het Rugwerk (01).


Bericht omtrent het orgelbouwadvies in Organist en Eredienst 1963-08


Meppeler Courant 28-06-1963


Meppeler Courant 03-07-1963


1964: Op 14 januari schijft de CvB aan Nico Verrips dat ze akkoord zijn met zijn vraag om op het orgel te oefenen.
Op 16 januari schrijft Leeflang aan de CvB dat dhr. Keijzer van leeflang op 20 januari langs zal komen om naar de geconstateerde gebreken te kijken.
Op 14 maart schrijft de CvB aan de orgelcommissie. Ze ontvangen graag een advies voor het afsluiten van een onderhoudscontract. Aanschaf hygrometer is akkoord. Graag ontvangen ze periodiek een rapport over de toestand van de orgels. Beide orgels zijn verzekerd.
Op 22 juli vraagt Van der Wedden aan Leeflang wat de kosten zijn van een onderhoudscontract.
Op 7 augustus schrijft Leeflang dat een stembeurt tussen de f 160,- en f 225,- zal gaan kosten. Rond die tijd schrijft de orgelcommissie dat het onder houd door de fa. leeflang dient te worden uitgevoerd, omdat anders de garatie van 10 jaar vervalt.
Op 17 augustus meldt van der Wedden aan Leeflang dat er wel een positief antwoord zal komen, maar dat zal pas mogelijk zijn in september. Binnenkort geeft Nico Verrips een concert op het orgel. Is het mogelijk nog voor 26 augusts te kijken naar een aantal kleine onvolkomenheden?
Iet Witvoet heeft sinds 5 jaar les van Nico Verrips en wil graag oefenen op het orgel van de nieuwe kerk.
Op 8 september schrijft Van der Wedden aan Leeflang dat het onderhoud wordt toegekend aan Leeflang. Er dient 2x per jaar te worden gestemd voor f 160,-
Op 24 oktober schrijft Van der Wedden dat er bij het bespelen het een en ander is van het registerpaneel is los geschoten. Dit paneel is niet goed bevestigd. Het is ter plaatse provisorische hersteld, maar Leeflang had dit beter moeten bevestigen. De betreffende speler was ook enigszins wild, maar het had niet mogen gebeuren.
Op 28 oktober schrijft Leeflang dat dhr. keijzer de volgende week het orgel zal bezoeken.
Op 6 november schrijft Van der Wedden aan de CvB dat Leeflang de gemelde gebreken heeft verholpen, maar de koppeling werkt nog onvoldoende.



Meppeler Courant 1964-08-21

1965: Op 23 maart maakt Van der Wedden een rapport over de toestand van beide orgels. Her orgel in de nieuwe kerk vertoont wat kinderziekten. Hierover is een brief geschreven naar Leeflang. Nog geen antwoord.

Artikel uit Trouw van 23-03-1965 uit het archief van de Gereformeerde kerk van Meppel. Commentaar rechtsonder: 'Een tikkeltje overdreven reclame voor Leeflang W''.
(Klik op de afbeelding voor een vergroting)

Op 29 september stuurt Leeflang een rekening voor stemmen en revisie van f 258,75.
Op 12 oktober schrijft Van der Wedden dat ze graag een specificatie willen hebben.
Op 30 november vraagt J.F. Seydell of hij op het orgel mag studeren. Hij heeft les van Nico Verrips.
Op 11 december is er een soortgelijke brief van de vader van Rindert van der Valle. Zijn zoon lest ook bij Nico Verrips. Op 20 december dankt hij voor de toestemming.

1966: Op 4 februari komt een aanvraag binnen voor studie op het orgel door A.G. Schreurs. Ook een leerling van Nico Verrips.
Op 24 februari schrijft de orgelcommissie aan de CvB dat beide orgels in goede staat en veel worden bespeeld door leerlingen. Veel meer leerlingen wordt een probleem.
Op 22 augustus vraagt Fennie vander Weide (leerling van Nico Verrips) of ze op het orgel mag spelen, omdat ze nu het pedaal gaat gebruiken.

1967: Op 23 januari beantwoordt de Orgelbouw Adviescommissie van de Gereformeerde Organisten Vereniging (OAGOV) een vraag van de CvB over de kosten van de bouw het orgel.
Op 24 januari danks de orgelbouwcommissie de OAGOV voor het antwoord.

1968: Op 3 augustus schrijft Van der Wedden aan Leeflang. Tijdens een stembeurt heeft de stemmer van Leeflang toegegeven dat het orgel windziek is. Wanneer wordt daar nu eindeijk iets aan gedaan?

1969: Op 27 maart beschrijft Van der Wedden de toestand van de beide orgels. Het orgel in de oude kerk is nu 32 jaar oud. Het tongwerk heeft veel te lijden van vallend gruis en stof van de zolder. Het orgel in de nieuwe kerk heeft veel last van de droogte gehad.

1971: Voorbeeld van een orgelrooster. Er speelden in deze periode vier organisten: dhrn. Van der Wedden, Visscher en de Vries en mej. Van der Weide.

1973: Op 23 mei schrift Van der Wedden aan Leeflang dat de organisten nog steeds klagen over een windziek rugpositief. De tremulant functioneert nauwelijks. Bij het gebruik van maar één register zijn er bijgeleuiden. Bij gebruik van meer registers treedt dit euvel niet meer op.
Op 1 oktober meldt de orgelcommissie dat er op weer waterschade is ontstaan in het orgel door een probleem met een dakpan en de dakgoot. Het euvel is provisorisch hersteld. Het orgel van de nieuwe kerk is nog steeds windziek. De garantietermijn is inmiddels verlopen.

1974: Op 5 juni meldt Van der Wedden dat er door onbekende oorzaak schade is ontstaan aan het rugwerk. Er is een fluitpijpje 'gemold' en de tractuur is beschadigd, waardoor het rugwerk nauwelijks bruikbaar is. Van der Wedden herstelt de schade.

1975: Op 23 oktober vragen Jan Meijer en Stef Keep of ze op het orgel kunnen oefenen. Ze hebben les respectieveleijk van dhr. Worst en mevr. Verrips. Op 27 oktober wordt de toestemming gegeven.

1976
: In maart 1976 beschrijft Van der Wedden de toestand van de orgels. Het orgel heeft zeer te lijden gehad door de lage luchtvochtigheid in de kerk.
Op 29 april schrijft Van der Wedden aan Leeflang dat het orgel voor f 1.400,- bespeelbaar gemaakt kan worden en gestemd.

1977: Op 27 januari vraagt B. Dokter of hij op een van de orgels kan studeren. Hij heeft les van dhr. Straatman op de Meppeler Muziekschool.
Op 10 februari vraagt Van der Wedden aan Leeflang waarom ze nog steeds niet langs zijn geweest om de afgesproken werkzaamheden van 1976 uit te voeren.
Op 14 februari meldt Leeflang dat ze pas langs komen als een oude rekening uit 1975 is voldaan. Uit de notulen van de orgelcommissie van 3 maart blijkt dat de rekening van leeflang betrekking heeft op een niet afgesproken stembeurt.
Op 25 februari zegt Walcker toe dat ze ook het orgel van de nieuwe kerk kunnen stemmen.
In de orgelcommissievergadering van 31 maart wordt gemeld dat beide orgels onderhanden zijn genomen door Walcker. In de oude kerk werden enkele magneten en membranen vernieuwd en werd een probleem hersteld dat ontstond bij foutief gebruik van het orgel. In de nieuwe kerk is de tractuur bijgesteld en de windvoorziening verbetert, zodat de windziekete nu redelijk onder controle is.
Op 15 november vraagt Fred Meinen of hij op het orgel kan studeren.

1978: Op 21 januari wordt de teostand van de orgels weer geïnventariseerd. Door onoordeelkundig gebruik door een onbekend organist bij een koorconcert zijn allerlei contacten van het orgel in de oude kerk beschadigd. Een en ander is nu provisorisch hersteld.

1979: Op 22 oktober komt de orgelcommissie bijeen. Het orgel is enkele jaren onderhouden door de fa. Walcker, omdat Leeflang dit niet meer wilde doen na een verschil van mening. Het onderhoud is nu weer bij Leeflang belegd. (07)

1980: Op 30 september vergadert de orgelcommissie. Een aantal abstracten zijn geknapt. Deze zijn vervangen. (07)

1982
: in de orgelcommissie van 12 januari komt de windziekte van het orgel in de nieuwe kerk weer aan de orde. Men besluit dit aan te kaarten bij de orgelmaker. (07)

1984: In de orgelcommissie van 15 oktober komt aan de orde of het onderhoud van beide orgels bij Walcker moet blijven. Er wordt nog geen definitieve beslissing genomen. (07)


1994: Het kerkgebouw wordt verkocht aan de Gereformeerde Kerk (Vrijgemaakt), die de naam van de kerk veranderen in Kruiskerk.

Foto (05)

2006: De kerk aan de Vos van Steenwijklaan is verkocht aan de R.K. kerk.

2006/2007: Het gebouw wordt verbouwd en uitgebreid. Op 14 september 2007 wordt het officieel weer in gebruik genomen.

2012: Revisie door de firma Van den Heuvel onder advies van Wietse Meinardi.
Het orgel werd in gebruik genomen met een concert door adviseur Wietse Meinardi. Zie ingebruiknameboekje.
De volgende wijzigingen worden aangebracht: (03)

Dispositie 2011:
Manuaal   Rugpositief   Pedaal  
Prestant 8' Holpijp 8' Bourdon 16'
Roerfluit 8' Prestant 4' Prestant 8'
Octaaf 4' Koppelfluit 4' Quintaaf* 4'+2'
Gedekte Fluit 4' Octaaf 2' Fagot 16'
Vlakfluit 2' Nasard 2 2/3'    
Mixtuur V Sesquialter II    
Trompet horizontaal 8' Dulciaan 8'    


Samenstelling vulstemmen
Mixtuur V sterk C: 1 1/3' - 1' - 2/3' - 1/2' - 1/3'. Gis: 2' - 1 1/3' - 1' - 2/3' - 1/2'. fis: 2 2/3' - 2' - 1 1/3' - 1' - 2/3'. c': 4' - 2 2/3' - 2' - 1 1/3' - 1'. fis'': 4' - 2 2/3' - 2 2/3' - 2' - 1 1/3'. c''': 8' - 4' - 2 2/3' - 2 2/3' - 2'.
Sesquialter I-II sterk C: 1 1/3'. f: 2 2/3' - 1 3/5'.  (03)


Meppeler Courant 2012-01-27 Klik op de tekst voor een vergroting

Bronvermelding:

  1. Het Orgel (1963)125
  2. E-Mail van Kaat en Tijhuis d.d. 3-6-2009
  3. E-Mail van Wietse Meinardi d.d. 22-11-2011 en i
  4. www: Orgeldatabase Piet Bron
  5. www: http://reliwiki.nl/index.php?title=Meppel,_Thorbeckelaan_73_-_Nieuwe_Kerk_/_Kruiskerk
  6. Archief Leeflang
  7. Drents Archief Archief van de Gereformeerde Kerk te Meppel 3.2.11 Orgels. Orgelcommissie 285 Notulen van de vergaderingen van en met de orgelcommissie. 1964 – 1965. 1971 – 1986. 1994 – 1999

Tekst website https://gereformeerdekerken.info/2017/03/21/de-nieuwe-kerk-in-de-wijk-haveltermade-te-meppel/

Het orgel.
In overleg met de Adviescommissie van de Vereniging van Organisten werden vijf orgelbouwers uitgenodigd aan de inschrijving voor de bouw van het orgel mee te doen. Uiteindelijk stuurde alleen de fa. Leeflang uit Apeldoorn een offerte. Deze firma zou een orgel bouwen van tweeëntwintig stemmen voor een bedrag van fl. 55.000. De Adviescommissie vond die prijs echter te hoog. Na verder overleg bleek de heer Leeflang van oordeel dat, hoewel een orgel van tweeëntwintig stemmen meer mogelijkheden bood en gemakkelijker bespeelbaar was, een instrument van achttien stemmen ter waarde van fl. 46.000 óók ruim voldoende zou zijn voor deze kerk. De Adviescommissie was het daarmee eens. De levertijd was 2 tot 2 ½ jaar. Wel wilde men de speeltafel zo opstellen dat de organist zicht had op een in de kerk opgesteld zangkoor. De scriba was overigens voorstander van een orgel met tweeëntwintig stemmen: hij vond het niet juist ‘de vier stemmen, die leidden tot verfraaiing van het geluid’, weg te laten, en van latere aanbouw kwam tóch niets terecht, zo meende hij. Ds. Vellenga was het op zich wel met de scriba eens, ‘maar door het niet beschikken over goede organisten zullen die vier extra stemmen tóch niet tot hun recht komen’. Besloten werd toen het voorstel van de commissie uit te voeren.

In maart 1960 waren twee van de drie benoemde organisten teleurgesteld dat ‘zij niet betrokken waren bij de plannen voor de aanschaf van het orgel in de nieuwe kerk’. De organisten hadden echter inzage gehad in de dispositie van het orgel en waren daarmee geheel akkoord gegaan’, aldus de kerkenraad.

De orgels en de organisten.
Maar hoe moest de gemeentezang begeleid worden zolang het orgel er nog niet was? Aanvankelijk werd gebruik gemaakt van een tijdelijk afgestaan harmonium; het voorstel om een eigen harmonium of piano aan te schaffen werd afgeraden ‘omdat de middelen hiertoe ontbreken’. Gelukkig plaatste de leverancier van het kerkorgel in december 1960 tijdelijk een gebruikt orgel in de Nieuwe Kerk. Ds. Van Tuinen schreef in het Kerkblaadje van 7 januari 1961: ‘Er is zóveel vaart achter de opstelling van het [tijdelijke] orgel gezet, dat zij vóor de jaarwisseling gereed was, en we verleden zondag door nieuwe klanken verrast konden worden, ‘nieuw‘ in onze oren dan. Voor onze organisten is dit een overgang als van een gewone fiets naar een bromfiets, in die zin dat ze niet meer behoeven te trappen en in hun werk door een motor gedragen worden. (…) Voor de gemeentezang is de ingebruikneming van het orgel verblijdend. Het geluid van het bejaarde instrument ondersteunt de zang aanmerkelijk krachtiger dan dat van het tot nu toe gebruikte harmonium. Al hebben we ook daarvan dankbaar gebruik gemaakt!’


Het orgel van de Nieuwe Kerk te Meppel.
In mei 1963 kwam ook een eind aan het gebruik van het oude vervangende orgel: ds. Vellenga schreef in het Kerkblaadje van zaterdag 25 mei 1963: ‘Het oude orgel in de Nieuwe Kerk was zondag geheel verdwenen. (…) Met veel kundigheid wisten de organisten de stramme spieren nog wel wat lenigheid te geven en de oude stem wat op te jutten, maar ieder kon bemerken dat de gebreken van de oude dag de overhand begonnen te krijgen. Verleden week is het vakkundig ontleed, in zijn delen de orgelgalerij af en de consistorie in gedragen en te ruste gelegd. En nu is het weg. Maar vandaag – ik schrijf dit op maandag – stond er bij het ochtendkrieken al een vrachtauto voor de kerk. Zeven vaardige mannen laadden alle mogelijke houtwerk uit, vulden er een goed deel van de gang en van de consistorie mee, pakten alles, dat tot het oude orgel behoord had, in de vrachtauto en begonnen meteen aan de opbouw van het nieuwe. (…) De orgelbouwers zeiden dat het nog wel enige weken zou duren voordat het orgel zich zal kunnen doen horen. Intussen kunnen we dan zondag vijf dingen tegelijk doen: horen naar de piano [die de gemeentezang een paar weken begeleidde], kijken naar de kast van het nieuwe orgel, geven in de collectezak, een melodie zingen, en denken aan wat we zingen. (Misschien kan iemand ondertussen ook nog een pepermunt in de mond houden. Dat zou dan het zesde, maar het minst-waardige zijn in de rij)’.

Het orgel in gebruik genomen.

De Nieuwe Kerk in de wijk Haveltermade.
Op dinsdag 2 juli 1963, ’s avonds om acht uur, werd het echte nieuwe orgel van de fa. Leeflang in gebruik genomen.

De dispositie was als volgt:
Hoofdwerk: Prestant 8’, Roerfluit 8’, Octaaf 4’, gedekte Fluit 4’, Vlakfluit 2’, Mixtuur 1 1/3, 5 st., Horizontale trompet 8’.
Rugwerk: Holpijp 8’, Prestant 4’, Koppelfluit 4’, Octaaf 2’, Scherp 1’, 3 st., Tertiaan 2 st., Dulciaan 8’, Tremulant.
Pedaal: Subbas 16’, Prestant 8’, Quintaaf 4’-2’, 2 st., Fagot 16’.

Ds. Vellenga schreef: ‘Het mooie uiterlijk van dit instrument schept goede verwachtingen voor de klank! Deze verwachtingen worden nog versterkt door de naam van bouwer: de fa. Leeflang te Apeldoorn. Naast een paar korte toespraken, waaronder een (populaire) toelichting door de orgelbouwer, zal de zeer bekende organist Simon C. Jansen het orgel bespelen. Hij zal enige bekende stukken van Bach spelen en daarna veel gevraagde liedbewerkingen en koralen. Het geheel wordt afgewisseld met gezamenlijk zingen (psalmboek meenemen!). Het programma zal niet langer duren dan 1 ½ uur. (…)’. Dat was te doen.

Bronnen:
 - Archief van de Gereformeerde Kerk te Meppel. Drents Archief, Assen.
 - G.J. Kok, ‘… Die verenigde wat gescheiden was …’. Geschiedenis van de Gereformeerde Kerk te Meppel (1835-2005) met inventaris van het Archief. Groningen, 2014


Onderstaande foto's zijn afkomstig van orgelmaker Kaat en Tijhuis te Kampen (02).